Ai Đang Nắm Quyền Lực Trong Thế Giới Sau 1991?

[Trang Dimple]

Năm 1991, với sự tan rã của Liên Xô, thời kì Chiến tranh lạnh chính thức khép lại, mở ra một giai đoạn mới trong quan hệ quốc tế. Thế giới bước vào thời kì chuyển biến sâu sắc với nhiều thay đổi về cục diện chính trị, kinh tế và an ninh toàn cầu. Trật tự hai cực trước đây dần bị phá vỡ, thay vào đó là xu hướng hình thành một trật tự thế giới mới với sự tham gia và cạnh tranh của nhiều trung tâm quyền lực.Trong bối cảnh ấy, các quốc gia vừa hợp tác vừa cạnh tranh để phát triển, đồng thời phải đối mặt với nhiều vấn đề toàn cầu như xung đột khu vực, khủng bố, biến đổi khí hậu và hội nhập kinh tế quốc tế. Tìm hiểu bài học môn lịch sử 12 bài 3 Trật tự thế giới sau Chiến tranh lạnh giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bức tranh chính trị thế giới hiện đại và những xu hướng phát triển của quan hệ quốc tế ngày nay

LỊCH SỬ 12 BÀI 3: TRẬT TỰ THẾ GIỚI SAU CHIẾN TRANH LẠNH​

A. KIẾN THỨC CƠ BẢN
1. Xu thế phát triển chính của thế giới sau Chiến tranh lạnh​

Các xu thế​	Biểu hiện và Lấy ví dụ​
Xu thế đa cực	Đây là xu thế thể hiện rõ ở đầu thế kỉ XXI với sự xác lập trật tự thế giới mới, nhiều cực, nhiều trung tâm trong quan hệ quốc tế.
Xu thế lấy phát triển kinh tế là trung tâm	Kinh tế trở thành nhân tố quyết định sức mạnh tổng hợp của từng quốc gia, đồng thời đóng vai trò trung tâm trong quan hệ quốc tế.
Xu thế đối thoại hợp tác trong quan hệ quốc tế	Các nước điều chỉnh quan hệ với nhau theo chiều hướng hòa hoãn đối thoại đa dạng hóa xây dựng quan hệ hợp tác chiến lược ổn định và lâu dài.
Xu thế toàn cầu hóa	Thể hiện ở sự phát triển mạnh mẽ của thương mại quốc tế, sự mở rộng của các công ty xuyên quốc gia, sự ra đời của các tổ chức liên kết thương mại, tài chính quốc tế…

​

2. Xu thế đa cực trong quan hệ quốc tế
a. Khái niệm đa cực
- Trong quan hệ quốc tế, đa cực là khái niệm chỉ trạng thái địa - chính trị toàn cầu với nhiều trung tâm quyền lực chi phối. Trong trật tự đa cực, không có một trung tâm quyền lực thống trị, thay vào đó, nhiều quốc gia, khu vực tạo ra thế cân bằng về kinh tế, chính trị, quân sự toàn cầu.
- Khái niệm đa cực được dùng chủ yếu để chỉ trật tự thế giới sau Chiến tranh lạnh. Trong trật tự mới này, các nước tăng cường sức mạnh tổng hợp để vươn lên khẳng định ảnh hưởng.
b. Xu thế đa cực
- Sau khi các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu sụp đổ và Liên Xô tan rã, Trật tự thế giới hai cực I-an-ta không còn. Mỹ trở thành siêu cường duy nhất, có sức mạnh vượt trội và ra sức thiết lập thế giới đơn cực.
- Đầu thế kỉ XXI, trật tự thế giới từng bước chuyển sang đa cực, biểu hiện:
+ Mỹ bị suy giảm sức mạnh tương đối trong tương quan so sánh với các cường quốc khác.
+ Các trung tâm quyền lực ngày càng vươn lên, khẳng định sức mạnh về kinh tế, quân sự, chính trị đối với thế giới.
+ Vai trò của các trung tâm, tổ chức kinh tế, tài chính quốc tế và khu vực ngày càng lớn. Hoạt động của các công ty xuyên quốc gia cũng có ảnh hưởng ngày càng lớn trong các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế thế giới.
- Trong một thế giới đa cực, các quốc gia vừa cạnh tranh vừa hợp tác nhằm vươn lên và khẳng định vị thế của mình. Xu thế đa cực đem lại những thời cơ lớn nhưng cũng tạo ra không ít thách thức cho các nước.
Sự kết thúc của Chiến tranh lạnh cùng với sự tan rã của Liên Xô đã làm thay đổi sâu sắc cục diện chính trị thế giới. Trật tự hai cực trước đây dần chấm dứt, mở ra xu hướng hình thành một thế giới đa cực với nhiều trung tâm kinh tế và chính trị khác nhau. Trong bối cảnh đó, các quốc gia vừa hợp tác để cùng phát triển, vừa cạnh tranh nhằm khẳng định vị thế của mình trên trường quốc tế. Việc tìm hiểu trật tự thế giới sau Chiến tranh lạnh giúp chúng ta hiểu rõ hơn những biến động của thế giới hiện đại, đồng thời nhận thức được tầm quan trọng của hòa bình, hợp tác và hội nhập trong việc xây dựng một thế giới ổn định và phát triển bền vững.

CÁC BẠN CÓ THỂ XEM THÊM :

Ai Đang Giữ “Chìa Khóa Hòa Bình” Của Thế Giới?​

Từ Hội Nghị Hội nghị Ianta Đến Trật Tự Thế Giới Hai Cực​

 

[Trang Dimple]

B. CÂU HỎI MỞ RỘNG
Câu 1: Những biến đổi nổi bật của tình hình thế giới sau khi “Chiến tranh lạnh”chấm dứt.
- Hoàn cảnh: Từ năm 1898-1991, chế độ XHCN ở Liêm Xô và các nước Đông Âu tan rã. Ngày 28/6/1991, khối SEV giải thể, ngày 1/1/1991 tổ chức Hiệp ước Vacsava chấm dứt hoạt động. Thế 2 cực sụp đổ, phạm vi ảnh hưởng của Liên Xô ở Châu Âu và Châu Á mất đi, phạm vi ảnh hưởng của Mĩ bị thu hẹp.
- Từ năm 1991 tình hình thế giới có nhiều thay đổi to lớn và phức tạp:
+ Một là: Một trật tự thế giới đang được hình thành theo xu thế đa cực với sự vươn lên mạnh mẽ của các nước: Mĩ, Trung Quốc, Tây Âu, Nhật Bản...
+ Hai là: Các nước điều chỉnh chiến lược phát triển tập trung vào phát triển kinh tế.
+ Ba là: Mĩ có lợi thế sau khi trật tự 2 cực tan rã đang ra sức thiết lập trật tự đơn cực nhằm làm bá chủ thế giới nhưng rất khó thực hiện.
+ Bốn là: Hòa bình, an ninh thế giới đang được củng cố song nội chiến xung đột vẫn còn diễn ra ở nhiều nơi.
- Bước sang thế kỉ XXI xu thế hòa bình, hợp tác và cùng phát triển là xu thế chính trong quan hệ quốc tế. Vụ khủng bố ngày 11/9/2001 ở nước Mĩ đã đặt các quốc gia dân tộc trước thách thức của chủ nghĩa khủng bố với những nguy cơ khó lường, gây ra tác động to lớn và phức tạp với tình hình chính trị thế giới và trong quan hệ quốc tế.
- Ngày nay các quốc gia dân tộc vừa có những thời cơ thuận lợi để phát triển, đồng thời phải đối mặt với những thách thức vô cùng gay gắt.
* Chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam:
- Thực hiện chính sách đại đoàn kết dân tộc; giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; tăng cường quốc phòng, an ninh; đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước.
- Thực hiện chính sách đối ngoại hòa bình, hữu nghị hợp tác, chủ trương Việt nam muốn làm bạn của tất cả các nước..; mở rộng qua hệ đói ngoại, hợp tác quốc tế.
Câu 2: Phân tích các nhân tố chi phối đến việc xác lập trật tự thế giới mới? Xuất phát từ các nhân tố đó, trật tự thế giới mới đang vận động theo xu thế nào? Xác định những vấn đề nóng bỏng đặt ra đối với nhân loại hiện nay?
a. Các nhân tố chi phối đến việc xác lập trật tự thế giới mới
- Sự lớn mạnh của thực lực kinh tế, chính trị, quân sự của các cường quốc Mĩ, Nga, Trung Quốc, Nhật, Anh, Pháp, Đức,... Trong đó, sức mạnh kinh tế là trụ cột.
- Sự lớn mạnh của các lực lượng cách mạng thế giới: sự thành công trong công cuộc đổi mới ở các nước XHCN, sự vươn lên của các nước Á, Phi, Mỹ Latinh; sự phát triển của phong trào vì hòa bình dân chủ và tiến bộ xã hội.
- Sự phát triển của cuộc cách mạng khoa học – kĩ thuật sẽ còn tiếp tục tạo nên những đột phá và chuyển biến của cục diện thế giới.

b. Xu thế vận động của trật tự thế giới mới
Trật tự thế giới mới đang trong quá trình hình thành theo xu hướng “đa cực” với sự vươn lên của các cường quốc Mĩ, Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Liên bang Nga, Trung Quốc
- Sau Chiến tranh lạnh, các quốc gia điều chỉnh chiến lược phát triển, tập trung vào phát triển kinh tế. Kinh tế trở thành trọng điểm trong các mối quan hệ quốc tế,....
Mĩ ra sức thiết lập trật tự thế giới “đơn cực” với tham vọng làm bá chủ thế giới song Mĩ khó thực hiện được mưu đồ đó. Trật tự thế giới hiện nay đang hình thành thế “Nhất siêu đa cường”.
- Sau Chiến tranh lạnh, hòa bình thế giới được củng cố. Tuy nhiên, nội chiến, xung đột vẫn diễn ra ở nhiều nơi,.....
c. Những vấn đề nóng bỏng đặt ra đối với nhân loại hiện nay
- Xuất hiện một loạt các mối đe dọa mới mà ảnh hưởng của nó đối với thế giới là hết sức nghiêm trọng, đặc biệt là nạn khủng bố quốc tế: mạng lưới Ankêđa được thành lập năm 1987, người sáng lập là Bilađen, ở Apganixtan đã tấn công nước Mĩ ngày 11/9/2001; tổ chức IS đang hoành hành ở khu vực Trung Đông,...
- Xung đột sắc tộc, tôn giáo, xu hướng li khai ngày càng gia tăng ở khắp nơi trên thế giới,.... Dịch bệnh tràn lan, biến đổi khí hậu

Vấn đề vũ khí hạt nhân: Ấn Độ, Pakixtan, Triều Tiên,...