Bài 1 Quá trình hình thành và phát triển của chế độ phong kiến Tây Âu- Lịch sử 7

[Trang Dimple]

Lịch sử 7 Bài 1: Quá trình hình thành và phát triển của chế độ phong kiến Tây Âu​

1. Quá trình hình thành xã hội phong kiến ở Châu Âu

- Từ thế kỉ III, đế quốc La Mã lâm vào khủng hoảng.

- Nửa cuối thế kỉ V, các bộ tộc Giéc-man từ phương Bắc tràn xuống, xâm chiếm lãnh thổ, đưa đến sự diệt vong của đế quốc La Mã (476).

- Những việc làm của người Giéc-man khi tràn vào La Mã:

+ Thành lập nhiều vương quốc mới: Ăng-glô Xắc-xông, Phơ-răng, Tây Gốt, Đông Gốt…

+ Chiếm ruộng đất của chủ nô La Mã, đem chia cho các tướng lĩnh quân sự và tăng lữ giáo hội.

- Quá trình phong kiến diễn ra mạnh mẽ và sâu sắc ở Vương quốc Phơ-răng với sự hình thành các giai cấp mới là: lãnh cháu phong kiến và nông nô:

+ Lãnh chúa phong kiến được hình thành từ bộ phận: quý tộc thị tộc người Giéc-man và quý tộc La Mã quy thuận chính quyền mới

+ Nông nô được hình thành từ bộ phận nô lệ được giải phóng và nông dân tự do bị mất ruộng đất.

2. Lãnh địa phong kiến và quan hệ xã hội của chế độ phong kiến

- Khái niệm: là những vvùng đất rộng lớn thuộc quyền sở hữu của lãnh chúa.

- Thời gian hình thành: thế kỉ IX

- Cấu trúc của lãnh địa: gồm đất của lãnh chúa và đất khẩu phẩn.

+ Lãnh chúa xây dựng nhà thờ, lâu đài, có thành cao, hào sâu…

+ Đất khẩu phần ở xung quanh lâu đài được lãnh chúa giao cho nông nô cày cấy và thu tô, thuế.

- Đặc điểm về chính trị - hành chính: lãnh địa là một đơn vị chính trị độc lập

+ Lãnh chúa lập ra quân đội,luật pháp, tòa án, chế độ thuế khóa, tiền tệ… riêng

+ Nhà vua không được can thiệp vào lãnh địa (gọi là quyền “miễn trừ”).

- Đặc điểm về kinh tế: mang tính chất tự cấp, tự túc; nông nghiệp đóng vai trò chủ đạo.

- Đời sống trong lãnh địa:

+ Lãnh chúa: có nhiều quyền như vua, sống xa hoa dựa trên sự bóc lột nông nô.

+ Nông nô: phụ thuộc vào lãnh chúa; cuộc sống khổ cực, đói nghèo.

+ Quan hệ giữa lãnh chúa và nông nô là quan hệ bóc lột thông quan tô, thuế.

3. Sự ra đời của Thiên Chúa giáo.

- Thời gian ra đời: đầu công nguyên, ở vùng Giê-ru-da-lem (thuộc Pa-le-xtin ngày nay).

- Người sáng lập: Chúa Giê-su.

Chúa Giê-su (tranh minh họa)

- Sự phát triển:

+ Ban đầu, Thiên Chúa giáo là tôn giáo của những người nghèo khổ, bị áp bức

+ Đầu thế kỷ IV, Thiên chúa giáo được công nhận là Quốc giáo của đế quốc La Mã.

+ Thời phong kiến, Giáo hội Thiên Chúa có thế lực lớn cả về kinh tế, chính trị, văn hóa…

4. Sự hình thành của thành thị trung đại:

- Thời gian xuất hiện: cuối thế kỉ XI

- Nguyên nhân:

+ Sản xuất thủ công nghiệp phát triển đã thúc đẩy nhu cầu trao đổi. Một số thợ thủ công tìm cách rời khởi lãnh địa, họ đến những nơi đông người qua lại để mở xưởng sản xuất và buôn bán => các thị trấn ra đời, sau đó thành thị trung đại xuất hiện.

+ Một số thành thị do các lãnh chúa lập ra hoặc được phục hồi từ những thành thị cổ đại

Thành thị trung đại (minh họa)

- Vai trò:

+ Về kinh tế: phá vỡ nền kinh tế tự nhiên của các lãnh địa, tạo điều kiện cho kinh tế hàng hóa giản đơn phát triển.

Cảnh buôn bán hàng hóa tại một hội chợ

+ Về chính trị: góp phần tích cực xóa bỏ chế độ phong kiến phân quyền, xây dựng chế độ phong kiến tập quyền, thống nhất quốc gia, dân tộc.

- Về xã hội: góp phần dẫn đến sự giải thể của chế độ nông nô; đưa đến sự xuất hiện của tầng lớp thị dân.

- Về văn hóa: mang không khí tự do và mở mang tri thức cho mọi người, tạo tiền đề cho việc hình thành các trường đại học lớn ở châu Âu.

 

[Trang Dimple]

 

[Trang Dimple]

Xã hội Tây Âu thời trung đại đã trải qua những biến đổi sâu sắc gắn liền với quá trình hình thành, phát triển và suy vong của chế độ phong kiến. Dưới đây là những biến đổi chính :
1. Sự hình thành các giai cấp cơ bản của chế độ phong kiến (Thế kỉ V - IX)
Sau khi đế quốc La Mã sụp đổ vào năm 476, người Giéc-man đã thành lập nhiều vương quốc mới và quá trình phong kiến hóa diễn ra mạnh mẽ, dẫn đến sự hình thành hai giai cấp mới:

• Lãnh chúa phong kiến: Được hình thành từ các quý tộc thị tộc người Giéc-man (được ban tặng ruộng đất và tước vị) và quý tộc La Mã cũ quy thuận chính quyền mới. Họ sở hữu các lãnh địa phong kiến, có quyền lực tối cao như những "ông vua con" trong khu đất của mình.
• Nông nô: Có nguồn gốc từ nô lệ được giải phóng hoặc nông dân tự do bị mất ruộng đất và phải nhận ruộng của lãnh chúa để cày cấy. Họ bị lệ thuộc vào lãnh chúa về thân phận và phải nộp tô thuế nặng nề.

2. Sự xuất hiện của tầng lớp thị dân (Từ cuối thế kỉ XI)
Sự ra đời của các thành thị trung đại đã làm thay đổi diện mạo xã hội Tây Âu:

• Cư dân chính trong thành thị là thợ thủ công và thương nhân.
• Sự phát triển của thành thị đã dẫn đến sự xuất hiện của tầng lớp thị dân. Đây là lực lượng quan trọng góp phần phá vỡ nền kinh tế tự nhiên của các lãnh địa, mang lại không khí tự do và cởi mở cho xã hội.

3. Sự nảy sinh quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa và các giai cấp mới (Từ cuối thế kỉ XV)
Sau các cuộc phát kiến địa lí, giới quý tộc và thương nhân Tây Âu tích lũy được nguồn vốn ban đầu thông qua việc tước đoạt tài nguyên và buôn bán nô lệ. Xã hội tiếp tục có những biến đổi mạnh mẽ:

• Giai cấp tư sản: Hình thành từ những chủ xưởng thủ công, chủ đồn điền hoặc nhà buôn lớn. Họ nắm giữ thế lực kinh tế nhưng chưa có địa vị chính trị tương xứng trong xã hội phong kiến.
• Giai cấp vô sản: Gồm những người lao động làm thuê cho chủ tư bản, vốn là nông dân bị mất ruộng đất hoặc thợ thủ công bị phá sản.

4. Biến đổi về tư tưởng và tôn giáo (Thế kỉ XIV - XVI)
Những biến đổi về kinh tế - xã hội đã dẫn tới các phong trào văn hóa và tư tưởng lớn:

• Phong trào Văn hóa Phục hưng: Là cuộc đấu tranh công khai đầu tiên của giai cấp tư sản trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng chống lại chế độ phong kiến lỗi thời, đề cao giá trị con người và quyền tự do cá nhân.
• Cải cách tôn giáo: Làm bùng nổ các cuộc đấu tranh rộng lớn, dẫn đến việc Thiên Chúa giáo bị phân hóa thành Cựu giáo và Tân giáo (Anh giáo, Tin Lành...), góp phần thúc đẩy sự suy yếu của chế độ phong kiến.

Tóm lại, từ một xã hội đóng kín trong các lãnh địa với quan hệ lãnh chúa - nông nô, xã hội Tây Âu đã chuyển mình mạnh mẽ sang xu hướng mở rộng thương mại với sự trỗi dậy của tầng lớp thị dân và cuối cùng là sự xuất hiện của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa với hai giai cấp mới là tư sản và vô sản.

 

[Trang Dimple]

Sự ra đời và phát triển của các thành thị trung đại (từ cuối thế kỉ XI) đã có những tác động mạnh mẽ, góp phần làm suy yếu và dẫn đến sự sụp đổ của nền kinh tế lãnh địa phong kiến. Cụ thể như sau:

• Phá vỡ nền kinh tế tự nhiên, tự cấp tự túc: Các lãnh địa phong kiến vốn hoạt động dựa trên nền kinh tế đóng kín, tự cung tự cấp. Sự xuất hiện của thành thị đã phá vỡ nền kinh tế tự nhiên này, tạo điều kiện cho sự hình thành và phát triển của kinh tế hàng hoá,. Hoạt động của thương nhân và thương hội tại thành thị đã thúc đẩy việc trao đổi sản phẩm, làm tan rã dần lối sống khép kín của các lãnh địa trước đây.
• Làm thay đổi quan hệ lao động và thân phận nông nô: Tại các thành thị, nhiều thợ thủ công đã tìm cách bỏ trốn khỏi lãnh địa hoặc dùng tiền tích lũy được để chuộc lại thân phận tự do,. Họ chuyển đến thành thị để lập xưởng sản xuất và buôn bán, khiến các lãnh chúa mất đi nguồn lao động chính và sự lệ thuộc thân thể của nông nô vào lãnh địa bị lung lay,.
• Thúc đẩy quá trình tập quyền: Sự lớn mạnh của thành thị đã góp phần xoá bỏ chế độ phong kiến phân quyền (nơi mỗi lãnh địa là một đơn vị chính trị độc lập). Cư dân thành thị thường ủng hộ quyền lực của nhà vua để chống lại sự cản trở của các lãnh chúa phong kiến, từ đó giúp xây dựng chế độ phong kiến tập quyền.
• Mang lại luồng tư tưởng mới: Thành thị mang lại không khí tự do, cởi mở, trái ngược với sự bảo thủ và gò bó trong các lãnh địa. Đây cũng là nơi tạo cơ sở để xây dựng nền văn hoá mới, thúc đẩy sự ra đời của nhiều trường đại học, làm thay đổi đời sống tinh thần của xã hội Tây Âu.

Tóm lại, thành thị trung đại giống như "những bông hoa rực rỡ nhất", chúng không chỉ là trung tâm kinh tế mà còn là lực lượng chính trị, xã hội phá vỡ các rào cản của lãnh địa, mở đường cho sự phát triển của xã hội Tây Âu tiến lên những giai đoạn mới.

 

[Trang Dimple]

Kinh tế hàng hóa phát triển đã tác động mạnh mẽ và làm thay đổi căn bản cấu trúc của các lãnh địa phong kiến Tây Âu theo những hướng chính sau:

• Phá vỡ nền kinh tế tự nhiên, tự cấp tự túc: Trước khi kinh tế hàng hóa xuất hiện, lãnh địa là một đơn vị kinh tế đóng kín, nơi mọi thứ cần thiết cho cuộc sống đều được sản xuất và tiêu dùng tại chỗ. Sự ra đời của các thành thị và nhu cầu trao đổi sản phẩm ngày càng tăng đã phá vỡ nền kinh tế tự nhiên này, buộc các lãnh địa phải mở cửa để giao thương với bên ngoài,.
• Làm tan rã nền kinh tế đóng kín: Hoạt động của các thương nhân và thương hội trong thành thị đã thúc đẩy lưu thông hàng hóa, từ đó làm tan rã dần nền kinh tế đóng kín của lãnh địa. Việc sản xuất không còn chỉ để phục vụ nhu cầu của lãnh chúa và nông nô mà bắt đầu hướng tới thị trường.
• Thay đổi quan hệ sản xuất và thân phận nông nô: Khi kinh tế hàng hóa phát triển, tiền tệ trở nên quan trọng hơn. Nhiều nông nô đã tích lũy tiền thông qua việc buôn bán sản phẩm dư thừa để chuộc lại thân phận tự do hoặc tìm cách bỏ trốn khỏi lãnh địa để đến thành thị làm việc. Điều này làm suy yếu quyền kiểm soát trực tiếp của lãnh chúa đối với lao động, vốn là nền tảng của lãnh địa.
• Thúc đẩy sự suy yếu của chế độ phong kiến phân quyền: Kinh tế hàng hóa tạo điều kiện cho sự hình thành tầng lớp thị dân và ủng hộ quyền lực tập trung của nhà vua. Quá trình này giúp xoá bỏ chế độ phong kiến phân quyền (nơi mỗi lãnh chúa là một "ông vua con" trong lãnh địa của mình) để xây dựng chế độ phong kiến tập quyền, khiến vai trò độc lập của các lãnh địa dần biến mất.

Tóm lại, kinh tế hàng hóa đã đóng vai trò là "chất xúc tác" quan trọng làm tan rã các rào cản kinh tế và xã hội của lãnh địa, mở đường cho xã hội Tây Âu chuyển sang một giai đoạn phát triển mới năng động hơn