Trang Dimple
Moderator
- Xu
- 26,018
Kế hoạch bài dạy Bài 10: Sự hình thành chủ nghĩa đế quốc ở các nước Âu – Mỹ (cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX) (Lịch sử 8 – Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống) được xây dựng theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh và tích hợp phát triển năng lực số theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Nội dung bài học giúp học sinh tìm hiểu những tiền đề dẫn đến sự hình thành chủ nghĩa đế quốc; phân tích sự phát triển mạnh mẽ của nền sản xuất công nghiệp, sự ra đời của các tổ chức độc quyền và quá trình mở rộng thuộc địa của các nước tư bản Âu – Mỹ; đồng thời nhận thức được những tác động của chủ nghĩa đế quốc đối với quan hệ quốc tế và lịch sử thế giới cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX.
Kế hoạch bài dạy tích hợp năng lực số Bài 10. Sự hình thành chủ nghĩa đế quốc ở các nước Âu – Mỹ (cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX)- Lịch sử 8
I. Mục tiêu
1. Về kiến thức
- Mô tả những nét chính về quá trình hình thành chủ nghĩa đế quốc (cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX): cạnh tranh → tập trung sản xuất và tư bản → công ti độc quyền → tư bản tài chính → đẩy mạnh xâm lược, khai thác thuộc địa → chủ nghĩa đế quốc.
- Nhận biết những chuyển biến lớn về kinh tế, chính sách đối nội và đối ngoạicủa các đế quốc:
- Anh, Pháp, Đức, Mỹ (cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX) qua các kênh chữ và kênh hình (lược đồ, biểu đồ).
2. Về năng lực
a) Năng lực chung
- Tự chủ và tự học: chủ động đọc SGK, khai thác kênh hình để hoàn thành phiếu học tập.
- Giao tiếp và hợp tác: thảo luận nhóm, phân công nhiệm vụ, trình bày kết quả rõ ràng.
- Giải quyết vấn đề và sáng tạo: suy luận, lập luận để giải thích “vì sao” các chuyển biến kinh tế dẫn tới thay đổi chính sách đối nội/đối ngoại.
b) Năng lực đặc thù môn Lịch sử và Địa lí
- Khai thác và sử dụng thông tin tư liệu lịch sử: đọc hiểu thông tin SGK, lược đồ và biểu đồ để trả lời câu hỏi lịch sử.
- Nhận thức và tư duy lịch sử: nhận diện đặc điểm chủ nghĩa đế quốc; lập bảng so sánh điểm giống/khác giữa 4 đế quốc.
- Vận dụng kiến thức lịch sử: rút ra đặc trưng cơ bản của chủ nghĩa đế quốc và giải thích đặc trưng quan trọng nhất.
c) Mục tiêu Năng lực số (gắn hoạt động học, phù hợp lớp 8)
- 1.1.NC1a: Học sinh tổ chức được tìm kiếm/khai thác thông tin trong môi trường số theo yêu cầu học tập.
- 1.2.NC1a: Học sinh thực hiện được phân tích, đánh giá độ tin cậy và độ chính xác của nguồn thông tin số đã tổ chức.
- 2.2.NC1a: Học sinh chia sẻ được dữ liệu/thông tin/nội dung số qua công cụ số phù hợp.
- 3.1.NC1b: Học sinh thể hiện được bản thân thông qua việc tạo nội dung số (bảng so sánh/biểu đồ/phiếu số).
- 5.2.NC1b: Học sinh lựa chọn được công cụ số để giải quyết nhiệm vụ học tập theo nhu cầu cá nhân/nhóm.
3. Về phẩm chất
- Nhân ái & trách nhiệm: tôn trọng thành viên nhóm; hợp tác đúng vai trò khi làm nhiệm vụ số.
- Yêu nước & công dân toàn cầu: nhận thức được hệ quả của chính sách xâm lược, bóc lột thuộc địa; liên hệ với trách nhiệm học sinh trong bối cảnh hội nhập hiện nay.
- Trung thực: trích dẫn nguồn khi dùng thông tin từ internet/tư liệu số; không sao chép nguyên văn.
II. Thiết bị dạy học và học liệu
1. Thiết bị
- Máy chiếu/TV (hoặc trình chiếu trực tiếp trên màn hình lớp).
- Máy tính/điện thoại thông minh (tùy điều kiện) hoặc phòng máy.
- Internet (nếu thực hiện phần “tìm tư liệu” theo kế hoạch vận dụng/hoặc mục nhỏ trong lớp).
- Phiếu học tập in sẵn hoặc file số (Google Docs/Word).
2. Học liệu
- SGK Lịch sử và Địa lí 8 – Bài 10 (kênh chữ, kênh hình 10.1, 10.2, 10.3, 10.4).
- Biểu đồ/bản đồ trong SGK (lược đồ các đế quốc và thuộc địa đầu thế kỉ XX; biểu đồ diện tích-dân số Anh, Pháp).
- Tệp mẫu:
- Phiếu học tập 1: sơ đồ tư duy “Quá trình hình thành chủ nghĩa đế quốc”.
- Phiếu học tập 2: bảng so sánh 4 đế quốc (2 cột theo ghi chú của bạn: có thể chia “Giống nhau/Khác nhau” theo từng tiêu chí).
- Công cụ số đề xuất (GV chọn 1–2):
- Canva/PowerPoint/Google Slides để trình bày sản phẩm bảng so sánh.
- Google Docs/Word online để điền phiếu số.
- Padlet hoặc Google Form để thu bài nhanh (nếu có).
III. Tiến trình dạy học (45 phút)
Hoạt động 1: Mở đầu – “Chủ nghĩa đế quốc hình thành như thế nào?” (10 phút)
a) Mục tiêu
- HS xác định được vấn đề học tập: vì sao tư bản chuyển sang đế quốc và biểu hiện cụ thể.
- HS xác định được nhiệm vụ sẽ làm ở các hoạt động tiếp theo: tóm tắt quá trình + tìm chuyển biến của 4 đế quốc.
b) Nội dung (nhiệm vụ)
- GV chiếu Hình 10.1 (lược đồ các đế quốc và thuộc địa đầu thế kỉ XX).
- HS trả lời nhanh câu hỏi gợi mở:
- “Quan sát lược đồ: vì sao thế giới được phân chia thành ‘đế quốc – thuộc địa’?”
- HS làm Phiếu học tập số 1dạng kéo-thả/điền từ (tối giản):
- Sắp xếp 5 ý: cạnh tranh gay gắt → tập trung sản xuất và tư bản → công ti độc quyền → tư bản tài chính → đẩy mạnh xâm lược, khai thác thuộc địa.
c) Sản phẩm
- Phiếu học tập 1 hoàn chỉnh (ảnh chụp màn hình hoặc file điền).
- 1–2 HS trình bày miệng kết quả sắp xếp (tối đa 30–40 giây/HS).
d) Tổ chức thực hiện (kèm thao tác số)
- Chuyển giao nhiệm vụ: GV gửi link phiếu số (hoặc phát mã QR phiếu).
- Thực hiện nhiệm vụ:
- HS quan sát Hình 10.1 + đọc đoạn dẫn trong SGK.
- HS điền/ sắp xếp vào phiếu số bằng điện thoại hoặc máy tính.
- Theo dõi – hỗ trợ:
- GV kiểm tra nhanh 2–3 nhóm, nhắc HS dùng đúng “từ khóa” trong SGK.
- Báo cáo – thảo luận:
- GV chọn 2 nhóm có phương án khác nhau để HS nhận xét.
- Kết luận nhận định:
- GV chốt chuỗi nội dung hình thành chủ nghĩa đế quốc theo SGK.
- 1.1.NC1a (HS khai thác kênh hình số trong SGK/thiết bị để hoàn thành phiếu).
- 3.1.NC1b (tạo/điền nội dung vào phiếu số).
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới – “Chuyển biến của Anh, Pháp, Đức, Mỹ” (15 phút)
a) Mục tiêu
- HS nắm được kinh tế – đối nội – đối ngoại của từng đế quốc.
- Rèn kĩ năng: đọc kênh chữ + kênh hình (biểu đồ/ lược đồ) để rút ra ý chính.
b) Nội dung (nhiệm vụ)
Làm việc nhóm 4 người (mỗi nhóm 1 nước):- Nhóm Anh: khai thác mục về Anh + Hình 10.2 → rút chuyển biến kinh tế; đối nội/đối ngoại.
- Nhóm Pháp: khai thác mục về Pháp + Hình 10.4 → rút chuyển biến kinh tế; đối nội/đối ngoại.
- Nhóm Đức: đọc mục Đức → rút chuyển biến kinh tế; đối nội/đối ngoại.
- Nhóm Mỹ: đọc mục Mỹ → rút chuyển biến kinh tế; đối nội/đối ngoại.
- Cột 1: Kinh tế
- Cột 2: Đối nội – Đối ngoại (gộp 2 ý vào cùng cột cho đúng “chia 2 cột”)
c) Sản phẩm
- Phiếu học tập 2 (bản điền) của mỗi nhóm.
- Mỗi nhóm chuẩn bị 30–45 giây trình bày “3 gạch đầu dòng” (không quá dài).
d) Tổ chức thực hiện
- Giao nhiệm vụ: GV phát Phiếu học tập 2 (in hoặc online) + hướng dẫn nhóm trưởng phân công.
- Thực hiện nhiệm vụ (GV theo dõi hỗ trợ):
- GV nhắc HS bám câu hỏi SGK trong mục từng nước.
- Với Anh/Pháp, GV yêu cầu HS “đọc biểu đồ” theo hướng: tăng/giảm gì? (diện tích, dân số, vị trí sản xuất…).
- Báo cáo – thảo luận:
- GV gọi lần lượt 3 nhóm trình bày trước (đủ ý chính).
- Nhóm còn lại nhận xét/bổ sung 1 ý.
- Kết luận nhận định:
- GV tổng hợp theo bảng khung:
- Giống nhau: đều đẩy mạnh xâm lược, khai thác thuộc địa.
- Khác nhau: vị thế kinh tế và cách thức bành trướng.
- GV tổng hợp theo bảng khung:
- 1.1.NC1a (khai thác kênh số/SGK số, biểu đồ số).
- 2.2.NC1a (chia sẻ sản phẩm nhóm trên công cụ lớp nếu có).
- 3.1.NC1b (tạo nội dung phiếu số/bảng ghi ý).
Hoạt động 3: Luyện tập – “Lập bảng so sánh 4 đế quốc” (15 phút)
a) Mục tiêu
- HS vận dụng kiến thức đã học để:
- Chỉ ra đặc trưng cơ bản của chủ nghĩa đế quốc.
- Lập bảng so sánh giống/khác về kinh tế và chính sách đối ngoại của Anh, Pháp, Đức, Mỹ.
b) Nội dung (bài tập)
Câu 1 (ngắn): Nêu 3 đặc trưng cơ bản của chủ nghĩa đế quốc theo bài học. Chọn 1 đặc trưng quan trọng nhất và giải thích 1–2 câu.- Gợi ý trả lời: công ti độc quyền/tư bản tài chính; xâm lược và khai thác thuộc địa; lũng đoạn thị trường/chính trị-xã hội.
- Hàng “Giống nhau”: đẩy mạnh xâm lược, khai thác, bóc lột thuộc địa.
- Hàng “Khác nhau”:
- Kinh tế: vị trí sản xuất/công nghiệp; tốc độ phát triển; vai trò xuất khẩu tư bản…
- Chính sách đối ngoại nổi bật: đẩy mạnh thuộc địa ở đâu/kiểu bành trướng nào…
- Bảng được tạo bằng Google Sheets/Excel online/Canva/Slides (GV chọn 1 công cụ).
c) Sản phẩm
- 1 file/bài trình bày số gồm:
- 1 bảng so sánh hoàn chỉnh (ảnh chụp màn hình hoặc file PDF/slide).
- Đoạn trả lời Câu 1 (tối đa 6 dòng).
d) Tổ chức thực hiện
- Giao nhiệm vụ: GV cung cấp mẫu bảng (template) sẵn để HS điền.
- Thực hiện nhiệm vụ:
- HS theo nhóm hoàn thành bảng trong 10 phút.
- GV “đi kiểm” theo tiêu chí: đúng thông tin SGK, có dẫn kênh hình/đoạn chữ.
- Kiểm tra – đánh giá nhanh:
- Mỗi nhóm nộp sản phẩm lên kênh lớp (hoặc giơ QR để GV chấm nhanh).
- Nhận xét – chốt:
- GV chọn 1 bảng đúng nhất và 1 bảng thiếu để HS rút kinh nghiệm.
- 3.1.NC1b: tạo nội dung số (bảng so sánh).
- 5.2.NC1b: chọn công cụ số phù hợp để hoàn thành nhiệm vụ.
- (Nếu HS có dùng nguồn bổ sung từ internet cho Câu 1/2 trong lớp: yêu cầu trích nguồn sơ bộ để hướng tới 1.2.NC1a.)
Hoạt động 4: Vận dụng – “Kể tên công ti đa quốc gia có ảnh hưởng lớn hiện nay” (5 phút giao nhiệm vụ, ngoài giờ làm tiếp)
a) Mục tiêu
- HS vận dụng kiến thức về “đế quốc – bành trướng” sang hiện tượng kinh tế toàn cầu hiện nay thông qua vai trò các công ti đa quốc gia.
- Rèn năng lực: tìm – chọn thông tin phù hợp; đánh giá sơ bộ độ tin cậy nguồn; trình bày sản phẩm số.
b) Nội dung (nhiệm vụ về nhà)
- Mỗi HS/nhóm (2 HS) chọn 3–5 công ti đa quốc gia có phạm vi ảnh hưởng lớn (gợi ý: ô tô, dầu khí, viễn thông…).
- Với mỗi công ti, HS nộp:
- Tên công ti
- Lĩnh vực hoạt động
- 1–2 thông tin minh chứng ảnh hưởng (doanh thu/chuỗi cung ứng/số nước hiện diện…)
- Nguồn trích dẫn (link hoặc tên trang/tác giả)
c) Sản phẩm
- File số: Word/Google Docs/PowerPoint (1–2 trang) hoặc bài đăng Padlet.
- Bố cục thống nhất:
- Mục 1: Danh sách công ti
- Mục 2: Nhận xét liên hệ với bài học “quyền lực kinh tế”
- Mục 3: Nguồn tham khảo
d) Tổ chức thực hiện
- GV giao nhiệm vụ cuối tiết + hướng dẫn cách nộp.
- Gợi ý công cụ số & quy tắc trích nguồn:
- Dùng công cụ trích dẫn đơn giản trong trình duyệt/ghi nguồn cuối file.
- Nộp vào tiết sau (hoặc cuối tuần theo kế hoạch).
- 1.1.NC1a: tìm thông tin theo nhu cầu học tập.
- 1.2.NC1a: đánh giá nhanh độ tin cậy nguồn.
- 2.2.NC1a: chia sẻ sản phẩm số.
- 3.1.NC1b: tạo nội dung số.
Gợi ý kiểm tra – đánh giá trong tiết (ngắn gọn, theo sản phẩm)
- Đánh giá thường xuyên (trong quá trình):
- Phiếu học tập 1 (mở đầu): đúng chuỗi ý (nhận xét nhanh).
- Phiếu học tập 2 (nhóm): đúng đủ 3 mảng kinh tế/đối nội/đối ngoại.
- Bảng so sánh số (luyện tập): đúng “giống nhau” + nêu được khác biệt theo 2 tiêu chí (kinh tế, đối ngoại).
- Tiêu chí báo trước khi chấm:
- Đúng kiến thức SGK
- Lập luận/ngắn gọn đúng yêu cầu
- Trình bày rõ ràng, có hệ thống
- (Nếu dùng nguồn) có ghi nguồn
