Trang Dimple
Moderator
- Xu
- 6,131
Vì sao dịch vụ lại trở thành ‘trụ cột’ của thế giới hiện đại?”
- Trình bày được cơ cấu, vai trò, đặc điểm của dịch vụ; phân tích được các nhân tố ảnh hưởng tới phát triển và phân bố dịch vụ.
- Trình bày được vai trò và đặc điểm của ngành giao thông vận tải, bưu chính viễn thông, thương mại, du lịch, tài chính ngân hàng.
- Phân tích được các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố của giao thông vận tải, bưu chính viễn thông, thương mại, du lịch, tài chính ngân hàng; trình bày được tình hình phát triển và phân bố các ngành giao thông vận tải, bưu chính viễn thông, thương mại, du lịch, tài chính ngân hàng trên thế giới.
1. Cơ cấu, vai trò, đặc điểm của dịch vụ
- Dịch vụ bao gồm:
+ Nhóm dịch vụ kinh doanh: Ngân hàng, tài chính, bảo hiểm, bất động sản, kế toán kiểm toán, dịch vụ pháp lí (còn được gọi là dịch vụ sản xuất) và vận chuyển, lưu kho, bán buôn, bán lẻ, quảng cáo, môi giới (còn được gọi là dịch vụ phân phối).
+ Nhóm dịch vụ tiêu dùng: Dịch vụ sức khoẻ và y tế, giáo dục, vệ sinh môi trường, bưu điện, viễn thông, dịch vụ nghe nhìn,... (còn được gọi là dịch vụ xã hội) và dịch vụ sửa chữa, khách sạn, nhà hàng, giải trí, văn hoá, du lịch,... (còn được gọi là dịch vụ cá nhân). chính công và thủ tục hành chính, bảo đảm an ninh và an toàn
* Nhóm dịch vụ công: Dịch vụ hành do các tổ chức và lực lượng của Nhà nước đảm trách.
- Vai trò: vừa thúc đẩy các hoạt động kinh tế, vừa góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống dân cư. + Phát triển công nghiệp, nông nghiệp và thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
+ Thúc đẩy phân công lao động, toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế.
+ Phát triển nguồn nhân lực và phát triển con người, giải quyết tốt các vấn đề xã hội.
+ Góp phần khai thác và sử dụng có hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường.
+ Kết nối các hệ thống, yếu tố của các thành phần kinh tế, đáp ứng nhu cầu phát triển của kinh tế - xã hội.
- Đặc điểm:
+ Sản phẩm dịch vụ không mang tính vật chất.
+ Hoạt động dịch vụ có tính linh hoạt nhằm đáp ứng mọi nhu cầu của sản xuất và đời sống xã hội.
+ Hoạt động dịch vụ có tính hệ thống. Toàn bộ các nhóm ngành dịch vụ là nững mắt xích trong một
chuỗi liên kết giữa sản xuất với sản xuất, sản xuất với cung ứng, sản xuất với tiêu dùng,...
+ Không gian lãnh thổ của dịch vụ ngày càng mở rộng. Hoạt động dịch vụ không giới hạn ở một khu vực, một quốc gia mà phát triển toàn cầu.
2. Các nhân tố ảnh hưởng tới phát triển và phân bố dịch vụ
- Vị trí địa lí: Sự phát triển các loại hình dịch vụ và sự phân bố mạng lưới các hoạt động dịch vụ.
- Trình độ phát triển kinh tế: quyết định sự phát triển và phân bố các ngành dịch vụ, tính đa dạng và quy mô các ngành dịch vụ.
- Đặc điểm dân số: Ảnh hưởng đến tốc độ phát triển, cơ cấu các ngành dịch vụ, mạng lưới phân bố, năng lực cạnh tranh, sức mua, nhu cầu dịch vụ...
- Thị trường: Tạo cơ hội phát triển các doanh nghiệp dịch vụ, mở cửa cho thương mại và đầu tư dịch vụ.
- Vốn đầu tư: Khuyến khích phát triển mạnh các ngành dịch vụ, phát triển dịch vụ trên quy mô toàn cầu (tài chính, ngân hàng...).
- Khoa học - công nghệ: Thay đổi phương thức sản xuất nhiều loại hình dịch vụ, phát triển dịch vụ có hàm lượng chất xám cao.
- Văn hoá, lịch sử: Hình thức tổ chức mạng lưới dịch vụ và sự phát triển, phân bố dịch vụ du lịch.
- Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên: phát triển và phân bố các loại hình dịch vụ, đặc biệt là du lịch.
3. Giao thông vận tải
- Vai trò của giao thông vận tải
+ Thúc đẩy hoạt động sản xuất và là cầu nối giúp các ngành kinh tế phát triển. Đồng thời chính sự phát triển của các ngành kinh tế đã tạo đà thúc đẩy GTVT. Một hệ thống giao thông thuận tiện, đảm bảo thông suốt, vận chuyển nhanh chóng, kịp thời, đầy đủ sẽ như mạch máu lưu thông giúp quá trình sản xuất và tiêu thụ được liên tục.
+ Phục vụ nhu cầu đi lại của toàn xã hội, là cầu nối giữa các địa phương, là phương tiện giúp các quốc gia giao lưu và hội nhập, giải quyết việc làm cho người lao động.
+ Tạo ra sự liên kết giữa các quốc gia, vùng lãnh thổ, làm cho khoảng cách địa lí được rút ngắn lại. + Góp phần khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên.
- Đặc điểm của giao thông vận tải
+ Đối tượng của vận tải chính là con người và những sản phẩm vật chất do con người tạo ra.
+ Sản phẩm của GTVT là sự chuyên chở người và hàng hoá từ nơi này đến nơi khác.
+ Sử dụng nhiều nguyên, nhiên, vật liệu từ các ngành kinh tế khác.
+ Có sự phân bố đặc thù, theo mạng lưới với các tuyến và đầu mối giao thông.
- Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố của giao thông vận tải
+ Vị trí địa lí: Tác động tới sự phân bố các loại hình giao thông vận tải, hình thành mạng lưới GTVT.
+ Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên: Quy định sự có mặt của các loại hình GTVT và vai trò khác nhau của các loại hình; sự hoạt động của các phương tiện vận tải.
+ Sự phát triển và phân bố các ngành kinh tế: Là khách hàng của GTVT, thúc đẩy GTVT phát triển; trang bị cơ sở vật chất kĩ thuật cho ngành GTVT; quy định các loại hình vận tải, khối lượng vận chuyển và luân chuyển hàng hoá.
+ Dân cư và lao động: Khách hàng của GTVT, ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố các luồng vận tải hành khách, xuất hiện các loại hình vận tải đặc biệt.
+ Vốn đầu tư: Ảnh hưởng tới sự phát triển mạng lưới, phương tiện GTVT; cải tạo, duy trì, bảo dưỡng; thực hiện các dự án GTVT hiện đại.
+ Khoa học - công nghệ: Tăng tốc độ vận chuyển, hiện đại hoá và nâng cao chất lượng các phương tiện vận tải; ứng dụng công nghệ thông tin trong điều hành, quản lí.
- Tình hình phát triển và phân bố giao thông vận tải
+ Đường ô tô: Ưu điểm nổi bật là sự thuận tiện, tính cơ động và khả năng thích nghi với các điều kiện địa hình, có hiệu quả kinh tế cao ở các cự li ngắn và trung bình, đáp ứng yêu cầu vận chuyển đa dạng của khách hàng. Vận tải đường ô tô phối hợp được với phương tiện vận tải đường sắt, đường thuỷ, đường hàng không,... Có nhiều cải tiến không ngừng về phương tiện vận tải, hệ thống đường sá, về nhiên liệu sử dụng hạn chế ô nhiễm môi trường,... Hạn chế: cước phí vận chuyển đắt hơn so với đường sắt, đường thuỷ; gây ô nhiễm không khí, tiếng ồn. Tai nạn ô tô là nguyên nhân gây tử vong và chấn thương nhiều trên thế giới.
+ Đường sắt: Ưu điểm là vận chuyển được nhiều hàng hoá nặng trên những tuyến đường xa với tốc độ nhanh, ổn định, an toàn cao, giá rẻ hơn và ít gây ô nhiễm môi trường. Có những đổi mới về sức kéo (đầu máy chạy điện, chạy trên đệm từ,...). Hạn chế: Chỉ hoạt động được trên các tuyến đường cố định có đặt đường ray, vốn đầu tư lớn để lắp đặt đường ray, xây dựng hệ thống nhà ga,...
+ Đường sông, hồ: Là phương tiện vận tải hàng hóa và người trên các tuyến đường thủy nội địa. Ưu điểm: cước phí vận chuyển rẻ nhất so với các phương tiện vận tải khác, thích hợp với việc chuyên chở hàng hóa nặng, cồng kềnh, không cần nhanh. Hạn chế: phụ thuộc vào thời tiết, tính chất của dòng chảy (mực nước cạn, mặt nước sông, hồ đóng băng,...), tốc độ vận tải chậm.
+ Đường biển: Là phương tiện vận tải hàng hoá chủ yếu trên các tuyến đường quốc tế (vận tải viễn dương). Ưu điểm: Vận chuyển được hàng hoá nặng, cồng kềnh trên quãng đường dài, giá thành vận chuyển tương đối rẻ và khá ổn định, mức độ đảm bảo an toàn khá lớn. Chính vì thế mà vận tải đường biển đảm nhiệm 3/5 khối lượng luân chuyển hàng hoá của tất cả các phương tiện vận tải trên thế giới mặc dù khối lượng vận chuyển hàng hoá không lớn. Hạn chế: Phụ thuộc vào thời tiết (bão), tốc độ vận tải chậm, thời gian vận chuyển lâu và gây ô nhiễm biển, đại dương (sự cố tràn dầu) do khoảng 1/2 khối lượng vận chuyển là dầu mỏ và các sản phẩm dầu mỏ.
+ Đường hàng không: Kết nối mạng lưới GTVT trên toàn thế giới, có vai trò quan trọng trong việc chuyên chở hành khách giữa các châu lục, đảm bảo giao lưu quốc tế. Ưu điểm: Tốc độ vận chuyển nhanh (nhanh nhất trong các phương tiện vận tải), tính an toàn cao, không bị cản trở bởi bề mặt địa hình. Hạn chế: cước phí đắt, không thích hợp cho hàng hoá cồng kềnh có giá trị thấp, khối lượng lớn, chịu ảnh hưởng nhiều bởi thời tiết (sương mù, mưa, bão,...), gây ô nhiễm môi trường không khí.
4. Bưu chính viễn thông
- Vai trò của bưu chính viễn thông
+ Tạo ra những điều kiện cần thiết cho các hoạt động kinh tế phát triển; tác động đến quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá; thay đổi cách thức tổ chức nền kinh tế.
+ Góp phần thực hiện giao lưu giữa các vùng lãnh thổ, thúc đẩy quá trình toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế.
+ Tác động tích cực đến phát triển xã hội, nâng cao đời sống vật chất, văn hoá và tinh thần và đảm bảo an ninh quốc gia.
- Đặc điểm của bưu chính viễn thông
+ Tạo ra mạng lưới bưu chính và mạng lưới truyền thông tin đến mọi nơi trong nước và các địa điểm cách xa nhau trên Trái Đất, phục vụ nhu cầu sản xuất và xã hội.
+ Bưu chính nhận, vận chuyển và chuyển phát bằng các phương thức khác nhau qua mạng bưu chính; viễn thông sử dụng các thiết bị kết hợp với vệ tinh và internet cung ứng dịch vụ từ xa không cần sự tiếp xúc trực tiếp giữa người cung ứng và người tiêu dùng dịch vụ.
+ Sử dụng dịch vụ của nhiều ngành, trong đó quan trọng nhất là ngành công nghiệp điện tử — tin học, giao thông vận tải, nghiên cứu và phát triển (R & D), dịch vụ thiết kế...
- Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố của bưu chính viễn thông: trình độ phát triển kinh tế, khoa học – công nghệ, vốn đầu tư,...
. Tình hình phát triển và phân bố bưu chính viễn thông: Các hoạt động của ngành BCVT rất đa dạng và phong phú. Sự kết hợp giữa viễn thông, máy tính và phát thanh, truyền hình đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng và công nghệ truyền dẫn ngày một hiện đại (cáp sợi quang, các trạm vệ tinh thông tin,...). Các dịch vụ BCVT chủ yếu là điện thoại, máy tính cá nhân và Internet.
5. Thương mại
- Vai trò của thương mại
+ Cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng thông qua việc trao đổi, luân chuyển hàng hoá, dịch vụ giữa người bán và người mua.
+ Điều tiết sản xuất, giúp hàng hoá được trao đổi, mở rộng thị trường và thúc đẩy phát triển sản xuất. +Thúc đẩy phân công lao động theo lãnh thổ trong nước và quốc tế, làm cho nền kinh tế của mỗi nước là một bộ phận khăng khít của nền kinh tế thế giới.
+ Hướng dẫn tiêu dùng, tạo ra tập quán tiêu dùng mới, thị hiếu mới.
Đặc điểm của thương mại
+ Hoạt động theo quy luật cung, cầu gắn liền với giá cả, thị trường và xu hướng trong cung, cầu của các sản phẩm hàng hoá và dịch vụ.
+ Không gian hoạt động ngày càng mở rộng, không chỉ giới hạn trong phạm vi quốc gia (nội thương) mà còn mở rộng ra thế giới, mang tính toàn cầu (ngoại thương).
+ Hoạt động chủ yếu có hai nhóm là mua bán hàng hoá và cung ứng dịch vụ.
- Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố của thương mại: trình độ phát triển kinh tế, đặc điểm dân số, khoa học công nghệ, cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kĩ thuật, tài nguyên thiên nhiên, nguồn vốn c - Tình hình phát triển và phân bố của thương mại
+ Nội thương: Hoạt động thương mại diễn ra trong phạm vi lãnh thổ một quốc gia (còn gọi là thương mai nội địa); tạo ra thị trường thống nhất trong nước và thúc đẩy phân công lao động giữa các vùng Thương mại bán lẻ còn phục vụ nhu cầu tiêu dùng của từng cá nhân. Việc mua bán hàng hoá và dịch vụ thường diễn ra tại các cửa hàng bán lẻ, chợ, cửa hàng tạp hoá, siêu thị, trung tâm thương mại,
+ Ngoại thương: Hoạt động thương mại diễn ra giữa các quốc gia (còn gọi là thương mại quốc tế). Hoạt động ngoại thương (xuất khẩu, nhập khẩu) gắn thị trường trong nước với thị trường thế giới. Thông qua việc đẩy mạnh xuất nhập khẩu hàng hoá, nền kinh tế trong nước có động lực mạnh mẽ để phát triển, các lợi thế được khai thác có hiệu quả hơn. Kết quả hoạt động ngoại thương thể hiện bằng trị giá xuất nhập khẩu.
6. Tài chính ngân hàng
- Vai trò:
+ Là bộ phận quan trọng của nền kinh tế, cung cấp các dịch vụ tài chính, đáp ứng nhu cầu khác nhau của sản xuất và đời sống.
+ Tạo cơ hội cho nhà sản xuất và người dân thanh khoản trên thị trường, duy trì nguồn cung tài chính thông qua việc hình thành và sử dụng quỹ tiền tệ.
+ Điều tiết và ổn định nền kinh tế, tạo đà tăng trưởng và phát triển kinh tế.
+ Góp phần hình thành quan hệ tích luỹ và tiêu dùng hợp lí.
- Đặc điểm:
+ Tài chính ngân hàng gồm hai bộ phận khăng khít với nhau là tài chính và ngân hàng. Tài chính liên quan đến vấn đề tiền tệ, còn ngân hàng liên quan đến việc thực hiện các giao dịch tài chính nhằm thanh toán, chi trả trong nội địa và quốc tế.
+ Các tổ chức tài chính và các ngân hàng có quy mô khác nhau dựa trên tài sản, doanh thu và đối tượng phục vụ.
+ Tính thuận tiện, nhanh chóng, lãi suất, phí dịch vụ quyết định tới việc lựa chọn các tổ chức tài chính và các ngân hàng của người tiêu dùng.
- Các nhân tố ảnh hưởng:
+ Sự phát triển của nền kinh tế: Kinh tế càng phát triển sẽ tạo ra nhiều tổng sản phẩm xã hội, cơ sở để tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ, đáp ứng nhu cầu chi tiêu hoặc tích luỹ tiền tệ của mọi chủ thể trong xã hội.
+ Khoa học - công nghệ, mức thu nhập của dân cư, chính sách tài chính...
- Tình hình phát triển và phân bố: Hoạt động tài chính ngân hàng sôi động cùng với sự phát triển của nền kinh tế, sự nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống, chính sách tài chính năng động và phù hợp.
7. Du lịch
- Vai trò:
+ Kích thích sự phát triển của nhiều ngành kinh tế, mang lại nguồn thu ngoại tệ, tăng nguồn thu ngân sách cho quốc gia và địa phương.
+ Tạo nhiều việc làm, giảm nghèo, phục hồi sức khoẻ, tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc, quốc gia.
+ Góp phần khai thác, sử dụng hợp lí và hiệu quả tài nguyên; bảo vệ, khôi phục và tôn tạo môi trường (tự nhiên và nhân văn).
- Đặc điểm của du lịch
+ Hoạt động du lịch thường gắn với tài nguyên du lịch, khách du lịch phải đến nơi có tài nguyên du lịch nhờ các dịch vụ du lịch để thoả mãn nhu cầu của mình.
+ Nhu cầu của khách du lịch rất đa dạng và phong phú, thay đổi theo thời gian và phụ thuộc vào thu nhập, nghề nghiệp, độ tuổi,...
+ Hoạt động du lịch thường có tính mùa vụ.
- Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố của du lịch
+Tài nguyên du lịch: Là điều kiện cần thiết để phát triển và phân bố du lịch, là nhân tố cơ bản tạo nên các sản phẩm du lịch, thoả mãn nhu cầu của khách du lịch.
+ Thị trường khách du lịch: Ảnh hưởng đến việc hình thành và phát triển du lịch, đến cơ cấu các sản phẩm du lịch và doanh thu của ngành du lịch. Thị trường khách du lịch nội địa hay quốc tế có nhu cầu du lịch khác nhau, mức chi tiêu khác nhau.
+ Cơ sở hạ tầng (giao thông vận tải, thông tin liên lạc,...) và cơ sở vật chất kĩ thuật du lịch (cơ sở lưu trú, các khu vui chơi giải trí, cơ sở dịch vụ...): Ảnh hưởng tới hoạt động du lịch, tới khả năng thu hút khách du lịch trong và ngoài nước.
+ Các nhân tố kinh tế - xã hội khác như khoa học công nghệ, chính sách phát triển du lịch, điều kiện chính trị và an toàn xã hội,... cũng ảnh hưởng tới sự phát triển và phân bố du lịch.
- Tình hình phát triển và phân bố du lịch: lượng khách du lịch, doanh thu từ du lịch ngày càng tăng; các hình thức du lịch ngày càng phong phú, từ truyền thống (du lịch biển, nghỉ dưỡng vùng núi, mạo hiểm,...) đến các hình thức mới (du lịch hội thảo, hội nghị, sự kiện, mua sắm,...); các tuyến, tour và sản phẩm du lịch ngày càng phong phú, đa dạng.
XEM THÊM :
- Trình bày được cơ cấu, vai trò, đặc điểm của dịch vụ; phân tích được các nhân tố ảnh hưởng tới phát triển và phân bố dịch vụ.
- Trình bày được vai trò và đặc điểm của ngành giao thông vận tải, bưu chính viễn thông, thương mại, du lịch, tài chính ngân hàng.
- Phân tích được các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố của giao thông vận tải, bưu chính viễn thông, thương mại, du lịch, tài chính ngân hàng; trình bày được tình hình phát triển và phân bố các ngành giao thông vận tải, bưu chính viễn thông, thương mại, du lịch, tài chính ngân hàng trên thế giới.
ĐỊA LÝ 10- DỊCH VỤ
1. Cơ cấu, vai trò, đặc điểm của dịch vụ- Dịch vụ bao gồm:
+ Nhóm dịch vụ kinh doanh: Ngân hàng, tài chính, bảo hiểm, bất động sản, kế toán kiểm toán, dịch vụ pháp lí (còn được gọi là dịch vụ sản xuất) và vận chuyển, lưu kho, bán buôn, bán lẻ, quảng cáo, môi giới (còn được gọi là dịch vụ phân phối).
+ Nhóm dịch vụ tiêu dùng: Dịch vụ sức khoẻ và y tế, giáo dục, vệ sinh môi trường, bưu điện, viễn thông, dịch vụ nghe nhìn,... (còn được gọi là dịch vụ xã hội) và dịch vụ sửa chữa, khách sạn, nhà hàng, giải trí, văn hoá, du lịch,... (còn được gọi là dịch vụ cá nhân). chính công và thủ tục hành chính, bảo đảm an ninh và an toàn
* Nhóm dịch vụ công: Dịch vụ hành do các tổ chức và lực lượng của Nhà nước đảm trách.
- Vai trò: vừa thúc đẩy các hoạt động kinh tế, vừa góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống dân cư. + Phát triển công nghiệp, nông nghiệp và thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
+ Thúc đẩy phân công lao động, toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế.
+ Phát triển nguồn nhân lực và phát triển con người, giải quyết tốt các vấn đề xã hội.
+ Góp phần khai thác và sử dụng có hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường.
+ Kết nối các hệ thống, yếu tố của các thành phần kinh tế, đáp ứng nhu cầu phát triển của kinh tế - xã hội.
- Đặc điểm:
+ Sản phẩm dịch vụ không mang tính vật chất.
+ Hoạt động dịch vụ có tính linh hoạt nhằm đáp ứng mọi nhu cầu của sản xuất và đời sống xã hội.
+ Hoạt động dịch vụ có tính hệ thống. Toàn bộ các nhóm ngành dịch vụ là nững mắt xích trong một
chuỗi liên kết giữa sản xuất với sản xuất, sản xuất với cung ứng, sản xuất với tiêu dùng,...
+ Không gian lãnh thổ của dịch vụ ngày càng mở rộng. Hoạt động dịch vụ không giới hạn ở một khu vực, một quốc gia mà phát triển toàn cầu.
2. Các nhân tố ảnh hưởng tới phát triển và phân bố dịch vụ
- Vị trí địa lí: Sự phát triển các loại hình dịch vụ và sự phân bố mạng lưới các hoạt động dịch vụ.
- Trình độ phát triển kinh tế: quyết định sự phát triển và phân bố các ngành dịch vụ, tính đa dạng và quy mô các ngành dịch vụ.
- Đặc điểm dân số: Ảnh hưởng đến tốc độ phát triển, cơ cấu các ngành dịch vụ, mạng lưới phân bố, năng lực cạnh tranh, sức mua, nhu cầu dịch vụ...
- Thị trường: Tạo cơ hội phát triển các doanh nghiệp dịch vụ, mở cửa cho thương mại và đầu tư dịch vụ.
- Vốn đầu tư: Khuyến khích phát triển mạnh các ngành dịch vụ, phát triển dịch vụ trên quy mô toàn cầu (tài chính, ngân hàng...).
- Khoa học - công nghệ: Thay đổi phương thức sản xuất nhiều loại hình dịch vụ, phát triển dịch vụ có hàm lượng chất xám cao.
- Văn hoá, lịch sử: Hình thức tổ chức mạng lưới dịch vụ và sự phát triển, phân bố dịch vụ du lịch.
- Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên: phát triển và phân bố các loại hình dịch vụ, đặc biệt là du lịch.
3. Giao thông vận tải
- Vai trò của giao thông vận tải
+ Thúc đẩy hoạt động sản xuất và là cầu nối giúp các ngành kinh tế phát triển. Đồng thời chính sự phát triển của các ngành kinh tế đã tạo đà thúc đẩy GTVT. Một hệ thống giao thông thuận tiện, đảm bảo thông suốt, vận chuyển nhanh chóng, kịp thời, đầy đủ sẽ như mạch máu lưu thông giúp quá trình sản xuất và tiêu thụ được liên tục.
+ Phục vụ nhu cầu đi lại của toàn xã hội, là cầu nối giữa các địa phương, là phương tiện giúp các quốc gia giao lưu và hội nhập, giải quyết việc làm cho người lao động.
+ Tạo ra sự liên kết giữa các quốc gia, vùng lãnh thổ, làm cho khoảng cách địa lí được rút ngắn lại. + Góp phần khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên.
- Đặc điểm của giao thông vận tải
+ Đối tượng của vận tải chính là con người và những sản phẩm vật chất do con người tạo ra.
+ Sản phẩm của GTVT là sự chuyên chở người và hàng hoá từ nơi này đến nơi khác.
+ Sử dụng nhiều nguyên, nhiên, vật liệu từ các ngành kinh tế khác.
+ Có sự phân bố đặc thù, theo mạng lưới với các tuyến và đầu mối giao thông.
- Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố của giao thông vận tải
+ Vị trí địa lí: Tác động tới sự phân bố các loại hình giao thông vận tải, hình thành mạng lưới GTVT.
+ Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên: Quy định sự có mặt của các loại hình GTVT và vai trò khác nhau của các loại hình; sự hoạt động của các phương tiện vận tải.
+ Sự phát triển và phân bố các ngành kinh tế: Là khách hàng của GTVT, thúc đẩy GTVT phát triển; trang bị cơ sở vật chất kĩ thuật cho ngành GTVT; quy định các loại hình vận tải, khối lượng vận chuyển và luân chuyển hàng hoá.
+ Dân cư và lao động: Khách hàng của GTVT, ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố các luồng vận tải hành khách, xuất hiện các loại hình vận tải đặc biệt.
+ Vốn đầu tư: Ảnh hưởng tới sự phát triển mạng lưới, phương tiện GTVT; cải tạo, duy trì, bảo dưỡng; thực hiện các dự án GTVT hiện đại.
+ Khoa học - công nghệ: Tăng tốc độ vận chuyển, hiện đại hoá và nâng cao chất lượng các phương tiện vận tải; ứng dụng công nghệ thông tin trong điều hành, quản lí.
- Tình hình phát triển và phân bố giao thông vận tải
+ Đường ô tô: Ưu điểm nổi bật là sự thuận tiện, tính cơ động và khả năng thích nghi với các điều kiện địa hình, có hiệu quả kinh tế cao ở các cự li ngắn và trung bình, đáp ứng yêu cầu vận chuyển đa dạng của khách hàng. Vận tải đường ô tô phối hợp được với phương tiện vận tải đường sắt, đường thuỷ, đường hàng không,... Có nhiều cải tiến không ngừng về phương tiện vận tải, hệ thống đường sá, về nhiên liệu sử dụng hạn chế ô nhiễm môi trường,... Hạn chế: cước phí vận chuyển đắt hơn so với đường sắt, đường thuỷ; gây ô nhiễm không khí, tiếng ồn. Tai nạn ô tô là nguyên nhân gây tử vong và chấn thương nhiều trên thế giới.
+ Đường sắt: Ưu điểm là vận chuyển được nhiều hàng hoá nặng trên những tuyến đường xa với tốc độ nhanh, ổn định, an toàn cao, giá rẻ hơn và ít gây ô nhiễm môi trường. Có những đổi mới về sức kéo (đầu máy chạy điện, chạy trên đệm từ,...). Hạn chế: Chỉ hoạt động được trên các tuyến đường cố định có đặt đường ray, vốn đầu tư lớn để lắp đặt đường ray, xây dựng hệ thống nhà ga,...
+ Đường sông, hồ: Là phương tiện vận tải hàng hóa và người trên các tuyến đường thủy nội địa. Ưu điểm: cước phí vận chuyển rẻ nhất so với các phương tiện vận tải khác, thích hợp với việc chuyên chở hàng hóa nặng, cồng kềnh, không cần nhanh. Hạn chế: phụ thuộc vào thời tiết, tính chất của dòng chảy (mực nước cạn, mặt nước sông, hồ đóng băng,...), tốc độ vận tải chậm.
+ Đường biển: Là phương tiện vận tải hàng hoá chủ yếu trên các tuyến đường quốc tế (vận tải viễn dương). Ưu điểm: Vận chuyển được hàng hoá nặng, cồng kềnh trên quãng đường dài, giá thành vận chuyển tương đối rẻ và khá ổn định, mức độ đảm bảo an toàn khá lớn. Chính vì thế mà vận tải đường biển đảm nhiệm 3/5 khối lượng luân chuyển hàng hoá của tất cả các phương tiện vận tải trên thế giới mặc dù khối lượng vận chuyển hàng hoá không lớn. Hạn chế: Phụ thuộc vào thời tiết (bão), tốc độ vận tải chậm, thời gian vận chuyển lâu và gây ô nhiễm biển, đại dương (sự cố tràn dầu) do khoảng 1/2 khối lượng vận chuyển là dầu mỏ và các sản phẩm dầu mỏ.
+ Đường hàng không: Kết nối mạng lưới GTVT trên toàn thế giới, có vai trò quan trọng trong việc chuyên chở hành khách giữa các châu lục, đảm bảo giao lưu quốc tế. Ưu điểm: Tốc độ vận chuyển nhanh (nhanh nhất trong các phương tiện vận tải), tính an toàn cao, không bị cản trở bởi bề mặt địa hình. Hạn chế: cước phí đắt, không thích hợp cho hàng hoá cồng kềnh có giá trị thấp, khối lượng lớn, chịu ảnh hưởng nhiều bởi thời tiết (sương mù, mưa, bão,...), gây ô nhiễm môi trường không khí.
4. Bưu chính viễn thông
- Vai trò của bưu chính viễn thông
+ Tạo ra những điều kiện cần thiết cho các hoạt động kinh tế phát triển; tác động đến quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá; thay đổi cách thức tổ chức nền kinh tế.
+ Góp phần thực hiện giao lưu giữa các vùng lãnh thổ, thúc đẩy quá trình toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế.
+ Tác động tích cực đến phát triển xã hội, nâng cao đời sống vật chất, văn hoá và tinh thần và đảm bảo an ninh quốc gia.
- Đặc điểm của bưu chính viễn thông
+ Tạo ra mạng lưới bưu chính và mạng lưới truyền thông tin đến mọi nơi trong nước và các địa điểm cách xa nhau trên Trái Đất, phục vụ nhu cầu sản xuất và xã hội.
+ Bưu chính nhận, vận chuyển và chuyển phát bằng các phương thức khác nhau qua mạng bưu chính; viễn thông sử dụng các thiết bị kết hợp với vệ tinh và internet cung ứng dịch vụ từ xa không cần sự tiếp xúc trực tiếp giữa người cung ứng và người tiêu dùng dịch vụ.
+ Sử dụng dịch vụ của nhiều ngành, trong đó quan trọng nhất là ngành công nghiệp điện tử — tin học, giao thông vận tải, nghiên cứu và phát triển (R & D), dịch vụ thiết kế...
- Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố của bưu chính viễn thông: trình độ phát triển kinh tế, khoa học – công nghệ, vốn đầu tư,...
. Tình hình phát triển và phân bố bưu chính viễn thông: Các hoạt động của ngành BCVT rất đa dạng và phong phú. Sự kết hợp giữa viễn thông, máy tính và phát thanh, truyền hình đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng và công nghệ truyền dẫn ngày một hiện đại (cáp sợi quang, các trạm vệ tinh thông tin,...). Các dịch vụ BCVT chủ yếu là điện thoại, máy tính cá nhân và Internet.
5. Thương mại
- Vai trò của thương mại
+ Cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng thông qua việc trao đổi, luân chuyển hàng hoá, dịch vụ giữa người bán và người mua.
+ Điều tiết sản xuất, giúp hàng hoá được trao đổi, mở rộng thị trường và thúc đẩy phát triển sản xuất. +Thúc đẩy phân công lao động theo lãnh thổ trong nước và quốc tế, làm cho nền kinh tế của mỗi nước là một bộ phận khăng khít của nền kinh tế thế giới.
+ Hướng dẫn tiêu dùng, tạo ra tập quán tiêu dùng mới, thị hiếu mới.
Đặc điểm của thương mại
+ Hoạt động theo quy luật cung, cầu gắn liền với giá cả, thị trường và xu hướng trong cung, cầu của các sản phẩm hàng hoá và dịch vụ.
+ Không gian hoạt động ngày càng mở rộng, không chỉ giới hạn trong phạm vi quốc gia (nội thương) mà còn mở rộng ra thế giới, mang tính toàn cầu (ngoại thương).
+ Hoạt động chủ yếu có hai nhóm là mua bán hàng hoá và cung ứng dịch vụ.
- Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố của thương mại: trình độ phát triển kinh tế, đặc điểm dân số, khoa học công nghệ, cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kĩ thuật, tài nguyên thiên nhiên, nguồn vốn c - Tình hình phát triển và phân bố của thương mại
+ Nội thương: Hoạt động thương mại diễn ra trong phạm vi lãnh thổ một quốc gia (còn gọi là thương mai nội địa); tạo ra thị trường thống nhất trong nước và thúc đẩy phân công lao động giữa các vùng Thương mại bán lẻ còn phục vụ nhu cầu tiêu dùng của từng cá nhân. Việc mua bán hàng hoá và dịch vụ thường diễn ra tại các cửa hàng bán lẻ, chợ, cửa hàng tạp hoá, siêu thị, trung tâm thương mại,
+ Ngoại thương: Hoạt động thương mại diễn ra giữa các quốc gia (còn gọi là thương mại quốc tế). Hoạt động ngoại thương (xuất khẩu, nhập khẩu) gắn thị trường trong nước với thị trường thế giới. Thông qua việc đẩy mạnh xuất nhập khẩu hàng hoá, nền kinh tế trong nước có động lực mạnh mẽ để phát triển, các lợi thế được khai thác có hiệu quả hơn. Kết quả hoạt động ngoại thương thể hiện bằng trị giá xuất nhập khẩu.
6. Tài chính ngân hàng
- Vai trò:
+ Là bộ phận quan trọng của nền kinh tế, cung cấp các dịch vụ tài chính, đáp ứng nhu cầu khác nhau của sản xuất và đời sống.
+ Tạo cơ hội cho nhà sản xuất và người dân thanh khoản trên thị trường, duy trì nguồn cung tài chính thông qua việc hình thành và sử dụng quỹ tiền tệ.
+ Điều tiết và ổn định nền kinh tế, tạo đà tăng trưởng và phát triển kinh tế.
+ Góp phần hình thành quan hệ tích luỹ và tiêu dùng hợp lí.
- Đặc điểm:
+ Tài chính ngân hàng gồm hai bộ phận khăng khít với nhau là tài chính và ngân hàng. Tài chính liên quan đến vấn đề tiền tệ, còn ngân hàng liên quan đến việc thực hiện các giao dịch tài chính nhằm thanh toán, chi trả trong nội địa và quốc tế.
+ Các tổ chức tài chính và các ngân hàng có quy mô khác nhau dựa trên tài sản, doanh thu và đối tượng phục vụ.
+ Tính thuận tiện, nhanh chóng, lãi suất, phí dịch vụ quyết định tới việc lựa chọn các tổ chức tài chính và các ngân hàng của người tiêu dùng.
- Các nhân tố ảnh hưởng:
+ Sự phát triển của nền kinh tế: Kinh tế càng phát triển sẽ tạo ra nhiều tổng sản phẩm xã hội, cơ sở để tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ, đáp ứng nhu cầu chi tiêu hoặc tích luỹ tiền tệ của mọi chủ thể trong xã hội.
+ Khoa học - công nghệ, mức thu nhập của dân cư, chính sách tài chính...
- Tình hình phát triển và phân bố: Hoạt động tài chính ngân hàng sôi động cùng với sự phát triển của nền kinh tế, sự nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống, chính sách tài chính năng động và phù hợp.
7. Du lịch
- Vai trò:
+ Kích thích sự phát triển của nhiều ngành kinh tế, mang lại nguồn thu ngoại tệ, tăng nguồn thu ngân sách cho quốc gia và địa phương.
+ Tạo nhiều việc làm, giảm nghèo, phục hồi sức khoẻ, tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc, quốc gia.
+ Góp phần khai thác, sử dụng hợp lí và hiệu quả tài nguyên; bảo vệ, khôi phục và tôn tạo môi trường (tự nhiên và nhân văn).
- Đặc điểm của du lịch
+ Hoạt động du lịch thường gắn với tài nguyên du lịch, khách du lịch phải đến nơi có tài nguyên du lịch nhờ các dịch vụ du lịch để thoả mãn nhu cầu của mình.
+ Nhu cầu của khách du lịch rất đa dạng và phong phú, thay đổi theo thời gian và phụ thuộc vào thu nhập, nghề nghiệp, độ tuổi,...
+ Hoạt động du lịch thường có tính mùa vụ.
- Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố của du lịch
+Tài nguyên du lịch: Là điều kiện cần thiết để phát triển và phân bố du lịch, là nhân tố cơ bản tạo nên các sản phẩm du lịch, thoả mãn nhu cầu của khách du lịch.
+ Thị trường khách du lịch: Ảnh hưởng đến việc hình thành và phát triển du lịch, đến cơ cấu các sản phẩm du lịch và doanh thu của ngành du lịch. Thị trường khách du lịch nội địa hay quốc tế có nhu cầu du lịch khác nhau, mức chi tiêu khác nhau.
+ Cơ sở hạ tầng (giao thông vận tải, thông tin liên lạc,...) và cơ sở vật chất kĩ thuật du lịch (cơ sở lưu trú, các khu vui chơi giải trí, cơ sở dịch vụ...): Ảnh hưởng tới hoạt động du lịch, tới khả năng thu hút khách du lịch trong và ngoài nước.
+ Các nhân tố kinh tế - xã hội khác như khoa học công nghệ, chính sách phát triển du lịch, điều kiện chính trị và an toàn xã hội,... cũng ảnh hưởng tới sự phát triển và phân bố du lịch.
- Tình hình phát triển và phân bố du lịch: lượng khách du lịch, doanh thu từ du lịch ngày càng tăng; các hình thức du lịch ngày càng phong phú, từ truyền thống (du lịch biển, nghỉ dưỡng vùng núi, mạo hiểm,...) đến các hình thức mới (du lịch hội thảo, hội nghị, sự kiện, mua sắm,...); các tuyến, tour và sản phẩm du lịch ngày càng phong phú, đa dạng.
XEM THÊM :
