Mô hình "con vịt lộn ngược" phản ánh điều gì về quản trị của chính quyền Donald Trump

[Trang Dimple]

Mô hình "con vịt lộn ngược" (upside-down duck) là một ẩn dụ do Tiến sĩ Colin Kahl đưa ra để giải thích phương thức quản trị độc đáo và đầy mâu thuẫn của chính quyền Donald Trump. Mô hình này phản ánh những đặc điểm cốt lõi sau về quản trị:
1. Sự đối lập giữa bề nổi và thực chất
Khác với mô hình "con vịt" truyền thống—vốn được dùng để chỉ chính quyền Obama với vẻ ngoài bình thản nhưng vận hành quyết liệt bên dưới—mô hình của Trump thì ngược lại.​

• Trên mặt nước: Là sự ồn ào, hỗn loạn và những vi phạm nghi thức xã giao thông qua các dòng tweet và phát ngôn công khai của tổng thống.​
• Dưới mặt nước: Là các chuyên gia và quan chức chuyên nghiệp âm thầm thực thi các công việc của chính phủ và duy trì các chương trình chính sách truyền thống.​

2. Tính kế thừa chính sách ẩn sau ngôn từ gay gắt
Mô hình này phản ánh rằng, bất chấp những tuyên bố gây sốc, thực chất quản trị của Trump thường là sự tiếp nối các chính sách của người tiền nhiệm:​

• Chính sách đối ngoại: Các quyết định về thỏa thuận hạt nhân Iran, chiến lược tại Afghanistan hay cuộc chiến chống ISIS thực chất rất gần với chính sách của chính quyền Obama, chỉ khác ở chỗ được bao phủ bởi ngôn từ mạnh bạo hơn.​
• Sự thích nghi với thực tế: Khi nắm quyền và tiếp cận với các nguồn tin tình báo, chính quyền thường từ bỏ các đề xuất bất khả thi trong chiến dịch tranh cử để quay lại với các phương pháp chính thống.​

3. Sự thiếu nhất quán và rạn nứt hệ thống
Mô hình "con vịt lộn ngược" cũng phơi bày những lỗ hổng nghiêm trọng trong quản trị:​

• Thiếu sự đồng bộ: Dù có sự kế thừa về chính sách, nhưng sự thiếu nhất quán giữa tổng thống và các bộ ngành (như Bộ Ngoại giao) tạo ra các trung tâm quyền lực cạnh tranh, gây bối rối cho các đồng minh và làm suy yếu khả năng thực thi chương trình nghị sự.​
• Xói mòn chuẩn mực: Việc bổ nhiệm người thân vào các vị trí cố vấn tạo ra các cấu trúc quyền lực song song, khiến các nhà ngoại giao nước ngoài lúng túng giữa việc làm việc với quan chức chính thức hay người nhà tổng thống.​

4. Trạng thái "Regency" (Nhiếp chính) của quân đội
Một khía cạnh đáng lo ngại của mô hình quản trị này là sự xuất hiện của một "trục người lớn" (axis of adults)—các tướng lĩnh quân đội được đưa vào nội các để kiềm chế các xung động của tổng thống.​

• Về mặt quản trị, điều này tạo ra một trạng thái "securitocratic" (trị an), nơi các sĩ quan quân đội nắm giữ quyền kiểm soát thực tế đối với các quyết định của quan chức dân sự cao cấp nhất, làm lung lay nguyên tắc kiểm soát dân sự đối với quân đội trong hệ thống dân chủ.​

Tóm lại, mô hình "con vịt lộn ngược" phản ánh một phương thức quản trị mà ở đó phong cách cá nhân của người lãnh đạo mâu thuẫn gay gắt với bộ máy vận hành chuyên nghiệp, tạo ra một trạng thái vừa có tính kế thừa thực tế, vừa chứa đựng sự hỗn loạn về mặt thể chế.​

 

[Trang Dimple]

Tại sao mô hình quản trị con vịt lộn ngược lại gây rủi ro hạt nhân?

Mô hình quản trị của Donald Trump (được ví như "con vịt lộn ngược") gây ra rủi ro hạt nhân chủ yếu do sự kết hợp giữa quyền lực cá nhân tuyệt đối và phong cách ngoại giao thiếu ổn định. Cụ thể:

• Quyền hạn hầu như không bị kiểm soát: Trong lĩnh vực hạt nhân, Tổng thống Mỹ có quyền lực gần như vô hạn với rất ít cơ chế kiểm soát và cân bằng. Ông luôn có "chiếc vali hạt nhân" (the football) bên mình, cho phép kích hoạt các phương án tấn công hạt nhân chỉ trong vòng vài phút.
• Áp lực về thời gian phản ứng: Trong trường hợp xảy ra một cuộc tấn công hạt nhân nhắm vào Mỹ, Tổng thống có thể chỉ có khoảng bốn phút để ra quyết định đáp trả. Khoảng thời gian cực ngắn này không cho phép "các chuyên gia dưới mặt nước" (trong mô hình con vịt lộn ngược) kịp thời can thiệp hay điều chỉnh các xung động của Tổng thống.
• Sự đối đầu bằng lời nói (Tit-for-tat rhetoric): Phong cách "ồn ào và hung hăng" trên bề mặt của Trump, đặc biệt là những lời nhục mạ và đe dọa trực diện đối với các nhà lãnh đạo như Kim Jong-un ("Little Rocket Man", "lửa và thịnh nộ"), đã đẩy căng thẳng lên cao. Việc sử dụng ngôn từ thiếu kiềm chế trong một vấn đề sinh tử như vũ khí hạt nhân làm tăng nguy cơ tính toán sai lầm dẫn đến xung đột thực sự.
• Sự phụ thuộc vào cá nhân thay vì thể chế: Mô hình này cho thấy các kết nối thể chế và cấu trúc đang bị lu mờ bởi tính cách của một tổng thống được mô tả là "thay đổi thất thường và thiếu thông tin một cách đáng kinh ngạc". Việc quốc phòng và an ninh dựa vào "những người lớn trong phòng" (các tướng lĩnh quân đội) để kiềm chế Tổng thống thay vì dựa vào các quy trình ổn định tạo ra một rủi ro hệ thống lớn, vì những cá nhân này có thể bị sa thải bất cứ lúc nào theo ý muốn của Tổng thống.
• Mối đe dọa trực tiếp đến đồng minh: Sự gia tăng rủi ro hạt nhân không chỉ ảnh hưởng đến Mỹ mà còn đặt các đồng minh như Australia vào thế nguy hiểm, khi năng lực hạt nhân của Triều Tiên hiện có thể vươn tới bất kỳ đâu.

Chính vì những lý do này, Quốc hội Mỹ đã phải xem xét lại quyền hạn phóng hạt nhân của Tổng thống, xuất phát từ nỗi lo ngại về việc liệu một cá nhân có phong cách quản trị như vậy có nên nắm giữ quyền lực sinh sát tối thượng hay không​