Nội dung kiến thức Đoàn thuyền đánh cá – Bài 7 Tiếng Việt lớp 5 tập 2- Kết nối tri thức

[Trang Dimple]

Bài viết Tổng hợp nội dung cơ bản bài Đoàn thuyền đánh cá – Bài 7 Tiếng Việt lớp 5, bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống. Giúp học sinh nắm kiến thức trọng tâm, hiểu ý nghĩa bài đọc và cảm nhận vẻ đẹp thiên nhiên cùng tinh thần lao động của người dân vùng biển.

Đoàn thuyền đánh cá

Mặt trời xuống biển như hòn lửa

Sóng đã cài then, đêm sập cửa

Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi

Câu hát căng buồm cùng gió khơi.

Khổ thơ đầu của bài thơ "Đoàn thuyền đánh cá" (Huy Cận) mở ra một bức tranh thiên nhiên hoàng hôn trên biển vĩ đại và khí thế ra khơi rộn ràng của người lao động.

Khung cảnh thiên nhiên lúc hoàng hôn (Hai câu đầu)

"Mặt trời xuống biển như hòn lửa": Nhà thơ sử dụng biện pháp so sánh độc đáo. Hình ảnh mặt trời lặn dần xuống lòng biển được so sánh với một "hòn lửa" khổng lồ, làm cho cảnh biển đêm không u tối mà trái lại rất rực rỡ, ấm áp và giàu sức sống.

"Sóng đã cài then, đêm sập cửa": Phép nhân hóa kết hợp liên tưởng không gian độc đáo biến vũ trụ thành một ngôi nhà lớn. Những ngọn sóng nhấp nhô được hình dung như chiếc "then cài", còn màn đêm buông xuống giống như cánh "cửa" đang "sập" lại. Cảnh vật đi vào trạng thái nghỉ ngơi, thanh bình sau một ngày dài.

Khí thế ra khơi của người dân miền biển (Hai câu sau)
"Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi": Từ "lại" nhấn mạnh một nếp lao động quen thuộc, đều đặn. Khi thiên nhiên bắt đầu nghỉ ngơi thì cũng là lúc người ngư dân bắt đầu ca làm việc đêm trên biển cả.

"Câu hát căng buồm cùng gió khơi": Hình ảnh lãng mạn và giàu sức gợi. Tiếng hát hào hứng, yêu đời của người lao động như hòa vào gió biển, tạo nên sức mạnh làm "căng" cánh buồm, đẩy con thuyền phăng phăng tiến ra khơi.

Khổ thơ đầu khắc họa sự đối lập kì diệu: giữa một bên là màn đêm vũ trụ yên tĩnh và một bên là nhịp sống lao động hăng hái, lạc quan của con người. Qua đó, tác giả ngợi ca vẻ đẹp bao la của biển cả và tư thế làm chủ thiên nhiên, quê hương của người dân chài.

Hát rằng: cá bạc Biển Đông lặng,

Cá thu Biển Đông như đoàn thoi

Đêm ngày dệt biển muôn luồng sáng

Đến dệt lưới ta, đoàn cá ơi!

Ta hát bài ca gọi cá vào

Gõ thuyền đã có nhịp trắng cao

Biển cho ta cá như lòng mẹ

Nuôi lớn đời ta tự buổi nào.

Sao mờ, kéo lưới kịp trời sáng

Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng

Vảy bạc đuôi vàng loé rạng đông,

Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng.

Câu hát căng buồm với gió khơi

Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời

Mặt trời đội biển nhô màu mới,

Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi.
(Huy Cận)

* Trả lời câu hỏi

Câu 1 trang 35 sgk Tiếng Việt lớp 5 Tập 2: Ở khổ thơ thứ nhất, đoàn thuyền đánh cá ra khơi trong khung cảnh thiên nhiên như thế nào? Cách miêu tả của nhà thơ có gì đặc biệt?

​

Trả lời:

Ở khổ thơ thứ nhất, đoàn thuyền đánh cá ra khơi trong khung cảnh thiên nhiên khắc nghiệt, một buổi chiều tối chập choạng: mặt trời xuống biển, màn đêm tới.

Cách miêu tả của nhà thơ có điểm đặc biệt:

+ Mặt trời: so sánh với hòn lửa

+ Sóng: có hành động như người, biết “cài” then, làm cho màn đêm ập tới.

Câu 2 trang 35 sgk Tiếng Việt lớp 5 Tập 2: Tìm trong bài thơ những chi tiết thể hiện tình cảm, cảm xúc của những người đánh cá trên biển:

​

Trả lời:

Những chi tiết thể hiện tình cảm, cảm xúc của những người đánh cá trên biển:​

Niềm vui trong lao động​	Tình yêu và lòng biết ơn đối với biển cả​
câu hát căng buồm; dệt lưới ta, đoàn cá ơi; hát gọi cá vào; kéo lưới kịp trời sáng; kéo xoăn tay; đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời; mặt trời đội biển​	Biển cho ta cá như lòng mẹ; nuôi lớn đời ta tự buổi nào.​

Câu 3 trang 35 sgk Tiếng Việt lớp 5 Tập 2: Những hình ảnh ở khổ thơ cuối có ý nghĩa gì?

Trả lời:

Những hình ảnh ở khổ thơ cuối có ý nghĩa: cổ vũ và khích lệ tinh thần của đoàn thuyền đánh cá thành công, kịp trở về khi trời sáng với mẻ cá lớn. Tiếng hát hoà trong niềm vui, gió căng buồm để về với đất liền. Trong đó, những ánh nắng soi vào những con cá, mắt lấp lánh như niềm vui rạo rực của người thợ thuyền cá.

Câu 4 trang 35 sgk Tiếng Việt lớp 5 Tập 2: Bài thơ giúp em cảm nhận được những vẻ đẹp nào của cuộc sống?

Trả lời:

Bài thơ giúp em cảm nhận được những vẻ đẹp của cuộc sống: vẻ đẹp của cảnh biển hoàng hôn và khi bình minh lên trên biển; vẻ đẹp của người lao động say mê đánh bắt cá, kéo cá và mang thành quả lao động trở về đất liền; vẻ đẹp của những con người sống nặng tình thuỷ chung, nặng ơn nghĩa với biển cả đã mang lại cuộc sống tốt đẹp cho mình; vẻ đẹp của những chú cá, những thành quả lao động mang lại cơ hội sống tốt cho con người.

​

 

[Trang Dimple]

Luyện từ và câu: Luyện tập về câu ghép​

Câu 1 trang 36 sgk Tiếng Việt lớp 5 Tập 2: Tìm câu ghép trong các đoạn văn dưới đây và cho biết các vế của mỗi câu ghép được nối với nhau bằng cách nào.​

a. (1) Làng Tày, làng Dao ven suối và trong rừng, nhưng làng người Mông ở chơ vơ đỉnh núi, giữa cỏ tranh mênh mông. (2) Vách và mái nhà đều ghép bằng những miếng gỗ pơ-mu, nhà nhà ám khói sạm đen tưởng như làng xóm liền với trời xanh. (3) Xung quanh nhà nào cũng sum se những đào, những lê. (4) Giữa mùa đông, hoa lê trắng ngần. (5) Vào đầu xuân, hoa đào nở hồng cả trời.​ (Tô Hoài)​

​

b. (1) Gió bấc thổi ào ào qua khu rừng vắng. (2) Những cành cây khẳng khiu chốc chốc run lên bần bật. (3) Mưa phùn lất phất... (4) Bên gốc đa, một chú thỏ bước ra, tay cầm một tấm vải dệt bằng rong. (5) Thỏ tìm cách quấn tấm vải lên người cho đỡ rét, nhưng tấm vải bị gió lật tung, bay đi vun vút. (6) Thỏ đuổi theo. (7) Tấm vải tròng trành trên ao. (8) Thỏ vừa đặt chân xuống nước đã vội co chân lên. (9) Thỏ cố khều nhưng đưa chân không tới.​ (Võ Quảng)​

Trả lời:
a. Câu ghép trong các đoạn văn và cách nối các vế câu ghép được thể hiện trong mỗi câu là: (1) Làng Tày, làng Dao ven suối và trong rừng, nhưng làng người Mông ở chơ vơ đỉnh núi, giữa cỏ tranh mênh mông. (2) Vách và mái nhà đều ghép bằng những miếng gỗ pơ-mu, nhà nhà ám khói sạm đen tưởng như làng xóm liền với trời xanh.
+ Trong câu (1), các vế câu ghép được nối trực tiếp với nhau bằng cách dùng dấu phẩy.
+ Trong câu (2) , các vế câu ghép được nối trực tiếp với nhau bằng cách dùng dấu phẩy.
b. Câu ghép trong các đoạn văn và cách nối các vế câu ghép được thể hiện trong mỗi câu là: (4) Bên gốc đa, một chú thỏ bước ra, tay cầm một tấm vải dệt bằng rong. (5) Thỏ tìm cách quấn tấm vải lên người cho đỡ rét, nhưng tấm vải bị gió lật tung, bay đi vun vút.
+ Trong câu (4), các vế câu ghép được nối trực tiếp với nhau bằng cách dùng dấu phẩy.
+ Trong câu (5), các vế câu ghép được nối trực tiếp với nhau bằng cách dùng dấu phẩy và kết từ “nhưng”.
Câu 2 trang 36 sgk Tiếng Việt lớp 5 Tập 2: Tìm cặp kết từ hoặc cặp từ hô ứng thay cho bông hoa để tạo câu ghép.
a.

em có một khu vườn rộng

em sẽ trắng thật nhiều loại cây.
b.

thành phố này không sầm uất, hiện đại

nó rất hấp dẫn du khách.
c. Mọi người

đối xử tốt với nhau thì cuộc sống

tốt đẹp hơn.
Trả lời:
a. Nếu em có một khu vườn rộng thì em sẽ trồng thật nhiều loại cây.
b. Vì thành phố này không sầm uất, hiện đại nên nó rất hấp dẫn du khách.
c. Mọi người càng đối xử tốt với nhau thì cuộc sống càng tốt đẹp hơn.
Câu 3 trang 36 sgk Tiếng Việt lớp 5 Tập 2: Viết đoạn văn (3 – 5 câu) về bài thơ Đoàn thuyền đánh cá, trong đó có câu ghép chứa kết từ để nối các vế câu
Trả lời:
Đoàn thuyền đánh cá cứ thế nối đuôi nhau, ngày ngày tiến ra khơi. Có lẽ những người thợ thuyền cá luôn yêu đời và say nghề bởi họ hiểu không còn một nghề nào, không còn một công việc nào đem lại cho họ cuộc sống tốt như nghề cá. Cứ mỗi lần quăng lưới là lại mỗi lần nuôi hi vọng về một mẻ cá đầy ắp. Chừng nào còn thấy những đoàn thuyền rong ruổi, đuổi nhau trên miền biển thì chừng ấy ta còn biết tiềm năng của biển, sức mạnh kinh tế mà Việt Nam ta có lớn tới nhường nào.​