Bài 5: Thực hành: vẽ và phân tích biểu đồ khí hậu- Địa Lý 8

[Trang Dimple]

Dựa trên nội dung từ sách giáo khoa Lịch sử và Địa lí 8 (Bộ Kết nối tri thức với cuộc sống), Bài 5: Thực hành: Đọc biểu đồ khí hậu tập trung vào việc rèn luyện kỹ năng phân tích và so sánh các đặc điểm khí hậu qua biểu đồ của 4 trạm khí tượng tiêu biểu tại Việt Nam,.
Dưới đây là các nội dung trọng tâm và hướng dẫn phân tích biểu đồ:

1. Mục tiêu bài học


-Đọc và khai thác được các thông tin về nhiệt độ (đường màu đỏ) và lượng mưa (cột màu xanh) từ biểu đồ khí hậu.
-So sánh được sự khác biệt về chế độ nhiệt và chế độ mưa giữa các địa điểm khác nhau trên cả nước.


2. Các thông số cần phân tích (Dựa trên Hình 5 trang 120)
Bài thực hành cung cấp biểu đồ của 4 trạm khí tượng với các số liệu trung bình năm cụ thể:

Trạm khí tượng	Nhiệt độ trung bình năm ( ∘​ C)	Tổng lượng mưa năm (mm)	Đặc điểm nổi bật
Láng (Hà Nội)	23,9	1 670	Có mùa đông lạnh, mưa tập trung theo mùa.
Tân Sơn Hoà (TP. HCM)	28,1	1 964	Nhiệt độ cao nhất trong 4 trạm, nóng quanh năm.
Móng Cái (Quảng Ninh)	22,6	2 661	Lượng mưa lớn nhất trong 4 trạm do vị trí đón gió biển.
Điện Biên (Điện Biên)	22,2	1 560	Nhiệt độ trung bình thấp nhất trong 4 trạm.

3. Hướng dẫn các bước đọc biểu đồ
Để phân tích một biểu đồ khí hậu, bạn cần thực hiện các bước sau:

Bước 1: Phân tích chế độ nhiệt:

• Xác định nhiệt độ trung bình năm (T).
• Tìm tháng có nhiệt độ cao nhất và thấp nhất để tính biên độ nhiệt năm.
• Nhận xét về diễn biến nhiệt độ trong năm (có tháng nào dưới 18
  
  ∘​
  C hay không

• Xác định tổng lượng mưa năm (P).
• Xác định thời gian mùa mưa (các tháng có cột lượng mưa cao vượt mức trung bình) và mùa khô.

4. Nhận xét sơ lược từ thực hành
-Về nhiệt độ: Có sự tăng dần nhiệt độ từ Bắc vào Nam. Trạm Tân Sơn Hòa có nền nhiệt cao và ổn định hơn hẳn so với các trạm phía Bắc.
-Về lượng mưa: Lượng mưa có sự khác biệt lớn giữa các trạm tùy thuộc vào vị trí địa lí và địa hình đón gió (ví dụ: Móng Cái mưa rất nhiều so với Điện Biên).

 

[Trang Dimple]

Cách vẽ biểu đồ khí hậu?

Dựa trên các ví dụ về biểu đồ khí hậu tại Bài 5: Thực hành: Đọc biểu đồ khí hậu (trang 120 của sách giáo khoa), một biểu đồ khí hậu tiêu biểu thường là biểu đồ kết hợp giữa cột và đường.
Dưới đây là các bước và các thành phần chính để vẽ một biểu đồ khí hậu :
1. Chuẩn bị các thành phần của biểu đồ
Một biểu đồ khí hậu chuẩn bao gồm các yếu tố sau:​

• Trục ngang: Chia thành 12 khoảng đều nhau tương ứng với 12 tháng trong năm (từ tháng 1 đến tháng 12).​
• Trục dọc bên trái: Thể hiện đơn vị Nhiệt độ (∘C).​
• Trục dọc bên phải: Thể hiện đơn vị Lượng mưa (mm).​
• Đường màu đỏ: Dùng để biểu diễn diễn biến nhiệt độ trung bình các tháng.​
• Cột màu xanh: Dùng để biểu diễn lượng mưa của từng tháng.​

2. Các bước vẽ chi tiết
Để vẽ biểu đồ này, bạn có thể thực hiện theo thứ tự sau:​

• Bước 1: Vẽ hệ trục tọa độ: Kẻ trục ngang và hai trục dọc ở hai đầu. Lưu ý chia tỉ lệ các trục sao cho phù hợp với trị số lớn nhất của nhiệt độ và lượng mưa trong bảng số liệu.​
• Bước 2: Vẽ lượng mưa (biểu đồ cột):
  • Căn cứ vào trục dọc bên phải và các tháng trên trục ngang.​
  • Vẽ các cột biểu thị lượng mưa của từng tháng.​
  • Tô màu xanh cho các cột này.​
• Bước 3: Vẽ nhiệt độ (biểu đồ đường):
  • Căn cứ vào trục dọc bên trái.​
  • Xác định các điểm nhiệt độ trung bình của từng tháng (thường chấm ở giữa khoảng cách của tháng đó trên biểu đồ).​
  • Nối các điểm này lại bằng một đường cong mềm mại màu đỏ.​
• Bước 4: Hoàn thiện biểu đồ:
  • Ghi các chỉ số cụ thể lên đầu cột hoặc điểm nhiệt độ nếu cần thiết.​
  • Viết tên biểu đồ (Ví dụ: Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của trạm Láng - Hà Nội).​
  • Lập bảng chú giải: Đường màu đỏ là nhiệt độ, cột màu xanh là lượng mưa.​

3. Ví dụ về số liệu thực tế
Bạn có thể tham khảo các thông số từ trạm khí tượng Láng (Hà Nội) trong tài liệu để thực hành:​

• Nhiệt độ trung bình năm: 23,9∘C.​
• Tổng lượng mưa năm: 1670 mm.​

Việc nắm vững cách vẽ sẽ giúp bạn dễ dàng thực hiện yêu cầu phân tích chế độ nhiệt và chế độ mưa của bất kỳ địa điểm nào tại Việt Nam.​

 

[Trang Dimple]

Lưu ý khi vẽ đường nhiệt độ

Dựa trên các biểu đồ mẫu tại Bài 5: Thực hành: Đọc biểu đồ khí hậu (trang 120) và Hình 4.2 (trang 119) trong sách giáo khoa, khi vẽ đường nhiệt độ trên biểu đồ khí hậu, bạn cần lưu ý những điểm quan trọng sau để đảm bảo tính chính xác và thẩm mỹ:

• Sử dụng đúng trục tọa độ: Nhiệt độ phải được đối chiếu với trục dọc bên trái của biểu đồ, nơi thể hiện đơn vị đo là độ C (°C).
• Vị trí chấm điểm nhiệt độ: Đây là lỗi thường gặp nhất. Bạn cần chấm điểm giá trị nhiệt độ của từng tháng ở chính giữa khoảng cách của tháng đó trên trục ngang (không chấm ở các vạch kẻ phân chia giữa hai tháng).
• Màu sắc và hình thức đường vẽ:
  • Theo quy ước chuẩn trong sách giáo khoa, đường nhiệt độ luôn được vẽ bằng màu đỏ để phân biệt rõ với cột lượng mưa màu xanh.
  • Các điểm nhiệt độ nên được nối với nhau bằng một đường cong mềm mại, thể hiện diễn biến nhiệt độ liên tục trong năm thay vì các đoạn thẳng gãy khúc.
• Xác định tỉ lệ xích phù hợp: Trục nhiệt độ cần được chia tỉ lệ sao cho điểm cao nhất (thường là các tháng mùa hạ) và điểm thấp nhất (tháng mùa đông ở miền Bắc) đều nằm gọn và cân đối trong khung biểu đồ. Ví dụ: nếu trạm Tân Sơn Hòa có nhiệt độ trung bình năm lên tới 28,1°C, trục dọc bên trái cần cao ít nhất đến mức 30°C hoặc 40°C để đường biểu diễn rõ ràng.
• Ghi chú số liệu: Nếu biểu đồ yêu cầu chi tiết, bạn có thể ghi trị số nhiệt độ trung bình năm (T) ngay phía trên đường biểu diễn hoặc trong phần trống của biểu đồ để người đọc dễ theo dõi.
• Bảng chú giải: Đừng quên thêm ký hiệu đường màu đỏ tương ứng với "Nhiệt độ" vào phần chú giải của biểu đồ.

Việc tuân thủ các lưu ý này sẽ giúp bạn phản ánh đúng các đặc điểm khí hậu như biên độ nhiệt năm hay sự phân hóa nhiệt độ theo mùa của các địa điểm tại Việt Nam​