Quan hệ Mỹ-Iran trong giai đoạn 2025-2026

[Trang Dimple]

Quan hệ Mỹ-Iran trong giai đoạn 2025-2026 đã chuyển biến từ căng thẳng ngoại giao sang xung đột quân sự trực tiếp và toàn diện dưới thời chính quyền Donald Trump tái đắc cử. Dưới đây là các khía cạnh chính của mối quan hệ này:
1. Sự sụp đổ của các nỗ lực ngoại giao và hạt nhân
Trước khi nổ ra chiến tranh, mối quan hệ vốn đã rạn nứt do việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân (JCPOA). Iran đã dần trở thành một "quốc gia ngưỡng" (threshold state), tích lũy đủ urani làm giàu ở mức 60% để có thể chế tạo nhiều bom nguyên tử trong thời gian ngắn. Tổng thống Trump, dù ban đầu có xu hướng cô lập và không muốn sa lầy vào chiến tranh Trung Đông, cuối cùng đã ủng hộ các hành động quân sự quyết liệt của Israel nhằm phá hủy các cơ sở hạt nhân của Iran.
2. Cuộc chiến năm 2025-2026
Xung đột bùng phát mạnh mẽ bắt đầu từ cuộc tấn công bất ngờ của Israel vào tháng 6 năm 2025 nhắm vào các cơ sở hạt nhân, phòng không và căn cứ tên lửa của Iran.

• Sự tham gia của Mỹ: Mỹ đã cung cấp sự hỗ trợ quan trọng, bao gồm cả việc triển khai máy bay ném bom để tấn công các cơ sở hạt nhân nằm sâu dưới lòng đất như Fordo.
• Thiệt hại về lãnh đạo: Các cuộc không kích đã tiêu diệt những nhân vật quyền lực nhất của Iran, bao gồm Lãnh đạo tối cao Ayatollah Ali Khamenei, người đứng đầu Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và nhiều nhà khoa học hạt nhân.
• Sự thay đổi quyền lực tại Iran: Con trai của Ali Khamenei là Mojtaba Khamenei đã lên kế vị. Ông được đánh giá là một người có quan điểm cứng rắn và cực đoan hơn cả cha mình.

3. Cạnh tranh tại Eo biển Hormuz và tác động kinh tế
Iran đã đáp trả bằng cách sử dụng "đòn bẩy" chặn Eo biển Hormuz, nơi lưu thông 20% lượng dầu mỏ và khí đốt toàn cầu.

• Khủng nảy năng lượng: Hành động này khiến giá dầu thô tăng vọt 50%, tạo ra mối đe dọa an ninh năng lượng lớn nhất trong lịch sử.
• Xung đột trên biển: Iran sử dụng thiết bị bay không người lái (drone), thủy lôi và tàu tấn công nhỏ để nhắm vào các tàu dầu, buộc Mỹ phải xem xét việc sử dụng bộ binh để kiểm soát các đảo và bờ biển nhằm mở lại tuyến đường này.

4. Lệnh ngừng bắn và triển vọng đàm phán (Tháng 4/2026)
Sau nhiều tuần ném bom dữ dội và những đe dọa "hủy diệt toàn bộ nền văn minh" từ Trump, hai bên đã đạt được một lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần vào tháng 4 năm 2026.

• Kế hoạch 10 điểm: Các cuộc đàm phán tại Pakistan tập trung vào kế hoạch của Iran bao gồm dỡ bỏ trừng phạt, bồi thường và kiểm soát việc đi lại qua eo biển.
• Bế tắc chiến lược: Dù có lệnh ngừng bắn, Mỹ vẫn yêu cầu Iran chấm dứt hoàn toàn việc làm giàu urani, trong khi Iran kiên quyết duy trì quyền lợi của mình. Mục tiêu "thay đổi chế độ" của Mỹ và Israel dường như đã thất bại khi chế độ tại Tehran vẫn đứng vững trước áp lực quân sự.

5. Vai trò của các bên liên quan và Australia

• Israel: Là động lực chính thúc đẩy cuộc chiến, tranh thủ sự ủng hộ của Trump để giải quyết mối đe dọa hạt nhân mà họ lo sợ từ nhiều thập kỷ.
• Australia: Đã gửi hệ thống tên lửa và máy bay trinh sát Wedgetail để giúp bảo vệ các quốc gia vùng Vịnh khỏi các cuộc tấn công của Iran. Tuy nhiên, Canberra đã từ chối gửi tàu chiến đến Eo biển Hormuz theo yêu cầu của Trump để tránh bị lôi kéo sâu hơn vào một cuộc chiến không hồi kết.

Tóm lại, quan hệ Mỹ-Iran hiện nay đang ở trạng thái ngừng bắn mong manh. Cuộc chiến đã làm suy yếu đáng kể năng lực quân sự của Iran nhưng đồng thời cũng chứng minh rằng sức mạnh quân sự đơn thuần không thể dễ dàng thay đổi chế độ hoặc dập tắt ý chí phản kháng của quốc gia này.

 

[Trang Dimple]

Thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2025 diễn biến ra sao?

Trong năm 2025, tình hình thỏa thuận hạt nhân Iran (JCPOA) và các nỗ lực ngoại giao liên quan đã trải qua những biến động cực kỳ nghiêm trọng, chuyển từ trạng thái bế tắc ngoại giao sang xung đột quân sự trực tiếp. Dưới đây là diễn biến chi tiết dựa trên các nguồn tài liệu:

1. Trạng thái "Quốc gia ngưỡng" của Iran
Đến giữa năm 2025, các nỗ lực ngoại giao nhằm khôi phục JCPOA từ các chính quyền trước đó đã thất bại, đưa Iran trở thành một "quốc gia ngưỡng" (threshold state).

• Mức độ làm giàu Uranium: Tính đến tháng 5 năm 2025, Iran đã sở hữu hơn 409 kg uranium làm giàu ở mức 60%. Đây là mức độ tinh khiết rất gần với mức 90% cần thiết để chế tạo vũ khí hạt nhân.
• Khả năng chế tạo bom: Các chuyên gia ước tính Iran có đủ nguyên liệu thô để chế tạo vài quả bom trong vòng vài ngày hoặc vài tuần, mặc dù việc chuyển đổi số nguyên liệu này thành vũ khí hoàn chỉnh có thể mất từ một tháng đến một năm.

2. Sự thất bại của các nỗ lực ngoại giao cuối cùng
Vào tháng 6 năm 2025, đã có những hy vọng mong manh về một giải pháp ngoại giao mới giữa Washington và Tehran.

• Vòng đàm phán tại Oman: Một vòng đàm phán quan trọng dự kiến được tổ chức tại Oman vào tháng 6 năm 2025 nhằm tìm kiếm một thỏa thuận mới.
• Thái độ của Mỹ: Tổng thống Donald Trump, với xu hướng cô lập, ban đầu không muốn bắt đầu một cuộc chiến và đã cố gắng thuyết phục Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu dành thời gian cho Washington và Tehran đạt được một thỏa thuận.

3. Cuộc tấn công quân sự phá vỡ ngoại giao (Tháng 6/2025)
Bất chấp các kế hoạch đàm phán tại Oman, Israel đã quyết định hành động quân sự đơn phương vì lo ngại rủi ro từ một Iran có vũ khí hạt nhân.

• Sự kiện bùng nổ: Vào khoảng 3 giờ sáng một ngày thứ Sáu tháng 6 năm 2025, Israel đã phát động một cuộc tấn công bất ngờ với sự tham gia của 200 máy bay.
• Mục tiêu: Cuộc tấn công nhắm vào các cơ sở hạt nhân (bao gồm cơ sở Natanz và Isfahan), hệ thống phòng không, căn cứ tên lửa, cùng các lãnh đạo quân sự và nhà khoa học hạt nhân của Iran.
• Hệ quả: Cuộc tấn công này đã chấm dứt hoàn toàn các nỗ lực ngoại giao hòa bình trong năm 2025 và đẩy khu vực vào một cuộc chiến tranh toàn diện.

4. Chuyển dịch sang mô hình đàm phán mới (Đầu năm 2026)
Sau giai đoạn xung đột ác liệt kéo dài từ 2025 sang đầu 2026, các bên đã buộc phải quay lại bàn đàm phán dưới một bối cảnh mới:

• Lệnh ngừng bắn tháng 4/2026: Một lệnh ngừng bắn hai tuần được công bố để mở đường cho các cuộc đàm phán tại Pakistan.
• Kế hoạch 10 điểm: Iran đề xuất một kế hoạch bao gồm dỡ bỏ lệnh trừng phạt, bồi thường và kiểm soát Eo biển Hormuz. Washington dưới thời Trump cũng bắt đầu thu hẹp yêu cầu, tập trung vào việc ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân hơn là thay đổi chế độ.
• Quay lại mô hình cũ: Các nhà phân tích nhận định rằng kết quả cuối cùng có thể sẽ quay lại một thỏa thuận tương tự như JCPOA thời Obama: hạn chế mức độ làm giàu uranium đổi lấy sự nhẹ nhõm về kinh tế.

Tóm lại, năm 2025 là năm ngoại giao hạt nhân Iran chính thức đổ vỡ và bị thay thế bằng hành động quân sự của Israel và Mỹ, trước khi các bên buộc phải tìm kiếm một thỏa thuận mới trong cảnh kiệt quệ vào năm 2026.