Bài 3 Thời gian trong lịch sử - Lịch sử 6

[Trang Dimple]

Lịch Sử lớp 6 Bài 3: Thời gian trong lịch sử​

1. Vì sao phải xác định thời gian trong lịch sử

- Muốn hiểu và dựng lại lịch sử, cần sắp xếp tất cả sự kiện theo đúng trình tự của nó.

- Các dân tộc trên thế giới đã sáng tạo ra nhiều cách đo, dụng cụ đo thời gian khác nhau như: đồng hồ cát, đồng hồ nước, đồng hồ mặt trời,...

2. Các cách tính thời gian trong lịch sử

- Âm lịch là hệ lịch được theo chu kì chuyển động của Mặt Trăng xung quanh Trái Đất.

- Dương lịch là hệ lịch được tính theo chu kì chuyển động của Trái Đất cung quanh Mặt Trời. Về sau, dương lịch đã được hoàn chỉnh và thống nhất để các dân tộc đều có thể sử dụng, đó là Công lịch.

- Công lịch lấy năm ra đời của Chúa Giê-su là năm đầu tiên của Công nguyên. Ngay trước năm đó là năm 1 trước Công nguyên (TCN).

- Ngoài ra, còn có cách phân chia thời gian: thành thập kỉ (10 năm), thế kỉ (100 năm), thiên niên kỉ (1000 năm).

​

 

[Trang Dimple]

 

[Trang Dimple]

 

[Trang Dimple]

Câu hỏi mở đầu trang 14 Bài 3 Lịch Sử lớp 6: Hãy quan sát tờ lịch bên cạnh và cho biết vì sao trên cùng một tờ lịch lại ghi hai ngày khác nhau?
Lời giải:

- Trên tờ lịch trong hình 1 ghi 2 ngày khác nhau: 1 ngày được tính theo dương lịch và 1 ngày được tính theo âm lịch tương ứng với ngày dương lịch (ngày Đinh Mão, tháng Ất Sửu, năm Mậu Tuất).

- Ghi 2 ngày (dương lịch và âm lịch) trên cùng một tờ lịch, vì:

+ Nhịp sống hiện đại đòi hỏi người Việt phải hội nhập, hòa nhịp theo sự phát triển của thế giới. Hầu hết các quốc gia trên thế giới hiện nay đều sử dụng dương lịch => trên tờ lịch của Việt Nam cần phải ghi ngày dương lịch.

+ Mặt khác, từ xa xưa cho tới hiện nay, người Việt vẫn sử dụng ngày âm lịch trong đời sống sản xuất (sản xuất nông nghiệp theo thời vụ) và đời sống sinh hoạt thường nhật (ví dụ: các ngày lễ tết, ngày cúng giỗ, ma chay, cưới hỏi…) => do đó, cần ghi thêm ngày âm lịch (tương ứng với ngày dương lịch) để người dân dễ dàng theo dõi.

Câu hỏi 1 trang 14 Lịch Sử lớp 6: Tại sao phải xác định thời gian trong lịch sử? Con người thời xưa đã xác định thời gian bằng những cách nào?

Lời giải:

- Cần phải xác định chính xác thời gian trong lịch sử, vì: lịch sử là những gì xảy ra trong quá khứ theo trình tự thời gian; muốn hiểu và dựng lại lịch sử, cần sắp xếp tất cả sự kiện theo đúng trình tự của nó.

- Con người thời xưa đã xác định thời gian bằng cách:

+ Sáng tạo ra những dụng dụ đo thời gian, ví dụ: đồng hồ cát; đồng hồ nước; đồng hồ mặt trời.

+ Sáng tạo ra lịch (âm lịch và dương lịch).

Câu hỏi 3 trang 15 Lịch Sử lớp 6: Hãy cho biết cách tính thời gian trong lịch sử.

Lời giải:

- Dựa vào quan sát và tính toán, người xưa đã tính được quy luật chuyển động của Mặt Trăng quay quanh Trái Đất; Trái Đất quay quanh Mặt Trời và làm ra lịch. Có 2 loại lịch:

+ Âm lịch là cách tính lịch dựa và sự chuyển động của Mặt Trăng quay quanh Trái Đất. Mặt Trăng chuyển động một vòng quanh Trái Đất được tính là một tháng.

+ Dương lịch: là cách tính lịch dựa vào sự chuyển động của Trái Đất quay quanh Mặt Trời. Trái Đất chuyển động một vòng quanh Mặt Trời được tính là một năm; về sau, dương lịch đã được hoàn chỉnh và thống nhất để các dân tộc đều có thể sử dụng, đó là công lịch.

Luyện tập và Vận dụng 1 trang 15 Lịch Sử lớp 6: Sự kiện dưới đây xảy ra cách ngày nay khoảng bao nhiêu năm?
- Khoảng thiên niên kỉ III TCN, người Ai Cập đã biết làm lịch.
- Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng nổ ra năm 40.
Lời giải:​

Sự kiện​	Thời gian cách ngày nay (2021)​
Khoảng thiên niên kỉ III TCN, người Ai Cập đã biết làm ra lịch.​	3000 + 2021 = 5021 năm​
Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng nổ ra năm 40.​	2021 – 40 = 1981 năm​

 

[Trang Dimple]

Luyện tập và Vận dụng 2 trang 15 Lịch Sử lớp 6: Các năm sau đây thuộc thế kỉ nào: 1792 TCN, 179 TCN, 40, 248, 542?

Lời giải:

- Năm 1792 TCN - thuộc thế kỉ XVIII TCN

- Năm 179 TCN – thuộc thế kỉ II TCN

- Năm 40 – thuộc thế kỉ I

- Năm 248 – thuộc thế kỉ III

- Năm 542 – thuộc thế kỉ VI

Luyện tập và Vận dụng 3 trang 15 Lịch Sử lớp 6: Hãy kể tên những ngày nghỉ lễ theo âm lịch và dương lịch ở nước ta.

Lời giải:

- Các ngày nghỉ lễ theo âm lịch ở Việt Nam:

+ Tết Nguyên Đán;

+ Giỗ tổ Hùng Vương (10/3).

- Các ngày nghỉ lễ theo dương lịch ở Việt Nam:

+ Tết Dương lịch (1/1);

+ Ngày Giải phóng (30/4);

+ Quốc tế lao động (1/5);

+ Quốc khánh (2/9).

 

[Trang Dimple]

Tại sao người xưa lại phát minh ra Âm lịch và Dương lịch?​

Từ thời cổ đại, người xưa đã phát minh ra Âm lịch và Dương lịch dựa trên việc quan sát các hiện tượng tự nhiên và chu kì chuyển động của các thiên thể để xác định thời gian. Việc phân chia này cụ thể như sau:

• Âm lịch: Được phát minh dựa trên việc quan sát chu kì chuyển động của Mặt Trăng quanh Trái Đất. Cách tính lịch này chủ yếu do người Ai Cập, Lưỡng Hà, Trung Quốc cổ đại và một số dân tộc phương Đông sáng tạo nên.
• Dương lịch: Được phát minh dựa trên việc quan sát chu kì chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời. Đây là cách tính lịch của người La Mã và nhiều tộc người ở châu Âu từ thời xa xưa.

Mục đích chung của việc phát minh ra các hệ lịch này là để con người có thể sắp xếp các sự kiện và hoạt động sống theo một trình tự thời gian nhất định. Ngoài ra, trước khi có lịch, người xưa cũng đã sáng tạo ra nhiều công cụ hỗ trợ đo thời gian như đồng hồ cát, đồng hồ nước và đồng hồ mặt trời. Hiện nay, để thống nhất trên toàn thế giới, chúng ta sử dụng Công lịch (một loại Dương lịch hoàn thiện), nhưng tại Việt Nam, Âm lịch vẫn được sử dụng phổ biến song song để phục vụ các dịp lễ Tết và giỗ chạp truyền thống

 

[Trang Dimple]

Tại sao tờ lịch treo tường lại ghi cả hai ngày khác nhau?​

Việc tờ lịch treo tường ở Việt Nam thường ghi cả hai ngày khác nhau là do sự kết hợp giữa hai hệ thống tính thời gian: Dương lịch (Công lịch) và Âm lịch.
Dưới đây là lý do cụ thể cho sự xuất hiện song song của cả hai loại lịch này:​

• Dương lịch (Công lịch): Đây là hệ lịch dựa trên chu kỳ chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời. Hiện nay, Công lịch được sử dụng chính thức trong các cơ quan nhà nước, văn bản hành chính và để thống nhất giao lưu trên toàn thế giới.​
• Âm lịch: Đây là hệ lịch được tính theo chu kỳ chuyển động của Mặt Trăng quanh Trái Đất. Tại Việt Nam, Âm lịch vẫn được phổ biến rộng rãi trong nhân dân để xác định các ngày lễ truyền thống, Tết Nguyên đán, và các dịp quan trọng như ngày giỗ chạp trong gia đình.​

Chính vì vậy, để đáp ứng cả nhu cầu giao dịch hành chính lẫn việc duy trì các phong tục tập quán truyền thống, tờ lịch treo tường tại Việt Nam luôn in song song ngày, tháng, năm của cả hai loại lịch này.​

 

[Trang Dimple]

Làm thế nào để đổi năm TCN sang năm hiện tại?​

Để tính khoảng cách từ một năm Trước Công nguyên (TCN) đến năm hiện tại, bạn cần thực hiện phép tính cộng giữa số năm TCN đó với số năm của năm hiện tại.
Dựa trên sơ đồ cách tính thời gian theo Công lịch trong nguồn tài liệu, quy tắc cụ thể như sau:​

• Lý do: Mốc Công nguyên lấy năm tương truyền Chúa Giê-su ra đời là năm 1. Các năm trước mốc này được gọi là Trước Công nguyên (TCN), và các năm từ đó trở đi gọi là Công nguyên (CN).​
• Công thức: Khoảng cách năm = Số năm TCN + Năm hiện tại.​

Ví dụ cụ thể: Giả sử năm hiện tại là 2026, để biết một sự kiện xảy ra vào năm 2000 TCN cách hiện nay bao nhiêu năm, bạn tính như sau: 2000(TCN)+2026(hiệntại)=4026 năm
Tương tự, nếu muốn tính xem nước Âu Lạc được Thục Phán thành lập vào khoảng năm 208 TCN cách ngày nay bao nhiêu năm (tính đến năm 2026), ta có: 208+2026=2234 na˘m.
Việc xác định đúng trình tự và khoảng cách thời gian này là vô cùng quan trọng để chúng ta có thể hiểu và phục dựng lại lịch sử một cách chính xác.​