Bài 19: Vương quốc Chăm-pa từ thế kỉ II đến thế kỉ X - lịch sử 6

Dọc theo dải đất miền Trung Việt Nam ngày nay, từ hàng nghìn năm trước đã tồn tại một vương quốc cổ với nền văn hóa đặc sắc – Champa.Nơi đây nổi tiếng với những tháp Chăm uy nghi, nghệ thuật điêu khắc tinh xảo và đời sống văn hóa phong phú. Người Chăm đã xây dựng nên một nền văn minh rực rỡ gắn liền với biển cả và giao thương quốc tế. Vương quốc Chăm-pa được hình thành như thế nào? Những thành tựu nổi bật của cư dân Chăm-pa là gì?Hãy cùng khám phá trong bài học hôm nay!

Bài 19: Vương quốc Chăm-pa từ thế kỉ II đến thế kỉ X - Lịch sử 6​


1. Quá trình hình thành và bước đầu phát triển của vương quốc Chăm-pa.

a. Vương quốc Chăm-pa ra đời


- Thời kì Bắc thuộc, nhà Hán đã thiết lập ách cai trị đối với vùng đất ở phía Nam dãy Hoành Sơn nước ta, đặt tên gọi là quận Nhật Nam.

- Năm 192, Khu Liên lãnh đạo nhân dân Tượng Lâm (huyện xa nhất của quận Nhật Nam) nổi dậy lật đồ ách cai trị của nhà Hán, lập ra Vương quốc Chăm-pa.

b. Chặng đường mười thế kỉ đầu tiên

- Trước thế kỉ VIII, người Chăm đã xây dựng một vương quốc khá hùng mạnh ở ven sông Thu Bồn (ở Trà Kiệu, Duy Xuyên, Quảng Nam)

- Thế kỉ VIII, kinh đô của Chăm-pa dịch chuyển về phía nam (ở vùng đất Phan Rang, Ninh Thuận).

- Thế kỉ IX, người Chăm lại chuyển kinh đô về Đồng Dương (Thăng Bình, Quảng Nam).

Lý thuyết Lịch Sử 6 Bài 19: Vương quốc Chăm-pa từ thế kỉ II đến thế kỉ X


2. Hoạt động kinh tế và tổ chức xã hội

a. Hoạt động kinh tế

- Nông nghiệp:
trồng lúc nước là ngành kinh tế chính.

- Thủ công nghiệp và khai thác lâm sản cũng rất phát triển.

- Vương quốc Chăm-pa trở thành cầu nối trao đổi, buôn bán thường xuyên với thương nhân các nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Ả Rập.

b. Tổ chức xã hội

- Vua là "đấng tối cao", đứng đầu vương quốc.

- Bộ máy nhà nước: chia đất nước thành các châu, huyện, làng.

- Xã hội có sự phân chia giàu, nghèo với các tầng lớp chính: tăng lữ, quý tộc, nông dân, dân tự do, nô lệ.

Lý thuyết Lịch Sử 6 Bài 19: Vương quốc Chăm-pa từ thế kỉ II đến thế kỉ X


3. Một số thành tựu văn hóa tiêu biểu

- Chữ viết: sáng tạo ra chữ Chăm cổ trên cơ sở chữ Phạn của Ấn Độ.

- Tín ngưỡng, tôn giáo:

+ Tín ngưỡng đa thần (thần Núi, thần Nước, thần Lúa, thần Biển,..).

+ Phật giáo, Hin-đu giáo,… du nhập vào Chăm-pa.

- Kiến trúc, điêu khắc: cư dân Chăm-pa xây dựng nhiều đền, tháp thờ thần, Phật như: Thánh địa Mỹ Sơn, Phật viện Đồng Dương (Quảng Nam),...

Lý thuyết Lịch Sử 6 Bài 19: Vương quốc Chăm-pa từ thế kỉ II đến thế kỉ X


- Tổ chức nhiều lễ hội trong năm.

Lý thuyết Lịch Sử 6 Bài 19: Vương quốc Chăm-pa từ thế kỉ II đến thế kỉ X

Vương quốc Champa từ thế kỉ II đến thế kỉ X là một quốc gia phát triển ở khu vực Đông Nam Á, đạt nhiều thành tựu về kinh tế, văn hóa và kiến trúc. Những di sản của Chăm-pa vẫn còn được lưu giữ đến ngày nay, góp phần làm phong phú thêm văn hóa Việt Nam. Chăm-pa là một vương quốc cổ tiêu biểu, để lại nhiều dấu ấn đặc sắc trong lịch sử dân tộc.
 
Câu hỏi mở đầu trang 86 Bài 19 Lịch Sử lớp 6: Dưới đây là đài thờ Trà Kiệu, một kiệt tác điêu khắc Chăm-pa (thế kỉ IX). Hình ảnh này gợi cho em suy nghĩ gì về trình độ kĩ thuật cũng như đời sống văn hóa của cư dân Chăm-pa xưa?
Trả lời:

* Mô tả sơ lược về Đài thờ Trà Kiệu:

-
Đài thờ Trà Kiệu được làm bằng chất liệu đá sa thạch, có kích thước: cao 128cm, dài 190cm, rộng 190 cm, có niên đại thế kỷ VII-VIII.

- Kết cấu đài thờ gồm 3 phần:

+ Phần thứ nhất là bệ hình vuông có chạm khắc chi tiết trên 4 mặt, ở giữa có ô lõm để đặt phần bệ đỡ chiếc Lin-ga phía trên.

+ Phần thứ 2 là hai thớt tròn đặt chồng lên nhau. Thớt dưới đường kính 138 cm, cao 38cm, có chạm nổi cánh sen ở mặt trên. Thớt trên cùng cỡ, có vòi nhô ra 41 cm, mặt dưới chạm cánh sen.

+ Phần thứ ba là chiếc lin-ga đặt xuyên qua hai thớt tròn của phần thứ hai.

- Tinh hoa nghệ thuật của đài thờ Trà Kiệu tập trung phần bệ vuông phía dưới, với bốn cạnh có chạm khắc rất tinh xảo:

+ Một cạnh của bệ chạm khắc 11 nhân vật hình dáng gần giống nhau, trong tư thế múa.

+ Ba cạnh còn lại chạm khắc các nhân vật với các hình dáng, tư thế khác nhau, cảnh sinh hoạt tôn thờ của các vị thần…

=> Theo các nhà nghiên cứu, 4 cảnh chạm khắc quanh đài thờ mô phỏng theo những trích đoạn trong sử thi Ra-ma-y-a-na của Ấn Độ.

* Nhận xét:

- Đài thờ Trà Kiệu là hiện vật tiêu biểu cho sự tồn tại của một khu kinh thành và thờ tự của Chămpa có tên gọi là Sin-ha-pu-ra (Trà Kiệu, Duy Xuyên, Quảng Nam hiện nay)

- Đài thờ Trà Kiệu cho thấy:

+ Nghệ thuật điêu khắc của cư dân Chă-pa đã đạt đến trình độ điêu luyện, rất tinh xảo; thể hiện một phong cách nghệ thuật Chăm-pa rất đặc sắc.

+ Là một trong những thành tựu tiêu biểu phản ánh sự giao lưu, ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ (thể hiện qua: ngẫu tượng Linga – Yoni; sử thi Ra-ma-y-a-na…).

Câu hỏi 1 trang 88 Lịch Sử lớp 6: Vương quốc Chăm-pa được hình thành ở đâu và từ khi nào?

Trả lời:

- Vương quốc Chăm-pa được hình thành trên cơ sở nền văn hóa Sa Huỳnh gồm khu vực miền Trung và Nam Trung Bộ nước ta hiện nay.

- Thời gian: Cuối thế kỉ II, Khu Liên lãnh đạo nhân dân huyện Tượng Lâm giành độc lập từ tay nhà Hán, thành lập nước Lâm Ấp. Quốc gia Lâm Ấp không ngừng mở rộng lãnh thổ đến thế kỉ VI đổi tên thành Chăm-pa đóng đô ở Sin-ha-pu-ra (Trà Kiệu – Quảng Nam).

Câu hỏi 2 trang 88 Lịch Sử lớp 6: Hãy giới thiệu khái quát các giao đoạn phát triển của Vương quốc từ thế kỉ I đến thế kỉ X.

Trả lời:

Vương quốc Chăm-pa phát triển qua nhiều giai đoạn, gắn liền với vai trò của nhiều vùng đất khác nhau:

- Trước thế kỉ VIII, người Chăm đã xây dựng một vương quốc khá hùng mạnh ở vùng ven sông Thu Bồn, với kinh đô là Sin-ha-phu-ra (Trà Kiệu – Quảng Nam).

- Thế kỉ VIII, kinh đô của Chăm-pa dịch chuyển về phía nam với tên gọi là Vi-ra-pu-ra (Phan Rang – Ninh Thuận)

- Thế kỉ IX, người Chăm lại chuyển kinh đô về Đồng Dương (Quảng Nam) có tên là In-dra-pu-ra.

Câu hỏi 3 trang 89 Lịch Sử lớp 6: Nêu những hoạt động kinh tế chính của cư dân Chăm-pa.

Trả lời:

Hoạt động kinh tế chính của người Chăm-pa

- Nghề nông trồng lúa nước là hoạt động kinh tế chính. Ngoài ra còn chăn nuôi gia súc, gia cầm, khai thác nguồn lợi trên rừng (trầm hương, kì nam,..) và dưới biển (cá, tôm, ngọc trai,..)

- Thủ công nghiệp: làm gốm, đồ trang sức, công cụ sản xuất

- Buôn bán trao đổi hàng hóa, đặc biệt là trao đổi với thương nhân nước ngoài phát triển. Chăm-pa là một trung tâm buôn bán quốc tế lúc bấy giờ. Người Chăm chủ yếu đem các sản phẩm nổi tiếng của mình như trầm hương, ngọc trai, ngà voi,... để đổi lấy các sản phẩm: thủy tinh, mã não, gương đồng, đồ gốm men cô-ban của thương nhân nước ngoài.

Câu hỏi 4 trang 89 Lịch Sử lớp 6: Hãy vẽ sơ đồ mô tả các thành phần trong xã hội Chăm-pa và nêu nhận xét.

Trả lời:

Hãy vẽ sơ đồ mô tả các thành phần trong xã hội Chăm-pa và nêu nhận xét


- Nhận xét:

+ Xã hội Chăm-pa có sự phân hóa giàu nghèo.

+ Trong xã hội Chăm – pa người đứng đầu là vua và thường được đồng nhất với một vị thần nào đó, có quyền lực tối cao.

+ Dân tự do chiếm số lượng đông đảo trong xã hội.

+ Nô lệ chỉ chiếm một bộ phận nhỏ và có địa vị thấp kém nhất trong xã hội .


Câu hỏi 5 trang 90 Lịch Sử lớp 6:Kể tên một số thành tựu văn hoá tiêu biểu của người Chăm trong 10 thế kỉ đầu Công nguyên.

Trả lời:

Một số thành tựu văn hóa tiêu biểu của người Chăm trong 10 thế kỉ đầu Công nguyên:

- Chữ viết: Thế kỉ IV, trên cơ sở chữ Phạn của người Ấn Độ, người Chăm đã sáng tạo nên chữ Chăm cổ.

- Tín ngưỡng, tôn giáo:

+ Thờ thần Mặt Trời, thần Núi, thần Nước, thần Lúa,...

+ Có sự du nhập các tôn giáo bên ngoài: Ấn Độ giáo, Phật giáo,...

- Kiến trúc, điêu khắc: Thánh địa Mỹ Sơn, Phật viện Đồng Dương, hệ thống đền tháp Chăm,...

- Lễ hội: Lễ hội Ka-tê

Câu hỏi 6 trang 90 Lịch Sử lớp 6: Dựa vào hình 6, em có nhận xét gi về những công trình kiến trúc tiêu biểu của người Chăm xưa?

Trả lời:

Qua hình 6 em thấy công trình kiến trúc của người Chăm xưa:

- Những tháp Chăm thể hiện sự uy nghiêm, thần bí hàm chứa nhiều giá trị nghệ thuật. Nó mang dấu ấn đậm nét của Ấn Độ giáo.

- Các công trình đền tháp thường được xây bằng gạch đất nung cho đến ngày nay vẫn còn giữ được màu, phản ánh kĩ thuật đóng gạch và xây tháp đạt đến trình độ cao
 
Luyện tập 1 trang 90 Lịch Sử lớp 6: Lập bảng tóm tắt những nét chính về hoạt động kinh tế, tổ chức xã hội và thành tựu văn hoá của Chăm-pa.
Trả lời:
Hoạt động kinh tế
- Nghề nông trồng lúa nước là hoạt động kinh tế chính. Ngoài ra còn chăn nuôi gia súc, gia cầm, khai thác nguồn lợi trên rừng (trầm hương, kì nam,..) và dưới biển (cá, tôm, ngọc trai,..)
- Thủ công nghiệp: làm gốm, đồ trang sức, công cụ sản xuất
- Buôn bán trao đổi hàng hóa, đặc biệt là trao đổi với thương nhân nước ngoài phát triển. Chăm-pa là một trung tâm buôn bán quốc tế lúc bấy giờ.
Tổ chức xã hội
- Vua thường được đồng nhất với một vị thần có quyền lực tối cao.
- Dưới vua là tể tướng và hai quan đại thần : một văn, một võ
- Dưới đại thần là các quan đứng đầu ba cấp: châu – huyện – làng
- Xã hội gồm các tầng lớp: tăng lữ, quý tộc, dân tự do và một bộ phận nhỏ nô lệ.
Thành tựu văn hóa
- Tín ngưỡng, tôn giáo: Thờ các vị thần tự nhiên: Thờ thần Mặt Trời, thần Núi, thần Nước, thần Lúa,... Có sự du nhập các tôn giáo bên ngoài: Ấn Độ giáo, Phật giáo,...
- Kiến trúc, điêu khắc: Thánh địa Mỹ Sơn, Phật viện Đồng Dương, hệ thống đền tháp Chăm,...
- Lễ hội: Lễ hội Ka-tê
 
Luyện tập 2 trang 90 Lịch Sử lớp 6: Liên hệ với kiến thức đã học ở những bài trước, em hãy so sánh những điểm giống và khác nhau trong hoạt động kinh tế của cư dân Chăm-pa với cư dân Văn Lang – Âu Lạc.

Trả lời:

So sánh hoạt động kinh tế của cư dân Chăm – pa với cư dân Văn Lang – Âu Lạc

Giống: Đều lấy nông nghiệp trồng lúa nước là hoạt động kinh tế chính. Ngoài ra cư dân còn chăn nuôi, làm thủ công nghiệp và buôn bán.

Khác:

- Cư dân Văn Lang – Âu Lạc: Nghề đúc đồng, làm đồ gốm phát triển mạnh, trình độ kĩ thuật cao.

- Cư dân Chăm-pa: Nghề biển rất phát triển. Hoạt động trao đổi với nước ngoài được đẩy mạnh, Chăm-pa là một trong những trung tâm buôn bán quốc tế lúc bấy giờ.

Vận dụng 3 trang 90 Lịch Sử lớp 6: Hãy sưu tầm tư liệu và viết một đoạn giới thiệu về một di tích văn hóa Chăm ở nước ta. Theo em, cần làm gì để bảo tồn và phát huy giá trị của di tích.

Trả lời:

Giới thiệu Thánh địa Mỹ Sơn

Thánh địa Mỹ Sơn là di tích văn hóa Chăm tiêu biểu còn tồn tại ở nước ta. Thánh địa Mỹ Sơn (nay thuộc tỉnh Quảng Nam của Việt Nam) là một công trình kiến trúc nghệ thuật tinh vi và đặc sắc của người Chăm-pa từ cuối thế kỉ IV đến thế kỉ VIII. Là trung tâm đền đài chính của Ấn Độ giáo ở Đông Nam Á và là di sản duy nhất của thể loại này tại Việt Nam. Thánh địa Mỹ Sơn có tổng cộng 13 nhóm công trình với hơn 70 kiến trúc đền tháp cho đến nay vẫn còn giữ nguyên giá trị nghệ thuật. Khu di tích được xây dựng với dạng kiến trúc quần thể được bố trí hai hoặc nhiều tháp có đường đi nối liền nhau. Trong đó có một ngôi đền chính và nhiều ngôi tháp nhỏ. Các tháp đều có hình chóp, biểu tượng của đỉnh Meru thần thánh – nơi ngự trị của các vị thần Hinđu. Nghệ thuật điều khắc từ vật liệu đến những nét chạm khắc đều hết sức tinh tế. Thánh địa Mỹ Sơn đã được UNESCO gi nhận là Di sản văn hóa thế giới.

Theo em để bảo tồn và phát huy các giá trị của di tích Thánh địa Mỹ Sơn, chúng ta cần:

- Đề ra và thực hiện các điều luật, sắc lệnh cụ thể về việc nghiêm cấm các hành vi phá hủy các công trình, làm mất đi giá trị lịch sử, văn hóa của di tích.

- Thường xuyên tu bổ, tôn tạo di tích nhưng phải nghiên cứu cụ thể để vẫn giữ được yếu tố lịch sử và bản sắc riêng của di tích.

- Tuyên truyền và nhắc nhở du khách bảo vệ môi trường khi tham quan di tích.

- Tuyên truyền bằng sách, báo, internet thông tin về giá trị văn hóa, lịch sử của di tích.
 

Dành cho học sinh

VnKienthuc lúc này

Không có thành viên trực tuyến.

Định hướng

Diễn đàn VnKienthuc.com là nơi thảo luận và chia sẻ về mọi kiến thức hữu ích trong học tập và cuộc sống, khởi nghiệp, kinh doanh,...
Top