Giai cấp vô sản ra đời như thế nào?

[Trang Dimple]

Giai cấp vô sản ở Tây Âu được hình thành song song với quá trình tích lũy vốn ban đầu và sự xuất hiện của các hình thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. Quá trình ra đời của giai cấp này diễn ra cụ thể như sau:
1. Đặc trưng của giai cấp vô sản
Giai cấp vô sản là giai cấp của những công nhân làm thuê. Đặc trưng cơ bản của họ là:

• Họ là những người hoàn toàn tự do về thân thể.
• Tuy nhiên, do không có tư liệu sản xuất, họ không có cách nào khác ngoài việc buộc phải bán sức lao động của mình cho các nhà tư bản để đổi lấy phương tiện sinh sống.

2. Nguồn gốc hình thành
Giai cấp vô sản được tập hợp từ các tầng lớp lao động bị bần cùng hóa và tước đoạt tư liệu sản xuất trong xã hội Tây Âu:

• Thợ bạn và thợ thủ công phá sản: Trong các thành thị, sự phân hóa giàu nghèo sâu sắc và sự thâm nhập của chủ nghĩa tư bản đã làm tan rã các phường hội thủ công nghiệp truyền thống. Những người thợ không thể cạnh tranh nổi đã bị phá sản và biến thành công nhân làm thuê.
• Nông dân bị tước đoạt ruộng đất: Đây là lực lượng đông đảo nhất bị đẩy ra khỏi quê hương, buộc phải chạy ra các thành thị để tìm kiếm việc làm.

3. Đòn bẩy từ quá trình tích lũy vốn ban đầu
Sự ra đời của giai cấp vô sản gắn liền với quá trình tích lũy ban đầu của chủ nghĩa tư bản — quá trình tước đoạt tư liệu sản xuất của quần chúng lao động (chủ yếu là nông dân) để biến họ thành những người làm thuê.

• Phong trào rào đất cướp ruộng ở Anh: Đây là biện pháp tàn bạo tiêu biểu nhất cho quá trình này. Khi nghề dệt len dạ phát triển mạnh làm giá lông cừu tăng cao, các chúa đất đã tiến hành khoanh vùng, rào cướp ruộng đất canh tác của nông dân và đất hoang công cộng để biến thành bãi chăn nuôi cừu. Người nông dân mất đi tư liệu sản xuất lẫn nhà cửa, bị đẩy vào con đường phá sản.
• Chính sách cưỡng bức lao động của nhà nước: Sau khi nông dân bị tước đoạt ruộng đất, nhà nước phong kiến liền ban hành các đạo luật hết sức hà khắc nhằm cấm người vô sản đi lang thang hoặc ăn xin. Biện pháp này ép buộc những người nông dân mất ruộng đất không còn con đường sinh sống nào khác ngoài việc phải bán sức lao động, vào làm thuê trong các công trường thủ công của nhà tư bản.

4. Đời sống cực khổ và những cuộc đấu tranh đầu tiên
Sau khi gia nhập vào nền sản xuất tư bản chủ nghĩa (trong các công trường thủ công hoặc các đồn điền nông nghiệp), người công nhân vô sản phải đối mặt với sự bóc lột nặng nề:

• Họ phải làm việc cực nhọc tới 15 giờ mỗi ngày.
• Nhận mức tiền lương ít ỏi, thường xuyên bị cúp phạt vô lý, trong khi giá cả sinh hoạt trên thị trường ngày càng tăng vọt (một phần do cuộc cách mạng giá cả).

Mặc dù ở thời kỳ đầu, lực lượng của giai cấp vô sản còn non yếu, nhưng do đời sống quá cực khổ và bị đối xử tàn tệ, họ đã thường xuyên nổi dậy đấu tranh chống lại sự đối xử của các chủ xưởng

 

[Trang Dimple]

Bảng so sánh giai cấp Tư sản và Vô sản ở Tây Âu

Tiêu chí so sánh	Giai cấp Tư sản	Giai cấp Vô sản
Nguồn gốc hình thành	- Có nguồn gốc từ tầng lớp thị dân ở các thành thị trung đại, vốn có tổ tiên xa xưa là những nông nô bỏ trốn khỏi lãnh địa phong kiến.- Gồm các chủ công trường thủ công (phát triển từ những thợ thủ công khá giả), các lái buôn bao mua nguyên liệu và dụng cụ, các thương nhân lớn, phú nông tự mở rộng đất đai, các chủ đồn điền nông nghiệp và một bộ phận địa chủ phong kiến chuyển đổi lối bóc lột (quý tộc mới).	- Xuất thân từ những người thợ bạn, thợ thủ công bị phá sản không cạnh tranh nổi trong các thành thị.- Lực lượng đông đảo nhất là những nông dân bị tước đoạt ruộng đất (đặc biệt qua phong trào rào đất cướp ruộng nuôi cừu) buộc phải bỏ quê hương ra thành thị tìm việc làm.
Quyền sở hữu tư liệu sản xuất	- Nắm giữ trong tay phần lớn các tư liệu sản xuất quan trọng của xã hội (tiền vốn, nhà xưởng, máy móc công cụ, nguyên liệu, đồn điền ruộng đất).	- Là những người lao động hoàn toàn tự do về thân thể nhưng không có bất kỳ tư liệu sản xuất nào trong tay.
Phương thức sinh sống	- Làm giàu bằng cách thuê mướn sức lao động của công nhân vô sản và bóc lột giá trị thặng dư do họ tạo ra.	- Buộc phải bán sức lao động của mình cho các nhà tư bản để nhận về đồng lương ít ỏi duy trì sự sống.
Địa vị kinh tế	- Có tiềm lực kinh tế hùng mạnh và giàu có nhanh chóng. - Được hưởng lợi thế kép từ "cuộc cách mạng giá cả": vừa thuê được nhân công với giá rẻ mạt, vừa bán được sản phẩm đầu ra với giá tăng vọt trên thị trường.	- Đời sống vô cùng cực khổ, phải lao động nặng nhọc tới 15 giờ mỗi ngày. - Nhận mức lương rẻ mạt, thường xuyên bị chủ xưởng cúp phạt vô lý trong khi giá cả sinh hoạt hằng ngày tăng cao.
Địa vị chính trị - xã hội	- Ở giai đoạn đầu, dù có ưu thế lớn về kinh tế nhưng chưa đủ khả năng tự giành lấy chính quyền. - Họ lựa chọn tích cực ủng hộ nhà vua để tiêu diệt các thế lực cát cứ phong kiến, duy trì thống nhất đất nước thông qua liên minh tạm thời trong chế độ quân chủ chuyên chế. - Khi tích lũy đủ sức mạnh, việc họ đứng lên lật đổ chế độ phong kiến là tất yếu.	- Là lực lượng lao động bị bóc lột nặng nề nhất, chưa có quyền lực hay địa vị chính trị trong xã hội phong kiến. - Do đời sống quá cực khổ và bị đối xử tàn tệ, họ đã sớm thường xuyên nổi dậy đấu tranh chống lại các chủ xưởng ngay từ khi mới ra đời.

Bảng so sánh này phác họa rõ nét hai cực đối lập của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, vốn là nhân tố cốt lõi làm lung lay và phá hoại dần nền tảng của chế độ phong kiến Tây Âu cũ.