Những đóng góp của văn minh Arập cho thế giới

[Trang Dimple]

Nền văn minh Arập đã đóng góp những thành tựu rực rỡ và đóng vai trò là chiếc cầu nối quan trọng giữa các nền văn minh phương Đông và phương Tây. Dưới đây là những đóng góp chính:
1. Lĩnh vực Khoa học Tự nhiên và Y học
Đây là lĩnh vực mà người Arập có nhiều cống hiến vĩ đại nhất, tạo nền móng cho khoa học hiện đại:

• Toán học: Họ đã hoàn thiện và truyền bá hệ thống chữ số Ấn Độ (bao gồm cả số 0) sang châu Âu. Người Arập sáng tạo ra môn Đại số học (tên gọi Algèbre bắt nguồn từ tiếng Arập Al-jabr) và đặt ra các khái niệm lượng giác như sin, cosin, tang.
• Vật lí học: Nhà khoa học Al-Haytham có những cống hiến kiệt xuất về Quang học, giải thích về thủy tinh thể và sự khúc xạ ánh sáng. Những nghiên cứu của ông là tiền đề để người phương Tây chế tạo ra kính hiển vi và kính viễn vọng.
• Hóa học: Người Arập chế tạo ra nồi cất (alambic), phân tích được nhiều chất hóa học, phân biệt bazơ và axit, đồng thời bào chế được nhiều loại thuốc.
• Y học: Nền y học Arập rất phát triển, đặc biệt là khoa mắt. Họ có đội ngũ thầy thuốc danh tiếng như Radi và Sina (Avicenna), những người có chân dung được treo tại Đại học Y khoa Pari ngày nay. Nhà nước Arập cũng là nơi đứng đầu thế giới thời Trung đại về sự nghiệp y tế khi thành lập hệ thống bệnh viện chữa bệnh miễn phí cho dân.

2. Văn học và Nghệ thuật

• Văn học: Đóng góp nổi tiếng nhất là tập truyện Nghìn lẻ một đêm, một kiệt tác phản ánh sức tưởng tượng phong phú và đời sống của các dân tộc trong đế quốc Arập. Ngoài ra, họ còn dịch và truyền bá tập truyện ngụ ngôn của Ấn Độ ra thế giới.
• Âm nhạc: Người Arập phát minh ra nhiều loại nhạc cụ như đàn lút (luth), đàn lia, sáo, trống.... Họ cũng biết ký âm thể hiện độ cao và độ dài của nốt nhạc từ thế kỷ VII, sớm hơn nhiều so với châu Âu.

3. Tôn giáo

• Sự ra đời của đạo Hồi (Ixlam) do Môhamet truyền bá vào thế kỷ VII là một trong những đóng góp to lớn nhất về mặt tư tưởng. Đây là một tôn giáo nhất thần tuyệt đối, có sức lan tỏa mạnh mẽ và trở thành quốc giáo của hàng chục quốc gia ngày nay.

4. Vai trò bảo tồn và truyền bá văn minh

• Bảo tồn di sản Hy Lạp cổ đại: Trong khi giáo hội phương Tây hủy hoại các tác phẩm cổ điển, người Arập đã dịch và bảo tồn chúng. Người châu Âu lần đầu tiên biết đến các tác phẩm của Arixtốt là nhờ các bản dịch tiếng Arập.
• Trung gian truyền bá kỹ thuật: Người Arập là kẻ trung gian mang các phát minh quan trọng của phương Đông như giấy, nghề in, thuốc súng, la bàn của Trung Quốc và chữ số của Ấn Độ sang Tây Âu. Những thành tựu này đã thúc đẩy sự phát triển nhảy vọt của văn minh phương Tây.

Tóm lại, văn minh Arập không chỉ sáng tạo nên những giá trị riêng biệt mà còn giữ gìn và luân chuyển tinh hoa tri thức của nhân loại, góp phần định hình diện mạo thế giới hiện đại.

 

[Trang Dimple]

Sơ lược lịch sử Arập được chia thành các giai đoạn chính từ trước khi thành lập nước cho đến khi đế quốc diệt vong như sau:​

1. Tình hình bán đảo Arập trước khi lập nước

• Địa lí: Arập là bán đảo lớn nhất thế giới, nằm ở Tây Á. Phần lớn đất đai là sa mạc và bãi cỏ, khí hậu khô hiếm nước, cư dân chủ yếu sống bằng nghề chăn nuôi dê và lạc đà.
• Các vùng phát triển:
  • Yêmen: Ở phía Tây Nam, đất đai trù phú, có nguồn nước phong phú và nằm trên đường buôn bán giữa Tây Á và Bắc Phi nên thương nghiệp phát triển sớm.
  • Hegiadơ (Hejaz): Nằm dọc ven Biển Đỏ, là cầu nối buôn bán giữa Địa Trung Hải và phương Đông. Tại đây xuất hiện các thành phố quan trọng như Mecca và Yatơríp.
• Xã hội: Đến đầu thế kỷ VII, cư dân vẫn sống theo thị tộc hoặc bộ lạc nhưng sự phân hóa giàu nghèo và giai cấp đã diễn ra rõ rệt, đặc biệt là tầng lớp quý tộc thị tộc có nhiều đặc quyền.

2. Sự thành lập nhà nước Arập
Quá trình thành lập nhà nước gắn liền với việc truyền bá đạo Hồi của Môhamet:

• Năm 610: Môhamet bắt đầu truyền bá đạo Hồi tại Mecca.
• Năm 622: Do bị tầng lớp quý tộc Mecca hãm hại, ông cùng tín đồ chạy lên Yatơríp (sau đổi tên là Mêđina). Sự kiện này gọi là "cuộc di cư" (Hijra), được lấy làm năm thứ nhất của kỷ nguyên Hồi giáo.
• Năm 630: Môhamet đem quân chiếm Mecca, trở thành người đứng đầu nhà nước Arập mới thành lập.
• Năm 632: Môhamet qua đời. Những người kế vị được gọi là Calipha (người kế thừa của tiên tri).

3. Sự mở rộng và các vương quốc thời Trung đại
Để truyền bá đạo Hồi và mở rộng đất đai, nhà nước Arập đẩy mạnh xâm lược ra bên ngoài:

• Giai đoạn đầu (632-661): Chinh phục được Xyri (636), Palextin (638), Ai Cập (642) và Ba Tư (651).
• Vương triều Ômayát (661-750): Đóng đô tại Đamát (Xyri). Triều đại này tiếp tục đánh chiếm miền Bắc châu Phi và bán đảo Tây Ban Nha, biến Arập thành một đế quốc rộng lớn trải dài trên ba châu lục (Á, Phi, Âu).
• Vương triều Abát (750-1258): Sau cuộc khởi nghĩa lật đổ triều Ômayát, kinh đô được dời đến Bátđa (năm 762). Đây là thời kỳ phát triển thịnh vượng nhưng sau đó suy yếu dần.

4. Sự diệt vong của đế quốc Arập
Từ thế kỷ X, đế quốc Arập không còn duy trì được sự thống nhất và thế lực ngày càng suy kiệt. Năm 1258, quân Mông Cổ tấn công và chiếm được kinh đô Bátđa, đánh dấu sự diệt vong hoàn toàn của đế quốc Arập.