Bài 18: Bước ngoặt lịch sử đầu thế kỉ X- Lịch sử 6

Sau hơn một nghìn năm bị các triều đại phong kiến phương Bắc đô hộ, dân tộc ta luôn nung nấu khát vọng giành lại độc lập. Vào đầu thế kỉ X, thời cơ lịch sử đã đến. Với tài năng và ý chí kiên cường, Ngô Quyền đã lãnh đạo nhân dân đứng lên đánh bại quân xâm lược trên sông Bạch Đằng.Chiến thắng vang dội này đã mở ra một bước ngoặt lớn trong lịch sử dân tộc. Vì sao chiến thắng Bạch Đằng lại có ý nghĩa quan trọng đến vậy? Điều gì đã giúp dân tộc ta giành lại độc lập sau thời gian dài bị đô hộ?Hãy cùng tìm hiểu trong bài học hôm nay!

Bài 18: Bước ngoặt lịch sử đầu thế kỉ X​


1. Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ

a. Cuộc nổi dậy của Khúc Thừa Dụ và cải cách của Khúc Hạo


- Nhân cơ hội nhà Đường suy yếu, năm 905, Khúc Thừa Dụ đã nổi dậy đánh chiếm thành Tống Bình, lật đổ chính quyền đô hộ rồi tự xưng là tiết độ sứ, xây dựng chính quyền tự chủ của người Việt.

Lý thuyết Lịch Sử 6 Bài 18: Bước ngoặt lịch sử đầu thế kỉ X


- Năm 907, Khúc Thừa Dụ qua đời. Con trai ông là Khúc Hạo lên nối nghiệp, vẫn xưng Tiết độ sứ. Chính quyền Khúc Hạo đã tiến hành nhiều chính sách tiến bộ (907 - 917)

b. Dương Đình Nghệ chống quân Nam Hán, củng cố nền tự chủ

-
Mùa thu năm 930, quân Nam Hán đánh sang nước ta lập lại quyền cai trị.

- Năm 931, thuộc tướng cũ của họ Khúc là Dương Đình Nghệ kéo quân từ Thanh Hóa ra Bắc đánh đuổi quân Nam Hán.

- Cuộc kháng chiến giành thắng lợi. Dương Đình Nghệ xưng Tiết độ sứ, khôi phục nền tự chủ.

Lý thuyết Lịch Sử 6 Bài 18: Bước ngoặt lịch sử đầu thế kỉ X


2. Ngô Quyền và khúc tráng ca sông Bạch Đằng

a. Kế hoạch đánh giặc

- Hoàn cảnh:


+ Năm 938, vua Nam Hán cử Hoằng Tháo chỉ huy quân thủy tiến sang xâm lược nước ta

+ Ngô Quyền chủ động lên kế hoạch đánh giặc ở vùng cửa biển Bạch Đằng.

- Kế hoạch của Ngô Quyền:

+ Lựa chọn vùng cửa sông Bạch Đằng để bố trí trận địa đánh giặc.

+ Vạt nhọn cọc lớn, đầu vạt bịt sắt, sau đó đóng ngầm cọc ở cửa biển.

+ Lợi dụng thủy triều lên xuống theo tự nhiên để dễ dàng chế ngự địch.

b. Trừ ngoại xâm, dậy sóng Bạch Đằng

- Diễn biến:


+ Khi nước biển dâng cao, Ngô Quyền cử quân ra đánh và giả vờ thua. Hoằng Tháo sai quân đuổi theo, vượt qua khu vực có bãi cọc ngầm mà không hề hay biết.

+ Khi nước triều bắt đầu rút, Ngô Quyền hạ lệnh cho quân tấn công. Bị đánh bất ngờ, quân Nam Hán quay đầu tháo chạy; chiến thuyền của quân Nam Hán va vào cọc, vỡ và bị chìm. Hoằng Tháo tử trận trong đám tàn quân.

Lý thuyết Lịch Sử 6 Bài 18: Bước ngoặt lịch sử đầu thế kỉ X


- Ý nghĩa: chấm dứt thời Bắc thuộc, mở ra thời kì độc lập, tự chủ lâu dài của dân tộc.


Chiến thắng trên sông Bạch Đằng do Ngô Quyền lãnh đạo đã chấm dứt hơn 1000 năm Bắc thuộc và mở ra thời kì độc lập lâu dài cho dân tộc. Đây là bước ngoặt vĩ đại, khẳng định ý chí tự chủ và sức mạnh của nhân dân ta.Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 là mốc son chói lọi, mở ra kỉ nguyên độc lập cho Việt Nam.
 
Câu hỏi mở đầu trang 80 Bài 18 Lịch Sử lớp 6: Mùa xuân năm 40, lịch sử từng vang lên lời thề bất hủ của Hai Bà Trưng: "Một xin rửa sạch nước thù, Hai xin đem lại nghiệp xưa họ Hùng". Nhưng trong khoảng gần 900 năm, từ Hai Bà Trưng, Bà Triệu đến Lý Bí, Mai Thúc Loan,.. đều chưa thực hiện được trọn vẹn lời thề. Cuối cùng, ai là người đã hoàn thành trọn vẹn được ước nguyện độc lập thiêng liêng ấy và thực hiện thông qua sự kiện nào?

Trả lời:

Ngô Quyền là người hoàn thành được trọn vẹn ước nguyện: đánh đuổi chính quyền đô hộ phương Bắc giành lại nền độc lập, tự chủ của người Việt.

- Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 của người Việt dưới sự lãnh đạo của Ngô Quyền đã: chấm dứt thời kì Bắc thuộc, mở ra một thời đại mới - thời đại độc lập, tự chủ lâu dài của dân tộc Việt Nam.

Câu hỏi 1 trang 81 Lịch Sử lớp 6:Hãy cho biết những việc làm của Khúc Thừa Dụ và Khúc Hạo để gây dựng nền tự chủ cho dân tộc.

Trả lời:

Những việc làm của Khúc Thừa Dụ và Khúc Hạo để gây dựng nền tự chủ cho dân tộc:

- Năm 905, Khúc Thừa Dụ nổi dậy chiếm thành Đại La, lật đổ chính quyền đô hộ, tự xưng là Tiết độ sứ, xây dựng chính quyền tự chủ

- Năm 907, Khúc Hạo lên thay cha nắm quyền Tiết độ sứ và thực hiện một số cải cách:

+ Đặt lại các khu vực hành hính, cử người trông coi đến cấp xã

+ Đặt lại tô thuế, bãi bỏ các thứ lao dịch nặng nề

+ Lập lại sổ hộ khẩu

Câu hỏi 2 trang 81 Lịch Sử lớp 6:Theo em, những việc làm của cha con Khúc Thừa Dụ có ý nghĩa như thế nào?

Trả lời:

Những việc làm của cha con Khúc Thừa Dụ có ý nghĩa:

- Đặt nền móng đầu tiên cho quá trình giành quyền tự chủ của người Việt. Thể hiện và khẳng định cuộc sống của người Việt do người Việt tự cai quản và tự quyết định tương lai của mình.

- Những cải cách của Khúc Hạo để lại nhiều bài học quý giá cho các cuộc cải cách sau này.

Câu hỏi 3 trang 82 Lịch Sử lớp 6: Dựa vào thông tin kết hợp khai thác lược đồ, em hãy trình bày ngắn gọn về diễn biến, kết quả cuộc kháng chiến chống quân Nam Hán của Dương Đình Nghệ.

Trả lời:

Cuộc kháng chiến chống quân Nam Hán của Dương Đình Nghệ:

- Diễn biến:

+ Mùa thu năm 930, quân Nam Hán sang đánh nước ta.

+ Năm 931, một tướng cũ của Khúc Hạo là Dương Đình Nghệ được tin đã đem quân từ Thanh Hóa ra Bắc bao vây, tấn công và chiếm được thành Đại La.

+ Quân Nam Hán cử quân tiếp viện sang đánh chiếm lại thành Đại La. Tuy nhiên đã bị quân của Dương Đình Nghệ chặn đánh. Quân Nam Hán phải rút chạy.

- Kết quả: Cuộc khán chiến thắng lợi, Dương Đình Nghệ tự xưng là Tiết độ sứ, tiếp tục xây dựng nền tự chủ.

Câu hỏi 4 trang 84 Lịch Sử lớp 6: Quan sát hình 6 và khai thác đoạn tư liệu 1, em hãy chi biết Ngô Quyền đã chuẩn bị kế hoạch cho trận thủy chiến chặn giặc như thế nào?



Trả lời:

Đoán biết được hướng đi của quân Nam Hán, Ngô Quyền đã gấp rút chuẩn bị kế hoạch cho trận thủy chiến:

- Lựa chọn của sông Bạch Đằng làm nơi quyết chiến

- Ông cho người lên rừng đẵn hàng nghìn cây gỗ, đầu vót nhọn và bịt sắt đóng ngầm ở lòng sông Bạch Đằng, ở những nơi hiểm yếu, gần cửa biển xây dựng thành trận địa bãi cọc ngầm

- Cho quân mai phục ở hai bên bờ sông.

- Khi quân giặc đến, Ngô Quyền cho một toán quân dùng thuyền nhỏ nhử địch vào trận địa đã mai phục sẵn.
 
Câu hỏi 5 trang 84 Lịch Sử lớp 6:Theo em, trện địa cọc Bạch Đằng sẽ gây khó khăn gì cho quân giặc?

Trả lời:

Tại trận địa cọc ngầm trên sông Bạch Đằng, quân giặc gặp rất nhiều khó khăn:

- Không thông thuộc địa hình nơi đây, không nắm được sự lên xuống của thủy triều và sự bố trí trận địa của Ngô Quyền nên bị động chưa kịp phòng bị.

- Thuyền của quân địch to nên không thoát khỏi được bãi cọc ngầm khi thủy triều xuống.

- Quân giặc phải đổi mặt với khí thế đấu tranh anh dũng của nghĩa quân Ngô Quyền.

Câu hỏi 6 trang 85 Lịch Sử lớp 6: Dựa vào lược đồ hình 7 và tư liệu 2 hãy thuật lại ngắn gọn diễn biển trận chiến trên sông Bạch Đằng năm 938 trên lược đồ.

Trả lời:

Diễn biến của trận chiến trên sông Bạch Đằng

- Cuối năm 938, quân Nam Hán kéo sang nước ta.

- Khi thủy triều lên, Ngô Quyền cho một toán thuyền nhỏ nhử địch vào trận địa mai phục sẵn của quân ta tại vùng cửa sông Bạch Đằng. Khi đó địch chủ quan, hung hăng nên bị lọt vào trận địa mai phục của quân ta.

- Khi thủy triều rút, thuyền của quân giặc mắc vào cọc, quân ta từ các vị trí mai phục đồng loạt tấn công quân Nam Hán.

- Kết quả: Chiến thắng Bạch Đằng kết thúc thắng lợi.

Câu hỏi 7 trang 85 Lịch Sử lớp 6:Theo em, nét độc đáo trong tổ chức đánh giặc của Ngô Quyền thể hiện ở những điểm nào?

Trả lời:

Nét độc đáo trong cách tổ chức đánh giặc của Ngô Quyền được thể hiện:

- Biết dựa vào đặc điểm của địa hình và sự lên xuống của thủy triều để đánh giặc

- Chủ động đánh địch: Chuẩn bị được trận địa bãi cọc ngầm để đối phó đặc điểm thuyền lớn của địch, cho quân mai phục và nhử địch lọt vào trận địa mai phục sẵn.

- Đánh địch ngay khi chúng chưa kịp tiến vào nước ta, gây cho chúng nhiều khó khăn

- Huy động được sức mạnh toàn dân để đánh giặc

Câu hỏi 8 trang 85 Lịch Sử lớp 6: Dựa vào tư liệu 3, em hãy cho biết ý nghĩa chiến thắng Bạch Đằng năm 938.

Trả lời:

- Là chiến thẳng vẻ vang trong lịch sử dân tộc, chấm dứt vĩnh viễn thời kì Bắc thuộc, là cơ sở cho việc khôi phục quốc thống

- Mở ra một kỉ nguyên mới – kỉ nguyên độc lập tự chủ lâu dài cho dân tộc

- Để lại nhiều bài học quý giá cho quá trình đấu tranh chống giặc ngoại xâm sau này.
 
Luyện tập 1 trang 85 Lịch Sử lớp 6: Khúc Thừa Dụ, Dương Đình Nghệ và Ngô Quyền đã có công lao gì đối với lịch sử dân tộc?

Trả lời:

Khúc Thừa Dụ, Dương Đình Nghệ và Ngô Quyền là những anh hùng đã có công rất lớn đối với lịch sử dân tộc:

- Có công lao to lớn trong quá trình lãnh đạo nhân dân giành được quyền độc lập, tự chủ cho dân tộc, chấm dứt ách thống trị hơn một nghìn năm của chính quyền phong kiến phương Bắc.

- Những việc làm của Khúc Thừa Dụ và Dương Đình Nghệ đã tạo tiền đề vững chắc để Ngô Quyền đánh tan quân Nam Hán lần thứ hai. Thắng lợi của Ngô Quyền trên sông Bạch Đằng đã mở ra một kỉ nguyên mới cho dân tộc – kỉ nguyên độc lập, tự chủ lâu dài.

Luyện tập 2 trang 85 Lịch Sử lớp 6: Tại sao Ngô Quyền chọn sông Bạch Đằng làm trận địa chống quân Nam Hán?

Trả lời:

Ngô Quyền chọn sông Bạch Đằng làm trận địa chống quân Nam Hán. Vì:

- Ngô Quyền dự đoán được quân Nam Hán sẽ đi vào nước ta theo đường sông Bạch Đằng.

- Ngô Quyền hiểu được đặc điểm địa hình và sự lên xuống của thủy triều ở đây sẽ gây được khó khăn cho quân giặc.

- Chọn Bạch Đằng làm trận địa, tức là khi đó quân giặc chưa tiến sâu vào nội địa nước ta gây được yếu tố bất ngờ làm cho quân giặc hoang mang, bị động.

Vận dụng 3 trang 85 Lịch Sử lớp 6: Lựa chọn một trong hai yêu cầu dưới đây là thực hiện:

+ Viết (khoảng 7 - 10 câu) về một nhân vật lịch sử trong thế kỉ X mà em yêu thích nhất và chia sẻ với bạn.

+ Sưu tầm thêm thông tin, hình ảnh có liên quan đến một vấn đề mà em tâm đắc nhất của bài học từ sách, báo hoặc internet và tập trình bày theo cách của mình.

Trả lời:

  • Yêu cầu 1: Giới thiệu về Ngô Quyền
Ngô Quyền – “vị tổ trung hưng” của đất nước. Ngô Quyền sinh năm 898, quê ở Đường Lâm (Sơn Tây, Hà Nội). Cha của ông là Ngô Mân, một châu mục Đường Lâm. Ngô Quyền là người có sức khỏe, chí lớn, mưu cao, mẹo giỏi. Trong cuộc kháng chiến của Dương Đình Nghệ đấu tranh chống quân Nam Hán lần thứ nhất, Ngô Quyền đã tham gia và chiến đấu rất anh dũng. Là một tướng giỏi, có nhiều chiến công nên Ngô Quyền đã được Dương Dình Nghê tin yêu và gả con gái cho và cử làm Thứ sử trấn giữ Ái Châu (Thanh Hóa). Khi nghe tin quân Nam Hán đem quân sang xâm lược nước ta lần thứ hai, Ngô Quyền đã gấp rút tiến ra Bắc lãnh đạo nhân dân ta đấu tranh làm nên chiến thắng Bạch Đằng lừng lẫy vang danh trong lịch sử. Chiến thắng Bạch Đằng của Ngô Quyền đã chấm dứt thời kì Bắc thuộc, mở ra một kỉ nguyên mới - kỉ nguyên độc lập tự chủ lâu dài cho dân tộc. Với những công lao to lớn đối với dân tộc, nhân dân đã lập đền thờ ông ở nhiều nơi.

  • Yêu cầu 2: Điều em tâm đắc nhất trong bài học chính là trận chiến của Ngô Quyền trên sông Bạch Đằng
Đất nước ta có nhiều kỳ quan cùng địa thế hiểm trở hùng vĩ được thiên nhiên ưu ái ban tặng. Đó cũng là những bảo vật trấn quốc đã góp phần to lớn vào những chiến công oanh liệt chói ngời sử sách. Sông Bạch Đằng là một trong những nơi như thế.Tại đây Ngô Quyền lãnh đạo nhân dân làm nên chiến thắng vang dội vào năm 938, chấm dứt hoàn toàn thời kì Bắc thuộc, mở ra kỉ nguyên độc lập tự chủ lâu dài cho dân tộc Việt Nam. Khi nghiên cứu bài học, em đặc biệt thích thú với sự lựa chọn và kế sách của Ngô Quyền tại vùng cửa sông Bạch Đằng. Sự chủ động và độc đáo trong kế sách đánh giặc của Ngô Quyền cho thấy tài thao lược của ông và là nhân tố quan trọng đưa đến thắng lợi của cuộc kháng chiến. Không chỉ vậy chiến thắng của Ngô Quyền trên sông Bạch Đằng còn để lại nhiều bài học quý giá về sau, giúp cha ông ta trong quá trình đấu tranh làm nên hai trận thủy chiến nữa tại đây. Hiện nay dấu tích của bãi cọc ngầm vẫn còn và nó là minh chứng hùng hồn về ý chí và tinh thần đấu tranh giữ gìn và bảo vệ độc lập cho dân tộc.
 

Dành cho học sinh

VnKienthuc lúc này

Không có thành viên trực tuyến.

Định hướng

Diễn đàn VnKienthuc.com là nơi thảo luận và chia sẻ về mọi kiến thức hữu ích trong học tập và cuộc sống, khởi nghiệp, kinh doanh,...
Top