Tại sao chữ viết lại là ranh giới giữa văn hóa và văn minh?

[Trang Dimple]

Chữ viết được coi là ranh giới quan trọng giữa văn hóa và văn minh vì nó đánh dấu sự chuyển mình từ trạng thái nguyên thủy sang một giai đoạn phát triển cao hơn của xã hội loài người. Cụ thể như sau:

• Đánh dấu giai đoạn phát triển cao: Trong khi văn hóa xuất hiện đồng thời với sự ra đời của loài người (từ khi con người biết chế tạo công cụ đá), thì văn minh chỉ bao gồm những giá trị được sáng tạo ra trong giai đoạn phát triển cao của xã hội.
• Gắn liền với sự ra đời của Nhà nước: Giai đoạn phát triển cao này chính là giai đoạn có nhà nước. Thông thường, vào thời kỳ thành lập nhà nước thì chữ viết cũng xuất hiện. Đây là hai yếu tố then chốt để xác định một xã hội đã bước vào thời đại văn minh hay chưa.
• Tạo ra bước phát triển nhảy vọt: Sự xuất hiện của chữ viết giúp văn hóa có một bước phát triển nhảy vọt, giúp nhân loại thoát khỏi trạng thái dã man, nguyên thủy để tiến vào trạng thái tiến bộ.
• Hình thành di sản "Văn hiến" (sử sách): Chữ viết là phương tiện để ghi chép lại sử sách và các chế độ, chính sách của nhà nước. Nguồn tài liệu khẳng định rằng việc một xã hội có sử sách chính là bằng chứng xác thực cho việc xã hội đó đã bước vào thời kỳ văn minh.
• Lưu giữ và truyền bá tri thức: Nhờ có chữ viết, các thành tựu về tinh thần như văn học, sử học, tư tưởng, luật pháp, khoa học... mới được cố định hóa, lưu truyền và phát triển liên tục, tạo nên nội dung phong phú cho lịch sử văn minh.

Tóm lại, chữ viết là công cụ cho phép con người tổ chức xã hội phức tạp (nhà nước) và lưu truyền tri thức một cách bền vững, biến những sáng tạo rải rác của văn hóa thành một hệ thống phát triển cao và tiến bộ được gọi là văn minh​

 

[Trang Dimple]

Chữ viết đã giúp nhà nước sơ khai quản lý xã hội như thế nào?

Sự ra đời của chữ viết gắn liền với sự hình thành của Nhà nước và đóng vai trò như một công cụ thiết yếu giúp các nhà nước sơ khai quản lý xã hội một cách có hệ thống. Cụ thể, chữ viết đã giúp quản lý xã hội qua các khía cạnh sau:

• Ghi chép và thực thi luật pháp: Chữ viết giúp biến các quy tắc quản lý từ dạng truyền miệng thành các bộ luật thành văn, ngăn chặn việc xét xử độc đoán của tầng lớp quý tộc. Ví dụ, tại Lưỡng Hà, bộ luật Hammurabi đã quy định chi tiết các vấn đề về kiện tụng, trộm cắp, hôn nhân, quyền sở hữu tài sản và nghĩa vụ của binh lính. Ở Hy Lạp, luật Đracông được khắc lên bia đá đặt nơi công cộng để mọi người cùng biết, thay thế cho việc xét xử dựa trên tục lệ truyền miệng.
• Lưu trữ các chế độ, chính sách (Văn hiến): Thuật ngữ "văn hiến" được dùng để chỉ chung sử sách và các chế độ chính sách của nhà nước. Việc có sử sách ghi chép lại các hoạt động của bộ máy cai trị và các văn bản về chính sách là minh chứng cho việc xã hội đã bước vào thời đại văn minh.
• Quản lý hành chính và ngoại giao: Chữ viết trở thành phương tiện để thực hiện các giao dịch chính thức. Tại Lưỡng Hà, chữ tiết hình đã trở thành văn tự ngoại giao quốc tế, được dùng để ký kết các điều ước và văn kiện ngoại giao giữa các quốc gia như Lưỡng Hà và Ai Cập.
• Quản lý kinh tế và tài sản:
  • Tại Ấn Độ, người ta phát hiện hơn 3.000 con dấu dùng để đóng trên các kiện hàng nhằm xác nhận hàng hóa và chỉ rõ xuất xứ, giúp nhà nước và thương nhân quản lý hoạt động trao đổi.
  • Tại Trung Quốc thời Tây Chu, các vị vua thường đúc đỉnh đồng và khắc chữ (kim văn) để ghi chép lại việc ban thưởng ruộng đất và người lao động cho các quý tộc.
• Hỗ trợ việc ra quyết định của nhà nước: Chữ giáp cốt thời Thương (Trung Quốc) được dùng để khắc các quẻ bói, giúp nhà vua và sử quan ghi lại các câu hỏi và dự đoán về những sự kiện lớn của quốc gia như thời tiết, chiến tranh.

Tóm lại, chữ viết cho phép các nhà nước sơ khai cố định hóa các quy tắc quản lý, lưu trữ thông tin về thuế khóa, ruộng đất, tài sản và tạo ra một hệ thống điều hành thống nhất, giúp xã hội thoát khỏi trạng thái nguyên thủy để tiến vào thời kỳ văn minh​