Kế hoạch bài dạy Lịch sử địa lý 6-Bài 4: Nguồn gốc loài người- Tích hợp năng lực số

[Trang Dimple]

KẾ HOẠCH DẠY HỌC (45 phút) – LỊCH SỬ 6​

Bài 4: Nguồn gốc loài người

I. Mục tiêu​

1. Về kiến thức​

• Mô tả được quá trình tiến hoá từ Vượn người thành Người tối cổ và Người tinh khôn.
• Nêu/nhận biết được dấu tích của Người tối cổ ở Đông Nam Á và ở Việt Nam (di cốt hoá thạch, răng hoá thạch, công cụ đá).
• Nhận ra được bằng chứng khoa học để khẳng định sự chuyển biến từ vượn người thành người.

2. Về năng lực​

Năng lực chung

• Tự chủ và tự học: chuẩn bị thông tin/câu trả lời theo phiếu học tập.
• Giao tiếp và hợp tác: làm việc nhóm, chia sẻ ý tưởng và thống nhất kết quả.
• Giải quyết vấn đề và sáng tạo: đặt câu hỏi, suy luận từ hình ảnh – tư liệu.

Năng lực đặc thù môn Lịch sử

• Nhận thức và tìm hiểu lịch sử: đọc – khai thác kênh hình, tư liệu trong SGK/lược đồ; xác định dấu tích và ý nghĩa của chúng.
• Phân tích, so sánh: chỉ ra điểm giống/khác giữa các dạng người qua hình 1.
• Trình bày: diễn đạt được quá trình tiến hoá theo trình tự thời gian và nêu được bằng chứng ở Đông Nam Á/Việt Nam.

Mục tiêu Năng lực số (tích hợp bắt buộc theo khung mã chỉ báo)

• Khai thác thông tin số:
  • 1.1.Duyệt, tìm kiếm và lọc dữ liệu/thông tin/nội dung số: L6-L7 (TC1): thực hiện tìm kiếm theo quy trình đơn giản và truy cập được kết quả.
• Giao tiếp và hợp tác số:
  • 2.4.Hợp tác thông qua công nghệ số: L4-L5 (CB2): chọn được công cụ/công nghệ số đơn giản cho quá trình cộng tác (Padlet/Google Jamboard).
• Sáng tạo nội dung số:
  • 3.1. Phát triển nội dung số: L6-L7 (TC1): tạo/chỉnh sửa nội dung số ở định dạng phù hợp (bảng so sánh/infographic sơ lược).
  • 3.3. Thực thi bản quyền và giấy phép: L4-L5 (CB2): xác định được quy tắc đơn giản về trích dẫn/ghi nguồn.
• An toàn số:
  • 4.2.Bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư: L1-L2-L3 (CB1): nhận biết cách bảo vệ dữ liệu cá nhân cơ bản khi tham gia nền tảng số.

Ghi chú: Trong bài 45 phút, giáo viên tập trung ưu tiên các hoạt động “sản phẩm số” và “chia sẻ số” ở mức phù hợp Lớp 6.

3. Về phẩm chất​

• Chăm chỉ: hoàn thành nhiệm vụ phiếu học tập, tìm/ghi lại dữ liệu từ kênh hình và tư liệu.
• Trung thực: ghi đúng nguồn tư liệu/hình ảnh khi sử dụng; không sao chép nguyên văn.
• Trách nhiệm: tham gia làm việc nhóm đúng vai trò; tuân thủ quy tắc ứng xử trên nền tảng số.
• Yêu nước: trân trọng dấu tích về quá trình xuất hiện sớm của con người trên lãnh thổ Việt Nam.

II. Thiết bị dạy học và học liệu​

• SGK Lịch sử và Địa lí 6 (Kết nối tri thức với cuộc sống) – bài 4.
• Trục thời gian/hình 1 về Vượn người – Người tối cổ – Người tinh khôn (tr.17).
• Lược đồ hình 2 về dấu tích ở Đông Nam Á (treo tường hoặc trình chiếu).
• Hình 3,4,5 (công cụ đá Núi Đọ; răng hoá thạch Thẩm Khuyên; rìu tay An Khê).
• Công cụ số(dùng trong lớp):
  • Điện thoại/ máy tính bảng/ máy tính của HS (hoặc 1–2 máy nhóm).
  • Internet.
  • Padlet (hoặc Jamboard/Google Slides) cho phần thảo luận & chia sẻ kết quả nhóm.
  • Canva (phiên bản web) hoặc Google Slides để tạo sản phẩm sơ lược (bảng/infographic mini).
  • Google Forms hoặc Quizizz (nếu có) cho 5 câu kiểm tra nhanh.
• Phiếu học tập số(file Word/Google Doc/Canva) gồm:
  • PHT1: điền mốc thời gian theo hình 1.
  • PHT2: xác định dấu tích ở Đông Nam Á & Việt Nam + ý nghĩa.
  • PHT3: bảng so sánh Người tối cổ – Người tinh khôn (3 tiêu chí).
• Ảnh/hình minh hoạ do GV cung cấp kèm nguồn trích dẫn (để HS học cách ghi nguồn).

III. Tiến trình dạy học (45 phút)​

Hình thức tổ chức: chia lớp 4–6 nhóm (mỗi nhóm 5–6 HS).
Mỗi nhóm có 1 “thư ký số” ghi sản phẩm lên Padlet/Canva; 1 “đọc–lập luận” trả lời; các HS còn lại tham gia thu thập thông tin từ hình SGK.

Hoạt động 1. Khởi động – “Nguồn gốc loài người từ đâu?” (8 phút)​

a) Mục tiêu​

• HS nêu được vấn đề cần giải quyết: con người hình thành từ đâu và có bằng chứng lịch sử nào.
• HS xác định nhiệm vụ học tập cho các hoạt động tiếp theo.
• Rèn năng lực số ở bước khởi động: truy cập/đọc thông tin từ kênh số có kiểm soát.

b) Nội dung​

1. GV chiếu 2 hình(tượng phục dựng người tối cổ + ảnh công cụ đá/răng hoá thạch) kèm câu hỏi:
   • “Từ những dấu tích như thế này, nhà khoa học kết luận được điều gì?”
2. HS làm nhanh trên Padlet lớp: viết 1–2 dự đoán và 1 câu hỏi muốn được giải đáp.

c) Sản phẩm​

• Trên Padlet: mỗi nhóm có ít nhất:
  • 1 dự đoán: “nguồn gốc loài người” theo hiểu biết ban đầu
  • 1 câu hỏi nghiên cứu (vd: “Tiến hoá qua những giai đoạn nào?” / “Dấu tích ở Việt Nam là gì?”)

d) Tổ chức thực hiện​

• GV: giao nhiệm vụ; cung cấp link bảng Padlet; theo dõi tiến độ; chọn 2–3 dự đoán để dẫn vào bài.
• HS: xem hình số; đăng dự đoán & câu hỏi.
• Công nghệ số: Padlet để ghi ý kiến, tạo “tập dữ liệu lớp”.

Năng lực số mục tiêu gắn hoạt động

• 4.2.Hạn chế chia sẻ dữ liệu cá nhân: L1-L2-L3 (CB1): HS chỉ dùng tên nhóm/biệt danh khi đăng.

Hoạt động 2. Hình thành kiến thức mới – “Tiến hoá và dấu tích” (16 phút)​

a) Mục tiêu​

• HS mô tả được các giai đoạn tiến hoá và mốc thời gian tương ứng.
• HS xác định được dấu tích Người tối cổ ở Đông Nam Á và Việt Nam và rút ra ý nghĩa.
• Phát triển năng lực tìm hiểu lịch sử: khai thác hình + tư liệu.

b) Nội dung​

Chia 2 nhiệm vụ song song theo nhóm:

• Nhiệm vụ 1 (thời gian tiến hoá): Dựa hình 1 và trục thời gian, hoàn thành PHT1:
  • Vượn người: từ … đến …
  • Người tối cổ: từ … đến …
  • Người tinh khôn: từ … đến …
• Nhiệm vụ 2 (dấu tích ở Đông Nam Á & Việt Nam): Dựa hình 2, 4, 5 và đoạn tư liệu, hoàn thành PHT2:
  • Kể tên loại dấu tích (di cốt/răng/công cụ đá)
  • Nêu ít nhất 3 địa điểm ở Đông Nam Á
  • Nêu 2 địa điểm ở Việt Nam và bằng chứng tương ứng
  • Kết luận “dấu tích đó chứng tỏ điều gì?”

HS được phép sử dụng tìm kiếm nhanh theo hướng dẫn của GV để bổ sung (1–2 phút), nhưng sản phẩm chính vẫn lấy từ SGK/nguồn GV đã chuẩn bị.

c) Sản phẩm​

• PHT1 (bảng điền mốc thời gian) – có thể nộp ảnh chụp lên Padlet hoặc gõ trực tiếp.
• PHT2 (gạch chân bằng chứng + kết luận) – đăng lên Padlet theo nhóm.

d) Tổ chức thực hiện​

• GV:
  • Cung cấp thời gian đọc SGK theo mục 1 & mục 2.
  • Hướng dẫn “cách đọc hình lịch sử”: nhìn chú giải, địa danh, loại hiện vật, niên đại.
  • Theo dõi, nhắc HS đối chiếu đúng niên đại với trục thời gian.
• HS:
  • Làm việc nhóm, thống nhất câu trả lời.
  • (Nếu GV cho phép) mở 1 trang tư liệu/nguồn do GV chọn để xác minh nhanh, sau đó quay lại SGK để chốt.

Năng lực số mục tiêu gắn hoạt động

• 1.1. Tìm kiếm/truy cập dữ liệu: L6-L7 (TC1) (nếu có bước “tìm nhanh 1 nguồn bổ sung”).
• 2.4. Hợp tác qua công nghệ số: L4-L5 (CB2) dùng Padlet để cùng hoàn thiện sản phẩm nhóm.

Hoạt động 3. Luyện tập – “So sánh và lập luận bằng bằng chứng” (13 phút)​

a) Mục tiêu​

• HS so sánh được Vượn người – Người tối cổ – Người tinh khôn về ít nhất 3 tiêu chí cơ bản.
• HS củng cố lập luận: “Bằng chứng nào → kết luận gì?”.
• Phát triển năng lực trình bày/suy luận lịch sử.

b) Nội dung​

Mỗi nhóm hoàn thành PHT3 dạng bảng so sánh trực tuyến trên Canva/Google Slides (hoặc viết tay rồi chụp):

• Tiêu chí gợi ý (chọn 3):
  1. Tư thế đi đứng (hai chân/…)
  2. Khả năng dùng tay/cầm nắm
  3. Bộ phận/cấu tạo não, hộp sọ (mức khái quát theo SGK)
  4. Bằng chứng khảo cổ (răng hoá thạch/công cụ đá)
• Làm thêm 1 bài “lập luận nhanh” (đáp án 1–2 câu):
  • “Vì sao phát hiện công cụ đá và răng hoá thạch lại chứng tỏ có sự chuyển biến thành người?”

c) Sản phẩm​

• Bảng so sánh đăng lên Padlet dưới dạng ảnh hoặc slide.
• 1 đoạn lập luận ngắn (bullet).

d) Tổ chức thực hiện​

• GV:
  • Giao nhiệm vụ rõ sản phẩm: “bảng 3 cột – 3 tiêu chí – có dẫn chứng địa điểm/hiện vật”.
  • Nhắc tiêu chí đánh giá nhanh (đúng niên đại, đúng loại bằng chứng, diễn đạt rõ ràng).
• HS:
  • Thực hiện trong nhóm; thư ký số đăng sản phẩm.
• Kiểm tra nhanh (mini):
  • GV chốt 2–3 bảng đúng tốt, sửa 1–2 lỗi phổ biến.

Năng lực số mục tiêu gắn hoạt động

• 3.1. Phát triển nội dung số: L6-L7 (TC1) tạo/chỉnh sửa bảng so sánh.
• 3.3. Bản quyền và ghi nguồn: L4-L5 (CB2) khi dùng ảnh lấy từ nguồn GV (nhắc HS không dùng ảnh “bất kỳ” nếu chưa có nguồn).

Hoạt động 4. Vận dụng – “Thiết kế infographic mini: Hành trình tiến hoá” (8 phút)​

a) Mục tiêu​

• HS vận dụng kiến thức vừa học để tạo sản phẩm số giải thích quá trình tiến hoá và dấu tích ở Việt Nam.
• HS phát triển năng lực số sáng tạo nội dung và an toàn số.

b) Nội dung​

Ngoài giờ học trên lớp (hoặc hoàn thành ngay phần khung đầu nếu đủ thời gian), mỗi nhóm thiết kế infographic mini 1 trang theo khung:

• Dòng thời gian 3 giai đoạn (Vượn người → Người tối cổ → Người tinh khôn)
• 3 “bằng chứng” ở Đông Nam Á (địa điểm + loại hiện vật)
• 2 “bằng chứng” ở Việt Nam (địa điểm + hiện vật)
• Chân trang ghi nguồn hình/SGK (GV cung cấp hoặc HS trích đúng theo mẫu)

c) Sản phẩm​

• 1 file sản phẩm số (Canva/Google Slides) hoặc ảnh chụp bản PDF.
• Có phần “Nguồn” tối thiểu 2 mục: SGK + 1 nguồn hình (nếu có).

d) Tổ chức thực hiện​

• GV:
  • Phát mẫu khung infographic (template).
  • Đưa rubric ngắn (4 tiêu chí: đúng kiến thức, đủ bằng chứng, rõ bố cục, ghi nguồn).
• HS:
  • Hoàn thành và nộp vào buổi học tiếp theo/đúng thời hạn lớp học.
• An toàn số:
  • Nhắc HS không đăng thông tin cá nhân trên infographic khi đăng công khai.

Năng lực số mục tiêu gắn hoạt động

• 3.1. Phát triển nội dung số: L6-L7 (TC1).
• 3.3. Bản quyền/ghi nguồn: L4-L5 (CB2).
• 4.2. Dữ liệu cá nhân: L1-L2-L3 (CB1).

IV. Kiểm tra, đánh giá​

1) Đánh giá thường xuyên trong tiết (kết hợp nhận xét)​

• Quan sát quá trình:
  • HS tham gia Padlet đúng yêu cầu (Hoạt động 1).
  • HS hoàn thành PHT1, PHT2 đúng thông tin, đúng niên đại (Hoạt động 2).
  • HS lập luận có dẫn chứng (Hoạt động 3).
• Nhận xét theo nhóm: chính xác – rõ ràng – có bằng chứng.

2) Đánh giá qua sản phẩm số (trọng tâm cuối tiết/tiết sau)​

• Sản phẩm trong tiết: PHT3 (bảng so sánh) đăng Padlet.
• Sản phẩm sau tiết: infographic mini.

3) Tiêu chí (mức đạt)​

• Kiến thức:
  • Điền đúng giai đoạn & mốc thời gian; nêu đúng địa điểm/bằng chứng.
• Kĩ năng:
  • So sánh được; lập luận “bằng chứng → kết luận”.
• Năng lực số:
  • Bố cục rõ; có ghi nguồn tối thiểu khi dùng hình/tư liệu.

 

[Trang Dimple]

phiếu học tập (PHT1, PHT2, PHT3) dạng bảng để bạn copy/dán trực tiếp vào Word/Google Docs/Canva.

PHT1 – Trục thời gian: Các giai đoạn tiến hoá từ Vượn người thành người​

Giai đoạn	Em mô tả “điểm nhận ra” (ngắn gọn)	Niên đại (cách ngày nay khoảng…)	Dạng người trong hình 1
Vượn người
Người tối cổ
Người tinh khôn

Câu hỏi kết luận (trả lời 1–2 ý):

• Quá trình tiến hoá từ Vượn người thành người đã trải qua … giai đoạn chính: … → … → ….

PHT2 – Dấu tích Người tối cổ ở Đông Nam Á và Việt Nam​

A. Bảng bằng chứng ở Đông Nam Á (theo lược đồ hình 2 và SGK)​

Nơi tìm thấy (quốc gia/địa điểm)	Loại dấu tích (di cốt hay công cụ đá, răng, sọ…)	Niên đại (cách ngày nay khoảng…)	Kết luận ngắn: bằng chứng này nói gì?
Mi-an-ma
In-đô-nê-xi-a (đảo Gia-va)
Thái Lan (….)
Phi-líp-pin (….)
Ma-lai-xi-a (….)

Gợi ý: Chọn những địa điểm tiêu biểu trong hình 2 và đoạn tư liệu ở mục 2.

​

 

[Trang Dimple]

B. Bảng bằng chứng ở Việt Nam​

Địa điểm ở Việt Nam	Loại dấu tích	Niên đại (cách ngày nay khoảng…)	Điều đó chứng tỏ gì về Việt Nam?
Thẩm Khuyên, Thẩm Hai (Lạng Sơn)
An Khê (Gia Lai)
Núi Đọ (Thanh Hoá)
Xuân Lộc (Đồng Nai) hoặc An Lộc (Bình Phước)

Câu hỏi kết luận (trả lời 2–3 ý):

1. Dấu tích Người tối cổ ở Đông Nam Á chứng tỏ …
2. Dấu tích Người tối cổ ở Việt Nam chứng tỏ …

PHT3 – So sánh Vượn người, Người tối cổ và Người tinh khôn (bằng chứng – lập luận)​

A. Bảng so sánh (điền ý theo SGK/hình 1)​

Tiêu chí	Vượn người	Người tối cổ	Người tinh khôn
Tư thế/di chuyển (đi bằng mấy chân?)
Hai chi trước (tay) dùng để làm gì?
Bộ phận liên quan hộp sọ/ não (mô tả khái quát)
Loại bằng chứng khảo cổ điển hình

B. Câu hỏi lập luận (trả lời bằng 2 bước: “Bằng chứng → Kết luận”)​

1) Bằng chứng: Công cụ đá ghè đẽo thô sơ và răng/di cốt Người tối cổ tìm thấy ở Đông Nam Á & Việt Nam.
Kết luận: Điều đó chứng tỏ … (viết 2–3 câu).
2) Bằng chứng: Trên trục thời gian, các giai đoạn tiến hoá có niên đại khác nhau tương ứng với các dạng người.
Kết luận: Em rút ra nhận xét gì về quá trình tiến hoá? (1–2 ý)
Nếu bạn muốn, mình có thể: