Cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung thách thức địa chính trị quan trọng nhất của thế kỷ 21

[Trang Dimple]

Cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung là thách thức địa chính trị quan trọng nhất của thế kỷ 21, đánh dấu sự chuyển dịch từ trật tự đơn cực sau Chiến tranh Lạnh sang một kỷ nguyên đối đầu giữa các cường quốc. Dưới đây là các khía cạnh chính của cuộc cạnh tranh này :
1. Sự chuyển dịch từ "Can dự" sang "Cạnh tranh chiến lược"
Trong nhiều thập kỷ, chính sách của Mỹ dựa trên niềm tin rằng việc hỗ trợ Trung Quốc trỗi dậy và hội nhập vào trật tự quốc tế sẽ giúp nước này tự do hóa. Tuy nhiên, các nguồn tin cho thấy một sự đồng thuận lưỡng đảng tại Washington rằng chính sách can dự đã thất bại.

• Chiến lược của Mỹ: Từ thời chính quyền Trump đến Biden, Mỹ đã chính thức xác định Trung Quốc là "đối thủ cạnh tranh chiến lược" nhằm thay thế Mỹ tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
• Phản ứng của Trung Quốc: Bắc Kinh đã từ bỏ phương châm "giấu mình chờ thời" của Đặng Tiểu Bình để thực hiện một chính sách đối ngoại quyết đoán hơn, nhằm thách thức sự thống trị của Mỹ và thiết lập một trật tự khu vực mới do Trung Quốc làm trung tâm.

2. Các mặt trận cạnh tranh chính
Cuộc cạnh tranh này diễn ra trên nhiều lĩnh vực phức tạp và đan xen:

• Kinh tế và Công nghệ: Đây là "chiến trường" quan trọng nhất với các cuộc chiến thương mại, thuế quan và nỗ lực kiểm soát các công nghệ cốt lõi như 5G, trí tuệ nhân tạo (AI) và chất bán dẫn. Mỹ và các đồng minh đang cố gắng giảm sự phụ thuộc kinh tế vào Trung Quốc trong khi vẫn duy trì sự hội nhập nhất định để tránh xung đột toàn diện.
• Quân sự: Trung Quốc đã tiến hành hiện đại hóa quân đội mạnh mẽ, sở hữu hải quân lớn nhất thế giới và phát triển các vũ khí "sát thủ tàu sân bay" (như tên lửa DF-21D) nhằm đẩy lùi ảnh hưởng của Mỹ ra khỏi chuỗi đảo thứ nhất.
• Ý thức hệ và Trật tự quốc tế: Mỹ tìm cách bảo vệ "trật tự dựa trên quy tắc" và các giá trị tự do dân chủ, trong khi Trung Quốc thúc đẩy một hệ thống dựa trên sự cai trị độc tài và các thỏa thuận song phương, không can thiệp vào công việc nội bộ.

3. Các điểm nóng và rủi ro xung đột

• Đài Loan: Được coi là điểm yếu chiến lược nơi khả năng can thiệp của Mỹ đang bị xói mòn do sự gia tăng sức mạnh quân sự của Bắc Kinh. Các nguồn tin cảnh báo về rủi ro từ một cuộc tấn công phủ đầu hoặc tính toán sai lầm có thể dẫn đến chiến tranh hạt nhân.
• Biển Đông: Trung Quốc đã sử dụng các chiến thuật "vùng xám" và bồi đắp đảo nhân tạo để kiểm soát thực tế vùng biển này, thách thức quyền tự do hàng hải mà Mỹ và các đồng minh luôn bảo vệ.

4. Vai trò của các liên minh và Australia
Mỹ đang tận dụng mạng lưới liên minh để đối trọng với Trung Quốc thông qua các cơ chế như AUKUS (Mỹ-Anh-Australia) và Quad (Mỹ-Nhật-Ấn-Úc).

• "Món quà lục địa": Australia đã trở thành một phần không thể thiếu trong kế hoạch tác chiến của Mỹ, cung cấp lãnh thổ để bố trí các máy bay ném bom chiến lược B-52, tàu ngầm hạt nhân và các cơ sở tình báo (như Pine Gap).
• Rủi ro cho đồng minh: Việc tích hợp sâu vào chiến lược của Mỹ khiến Australia đối mặt với nguy cơ trở thành mục tiêu tấn công quân sự của Trung Quốc trong trường hợp xảy ra xung đột.

5. Triển vọng tương lai: "Một cuộc Chiến tranh Lạnh mới"?
Mặc dù có những điểm tương đồng với Chiến tranh Lạnh cũ, các nguồn tin chỉ ra rằng cạnh tranh Mỹ-Trung khác biệt ở chỗ hai nước có sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế sâu sắc. Một số chuyên gia đề xuất một "thỏa thuận ngừng bắn ý thức hệ" hoặc sự chung sống thực tế để tránh thảm họa chiến tranh, trong khi những người khác cho rằng Mỹ cần tập trung vào việc tự cường trong nước để duy trì vị thế dẫn đầu. Tuy nhiên, sự khó lường của các nhà lãnh đạo (như Donald Trump) có thể làm thay đổi hoàn toàn các tính toán chiến lược này.

 

[Trang Dimple]

Tại sao chiến lược can dự của Mỹ với Trung Quốc thất bại?

Chiến lược can dự (engagement) của Mỹ đối với Trung Quốc được đánh giá là đã thất bại vì nhiều nguyên nhân sâu xa từ cả hai phía, dẫn đến việc Washington phải chính thức thay đổi quan điểm sang "cạnh tranh chiến lược". Dưới đây là các lý do chính khiến chiến lược này không đạt được mục tiêu như kỳ vọng:
1. Sai lầm trong giả định về sự tự do hóa

• Mỹ tin rằng hội nhập kinh tế sẽ dẫn đến cải cách chính trị: Trong nhiều thập kỷ, chính sách của Mỹ dựa trên niềm tin rằng việc đưa Trung Quốc vào trật tự quốc tế (như gia nhập WTO năm 2001) sẽ khiến nước này dần dần tự do hóa và trở thành một "đối tác có trách nhiệm".
• Sự trỗi dậy của một mô hình độc quyền thịnh vượng: Trung Quốc đã chứng minh rằng sự phát triển kinh tế thần tốc có thể đi đôi với việc thắt chặt kiểm soát chính trị của Đảng Cộng sản. Điều này trực tiếp thách thức quan điểm của phương Tây rằng dân chủ và thịnh vượng là hai yếu tố không thể tách rời.

2. Chiến thuật "Giấu mình chờ thời" của Trung Quốc

• Sự tuân thủ mang tính tạm thời: Dưới thời Đặng Tiểu Bình, Trung Quốc thực hiện phương châm "giấu mình chờ thời", tận dụng trật tự do Mỹ dẫn đầu để xây dựng sức mạnh mà không trực tiếp thách thức hệ thống.
• Sự thay đổi sang thái độ quyết đoán: Khi đã tích lũy đủ tài lực, Trung Quốc bắt đầu từ bỏ thái độ khiêm tốn để theo đuổi các lợi ích cốt lõi một cách quyết liệt hơn, đặc biệt là trong các vấn đề chủ quyền ở Biển Đông và Đài Loan.

3. Sự thất bại của các thiết chế quốc tế

• Thiếu khả năng chế tài: Các định chế khu vực và toàn cầu (như APEC, WTO) đã không thể ngăn chặn hoặc trừng phạt các hành vi mà Mỹ coi là "lạm dụng" của Trung Quốc, chẳng hạn như đánh cắp sở hữu trí tuệ hoặc cưỡng ép kinh tế.
• Xây dựng trật tự thay thế: Thay vì hòa nhập hoàn toàn, Trung Quốc đã sử dụng quyền lực kinh tế để tạo ra các liên minh và tổ chức riêng (như Sáng kiến Vành đai và Con đường) nhằm thiết lập một trật tự mới do Bắc Kinh làm trung tâm.

4. Thách thức trực tiếp về quân sự và công nghệ

• Hiện đại hóa quân đội: Trung Quốc đã đầu tư mạnh mẽ vào các công nghệ quân sự tiên tiến (tên lửa siêu thanh, vũ khí chống tiếp cận/chống xâm nhập) nhằm đẩy lùi ảnh hưởng của Mỹ ra khỏi khu vực Tây Thái Bình Dương.
• Cuộc chiến công nghệ: Sự cạnh tranh trong các lĩnh vực cốt lõi như AI và mạng 5G cho thấy Trung Quốc không chỉ muốn tham gia vào hệ thống mà còn muốn chiếm ưu thế và định hình lại các tiêu chuẩn công nghệ toàn cầu theo hướng có lợi cho mình.

5. Sự thay đổi trong nhận thức tại Washington

• Đồng thuận lưỡng đảng: Hiện nay có một sự thống nhất hiếm hoi giữa cả Đảng Dân chủ và Cộng hòa rằng chính sách can dự đã kết thúc. Năm 2017, chính quyền Trump đã chính thức xác định Trung Quốc là "đối thủ cạnh tranh chiến lược" tìm cách thay thế vị thế của Mỹ trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
• Nhìn nhận lại thực tế: Các chuyên gia đối ngoại hàng đầu của Mỹ thừa nhận rằng Washington đã đặt quá nhiều niềm tin vào khả năng định hướng quỹ đạo phát triển của Trung Quốc theo ý muốn của mình.

Tóm lại, chiến lược can dự thất bại vì nó dựa trên những dự đoán lạc quan về sự thay đổi của Trung Quốc, trong khi thực tế Trung Quốc đã sử dụng chính sự can dự đó để trở thành một cường quốc đủ mạnh để thách thức trật tự hiện hữu.

 

[Trang Dimple]

Australia có vai trò gì trong cạnh tranh Mỹ-Trung?

Trong cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung, Australia đóng vai trò là một mắt xích chiến lược then chốt và là "món quà lục địa" đối với các kế hoạch tác chiến của Hoa Kỳ tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Vai trò này đã chuyển dịch từ việc ủng hộ sự thống trị của Mỹ sang việc tích hợp sâu rộng vào hệ thống hậu cần và quân sự của Mỹ để đối phó với sự trỗi dậy của Trung Quốc. Dưới đây là các khía cạnh chính về vai trò của Australia :
1. "Món quà lục địa" và Căn cứ chiến lược cho Mỹ
Australia cung cấp cho Mỹ khả năng tiếp cận sâu rộng vào lãnh thổ để triển khai quân đội và hậu cần, chia làm ba khu vực chiến lược:

• Khu vực phía Bắc (Force Projection): Là nơi triển khai lực lượng tấn công, bao gồm luân chuyển Thủy quân lục chiến Mỹ tại Darwin và nâng cấp căn cứ không quân Tindal để tiếp nhận tối đa sáu máy bay ném bom chiến lược B-52 có khả năng thực hiện các nhiệm vụ tác chiến trong thời chiến.
• Khu vực miền Trung (Logistics): Được Mỹ xem xét để xây dựng các trung tâm hậu cần quan trọng.
• Khu vực phía Nam (Industrial Production): Tập trung vào sản xuất công nghiệp quốc phòng, bao gồm đóng tàu ngầm AUKUS, tàu hộ vệ và sản xuất đạn dược tại các thành phố lớn như Melbourne, Perth và Adelaide.

2. Tích hợp sâu vào Kế hoạch tác chiến (AUKUS)
Thông qua thỏa thuận AUKUS, Australia không chỉ là đồng minh mà còn trở thành một phần không thể tách rời trong chiến lược răn đe và tấn công của Mỹ:

• Năng lực tấn công tầm xa: Việc Australia sở hữu tàu ngầm hạt nhân (SSN) trang bị tên lửa hành trình Tomahawk được hiểu là Canberra muốn có khả năng tấn công trực tiếp vào lãnh thổ Trung Quốc.
• Hỗ trợ Hải quân Mỹ: Australia sẽ tiếp nhận luân chuyển các tàu ngầm tấn công của Mỹ và Anh tại căn cứ HMAS Stirling (Tây Australia) từ năm 2027. Các tàu ngầm này có nhiệm vụ săn tìm tàu ngầm hạt nhân chiến lược của Trung Quốc hoặc phá vỡ các cuộc phong tỏa đường biển.

3. Vai trò Ngoại giao và Tình báo

• Kiến trúc thượng tầng khu vực: Australia là quốc gia tiên phong thúc đẩy khái niệm "Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương" (Indo-Pacific), một khuôn khổ mà Mỹ hiện đang sử dụng để cạnh tranh với Trung Quốc. Australia cũng là thành viên tích cực của nhóm Bộ Tứ (Quad) nhằm cân bằng ảnh hưởng của Bắc Kinh.
• Hệ thống tình báo Five Eyes: Các cơ sở như Pine Gap và North West Cape tại Australia là "những viên kim cương trên vương miện" của liên minh phòng thủ Mỹ-Úc, đóng vai trò sống còn trong việc giám sát, cảnh báo sớm tên lửa và nhắm mục tiêu cho các hoạt động quân sự của Mỹ.

4. Vị thế và Rủi ro chiến lược

• Sự phụ thuộc lẫn nhau: Australia đang ở thế lưỡng nan giữa một bên là đối tác kinh tế lớn nhất (Trung Quốc) và một bên là quốc gia bảo trợ an ninh (Mỹ).
• Trở thành mục tiêu quân sự: Việc tích hợp quá sâu vào chiến lược của Mỹ khiến Australia trở thành một "mục tiêu lớn hơn" đối với các kế hoạch quân sự của Trung Quốc. Các chuyên gia cảnh báo rằng trong trường hợp xảy ra xung đột, các căn cứ hỗ trợ máy bay ném bom và tàu ngầm Mỹ trên đất Úc có thể trở thành mục tiêu tấn công bằng tên lửa hoặc thậm chí là vũ khí hạt nhân của Trung Quốc.

Tóm lại, Australia hiện nay được coi là căn cứ trung tâm của Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương để đối trọng với mối đe dọa từ Trung Quốc, một vị thế mang lại năng lực quốc phòng vượt trội nhưng cũng đi kèm với rủi ro an ninh và sự xói mòn chủ quyền quốc gia trong việc ra các quyết định đối ngoại độc lập