Trang Dimple
Moderator
- Xu
- 4,969
Đất và sinh vật không phân bố ngẫu nhiên mà tuân theo những quy luật tự nhiên nhất định, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố môi trường.”
-“Điều gì quyết định sự phân bố của tự nhiên?”
-“Tại sao rừng nhiệt đới, hoang mạc, đồng cỏ lại phân bố khác nhau?”
- Phân tích được sơ đồ, hình vẽ, bản đồ phân bố các nhóm đất và sinh vật trên thế giới.
ĐỊA LÝ 10- SỰ PHÂN BỐ CỦA ĐẤT VÀ SINH VẬT TRÊN TRÁI ĐẤT
1. Sự phân bố đất và sinh vật theo vĩ độ
- Sự phân bố đất và sinh vật trong tự nhiên chịu ảnh hưởng chủ yếu của điều kiện khí hậu (chủ yếu là do điều kiện nhiệt ẩm).
- Tương ứng với các kiểu khí hậu sẽ có các kiểu đất chính và các kiểu thảm thực vật chính.
- Sự phân bố đất và sinh vật trong tự nhiên chịu ảnh hưởng chủ yếu của điều kiện khí hậu (chủ yếu là do điều kiện nhiệt ẩm).
- Tương ứng với các kiểu khí hậu sẽ có các kiểu đất chính và các kiểu thảm thực vật chính.
SỰ PHÂN BỐ SINH VẬT VÀ ĐẤT THEO VĨ ĐỘ
Môi trường địa lí | Kiểu khí hậu chính | Kiểu thảm thực vật chính | Nhóm đất chính |
Đới lạnh | Cận cực lục địa | Đài nguyên | Đài nguyên |
Đới ôn hòa | Ôn đới lục địa (lạnh) | Rừng lá kim | Pốtdôn |
Ôn đới hải dương | Rừng lá rộng và rừng hỗn hợp | Nâu và xám | |
Ôn đới lục địa (nửa khô hạn) | Thảo nguyên | Đen | |
Cận nhiệt gió mùa | Rừng cận nhiệt đới ẩm | Đỏ vàng cận nhiệt ẩm | |
Cận nhiệt địa trung hải | Rừng và cây bụi lá cứng cận nhiệt | Đỏ nâu | |
Cận nhiệt lục địa | Hoàng mạc và bán hoang mạc | Xám | |
Đới nóng | Nhiệt đới lục địa | Xa van | Đỏ, đỏ nâu |
Nhiệt đới gió mùa | Rừng nhiệt đới ẩm | Đỏ vàng (feralit) | |
Xích đạo | Rừng xích đạo | Đỏ vàng (feralit) |
- Ở vùng núi, càng lên cao nhiệt độ và áp suất không khí càng giảm, còn độ ẩm không khí lại tăng đến một độ cao nào đó rồi mới giảm.
- Sự khác nhau về nhiệt và ẩm theo độ cao như vậy tạo nên sự thay đổi đất và thực vật theo độ cao.
SỰ PHÂN BỐ SINH VẬT VÀ ĐẤT THEO ĐỘ CAO Ở SƯỜN TÂY DÃY AP-CA
Độ cao (m) | Vành đai thực vật | Vành đai đất |
Trên 2800 | Băng tuyết | |
2000 – 2800 | Địa y và cây bụi | Đất sơ đẳng xen lẫn đá |
1600 – 2000 | Đồng cỏ núi | Đất đồng cỏ núi |
1200 – 1600 | Rừng lá kim | Đất Pốtdôn núi |
500 – 1200 | Rừng hỗn hợp | Đất nâu |
0 - 500 | Rừng lá rộng cận nhiệt | Đất đỏ cận nhiệt |
Khí hậu là nhân tố quyết định hàng đầu đến sự phân bố đất và sinh vật.“Sự phân bố của đất và sinh vật trên Trái Đất chịu sự chi phối của quy luật địa đới và phi địa đới, trong đó khí hậu giữ vai trò quyết định. Hiểu rõ quy luật này giúp con người sử dụng tài nguyên hợp lí và bảo vệ môi trường.”
CÓ THỂ BẠN MUỐN XEM THÊM :
Đất và sinh quyển – Nền tảng của sự sống
CÂU HỎI VÀ HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
Câu 1. Tại sao sự phân bố sinh vật và đất chịu tác động của sự phân bố của khí hậu?
Hướng dẫn:
- Khí hậu, chủ yếu là chế độ nhiệt ẩm là nhân tố tác động trực tiếp đến sự phát triển và phân bố sinh vật và đất.
+ Mỗi loài sinh vật thích nghi với một chế độ nhiệt nhất định. Đồng thời, nước và độ ẩm là yếu tố quan trọng đối với sinh vật, nên sự phân bố sinh vật chịu ảnh hưởng trực tiếp của chế độ nhiệt, ẩm.
+ Các yếu tố nhiệt, ẩm ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành đất và ảnh hưởng gián tiếp thông qua sinh vật, sự phân bố sinh vật phụ thuộc vào phân bố nhiệt ẩm. Do vậy sự phân bố đất chịu tác động của phân bố nhiệt ẩm.
- Chế độ nhiệt ẩm thay đổi theo vĩ độ kéo theo sự phân bố sinh vật và đất theo vĩ độ.
Câu 2. Tại sao sự phân bố các thảm thực vật phụ thuộc vào khí hậu, sự phân bố các nhóm đất phụ thuộc vào cả khí hậu và sinh vật?
Hướng dẫn:
a) Sự phân bố các thảm thực vật phụ thuộc vào khí hậu vì các yếu tố khí hậu (nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, ánh sáng) ảnh hưởng trực tiếp đến sự phân bố các thảm thực vật.
- Mỗi loài thực vật thích nghi với một chế độ nhiệt nhất định, phân bố ở nơi thích hợp với nó. Ví dụ: Các loài cây ưa nhiệt như dừa nước, cà phê,... thường phân bố ở vùng nhiệt đới và Xích đạo; rêu, địa y thường có mặt ở đài nguyên,...
- Nước và độ ẩm là nhân tố quyết định hoạt động sống và sự phân bố của thực vật. Do vậy, nơi có điều kiện nhiệt ẩm thuận lợi (Xích đạo, nhiệt đới ẩm, cận nhiệt gió mùa, ôn đới ẩm,...) sẽ có thực vật phong phú, đa dạng; nơi khí hậu rất nóng và khô (hoang mạc), thực vật nghèo nàn.
- Ánh sáng ảnh hưởng mạnh mẽ đến hoạt động của sinh vật, đặc biệt là sự quang hợp của cây xanh. Mỗi loài cây có những nhu cầu riêng về cường độ và thời gian chiếu sáng, nên trên cùng khoảng không gian theo chiều thẳng đứng, có thể có nhiều loại thực vật cùng sinh sống tạo nên nhiều tầng tán cây khác nhau. b) Sự phân bố các nhóm đất phụ thuộc vào khí hậu và sinh vật:
- Khí hậu ảnh hưởng đến sự phân bố các nhóm đất:
+ Nhiệt và ẩm là hai yếu tố khí hậu ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành đất. Tác động của nhiệt và ẩm làm cho đá bị phá huỷ trở thành những sản phẩm phong hoá, sau đó tiếp tục bị phong hoá trở thành đất.
+ Khí hậu còn ảnh hưởng gián tiếp đến sự phân bố các nhóm đất thông qua sự sinh trưởng và phát triển của sinh vật. Ở các đới khí hậu khác nhau, sự sinh trưởng và phát triển của sinh vật rất khác nhau, do đó số lượng và chất lượng các tàn tích sinh vật cung cấp cho đất khác nhau. Từ đó làm cho cường độ và chiều hướng của quá trình hình thành đất khác nhau.
Sinh vật có vai trò chủ đạo trong việc hình thành đất:
+ Thực vật cung cấp xác vật chất hữu cơ (cành khô, lá rụng,...) cho đất, rễ thực vật bám vào các khe nứt của đá làm phá hủy đá.
+ Vi sinh vật phân giải xác vật chất hữu cơ và tổng hợp thành mùn.
+ Động vật sống trong đất (giun, kiến, mối,...) cũng góp phần làm thay đổi một số tính chất vật lí, hóa học của đất.
Câu 3. Tại sao khí hậu là nhân tố quan trọng tác động đến sự hình thành đất, đến sự phát triển và phân bố của sinh vật
Hướng dẫn:
- Khí hậu là một nhân tố hình thành đất:
+ Các yếu tố khí hậu ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành đất là nhiệt và ẩm. Tác động của nhiệt và âm làm cho đá bị phá hủy thành những sản phẩm phong hóa. Những sản phẩm này sẽ tiếp tục bị phong hóa thành đất.
+ Nhiệt và ẩm còn ảnh hưởng đến sự hòa tan, rửa trôi hoặc tích tụ vật chất trong các tầng đất, đồng thời tạo môi trường để vi sinh vật phân giải và tổng hợp chất hữu cơ cho đất.
- Khí hậu ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố sinh vật: Khí hậu ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển và phân bố sinh vật chủ yếu thông qua các yếu tố nhiệt độ, độ ẩm không khí, nước và ánh sáng.
+ Nhiệt độ: Mỗi loài sinh vật thích nghi với một giới hạn nhiệt nhất định. Các loài ưa nhiệt thường bố ở các vùng nhiệt đới và Xích đạo. Trái lại, các loài chịu lạnh chỉ phân bố ở các vĩ độ cao và các vùng núi cao. Nơi có nhiệt độ thích hợp, sinh vật sẽ phát triển nhanh và thuận lợi hơn.
+ Nước và độ ẩm không khí: Những nơi có điều kiện nhiệt, nước và ẩm thuận lợi như vùng Xích đạo, nhiệt đới ẩm, cận nhiệt gió mùa, ôn đới ẩm,... sẽ có nhiều loài sinh vật sinh sống. Còn ở hoang mạc, khí hậu rất khô nên có ít loài sinh vật cư trú tại đó.
+ Ánh sáng quyết định quá trình quang hợp của cây xanh. Những cây ưa sáng thường sống và phát triển tốt ở nơi có đầy đủ ánh sáng. Những cây chịu bóng thường sống trong bóng râm, dưới tán lá của các cây khác.
Câu 1. Tại sao sự phân bố sinh vật và đất chịu tác động của sự phân bố của khí hậu?
Hướng dẫn:
- Khí hậu, chủ yếu là chế độ nhiệt ẩm là nhân tố tác động trực tiếp đến sự phát triển và phân bố sinh vật và đất.
+ Mỗi loài sinh vật thích nghi với một chế độ nhiệt nhất định. Đồng thời, nước và độ ẩm là yếu tố quan trọng đối với sinh vật, nên sự phân bố sinh vật chịu ảnh hưởng trực tiếp của chế độ nhiệt, ẩm.
+ Các yếu tố nhiệt, ẩm ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành đất và ảnh hưởng gián tiếp thông qua sinh vật, sự phân bố sinh vật phụ thuộc vào phân bố nhiệt ẩm. Do vậy sự phân bố đất chịu tác động của phân bố nhiệt ẩm.
- Chế độ nhiệt ẩm thay đổi theo vĩ độ kéo theo sự phân bố sinh vật và đất theo vĩ độ.
Câu 2. Tại sao sự phân bố các thảm thực vật phụ thuộc vào khí hậu, sự phân bố các nhóm đất phụ thuộc vào cả khí hậu và sinh vật?
Hướng dẫn:
a) Sự phân bố các thảm thực vật phụ thuộc vào khí hậu vì các yếu tố khí hậu (nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, ánh sáng) ảnh hưởng trực tiếp đến sự phân bố các thảm thực vật.
- Mỗi loài thực vật thích nghi với một chế độ nhiệt nhất định, phân bố ở nơi thích hợp với nó. Ví dụ: Các loài cây ưa nhiệt như dừa nước, cà phê,... thường phân bố ở vùng nhiệt đới và Xích đạo; rêu, địa y thường có mặt ở đài nguyên,...
- Nước và độ ẩm là nhân tố quyết định hoạt động sống và sự phân bố của thực vật. Do vậy, nơi có điều kiện nhiệt ẩm thuận lợi (Xích đạo, nhiệt đới ẩm, cận nhiệt gió mùa, ôn đới ẩm,...) sẽ có thực vật phong phú, đa dạng; nơi khí hậu rất nóng và khô (hoang mạc), thực vật nghèo nàn.
- Ánh sáng ảnh hưởng mạnh mẽ đến hoạt động của sinh vật, đặc biệt là sự quang hợp của cây xanh. Mỗi loài cây có những nhu cầu riêng về cường độ và thời gian chiếu sáng, nên trên cùng khoảng không gian theo chiều thẳng đứng, có thể có nhiều loại thực vật cùng sinh sống tạo nên nhiều tầng tán cây khác nhau. b) Sự phân bố các nhóm đất phụ thuộc vào khí hậu và sinh vật:
- Khí hậu ảnh hưởng đến sự phân bố các nhóm đất:
+ Nhiệt và ẩm là hai yếu tố khí hậu ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành đất. Tác động của nhiệt và ẩm làm cho đá bị phá huỷ trở thành những sản phẩm phong hoá, sau đó tiếp tục bị phong hoá trở thành đất.
+ Khí hậu còn ảnh hưởng gián tiếp đến sự phân bố các nhóm đất thông qua sự sinh trưởng và phát triển của sinh vật. Ở các đới khí hậu khác nhau, sự sinh trưởng và phát triển của sinh vật rất khác nhau, do đó số lượng và chất lượng các tàn tích sinh vật cung cấp cho đất khác nhau. Từ đó làm cho cường độ và chiều hướng của quá trình hình thành đất khác nhau.
Sinh vật có vai trò chủ đạo trong việc hình thành đất:
+ Thực vật cung cấp xác vật chất hữu cơ (cành khô, lá rụng,...) cho đất, rễ thực vật bám vào các khe nứt của đá làm phá hủy đá.
+ Vi sinh vật phân giải xác vật chất hữu cơ và tổng hợp thành mùn.
+ Động vật sống trong đất (giun, kiến, mối,...) cũng góp phần làm thay đổi một số tính chất vật lí, hóa học của đất.
Câu 3. Tại sao khí hậu là nhân tố quan trọng tác động đến sự hình thành đất, đến sự phát triển và phân bố của sinh vật
Hướng dẫn:
- Khí hậu là một nhân tố hình thành đất:
+ Các yếu tố khí hậu ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành đất là nhiệt và ẩm. Tác động của nhiệt và âm làm cho đá bị phá hủy thành những sản phẩm phong hóa. Những sản phẩm này sẽ tiếp tục bị phong hóa thành đất.
+ Nhiệt và ẩm còn ảnh hưởng đến sự hòa tan, rửa trôi hoặc tích tụ vật chất trong các tầng đất, đồng thời tạo môi trường để vi sinh vật phân giải và tổng hợp chất hữu cơ cho đất.
- Khí hậu ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố sinh vật: Khí hậu ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển và phân bố sinh vật chủ yếu thông qua các yếu tố nhiệt độ, độ ẩm không khí, nước và ánh sáng.
+ Nhiệt độ: Mỗi loài sinh vật thích nghi với một giới hạn nhiệt nhất định. Các loài ưa nhiệt thường bố ở các vùng nhiệt đới và Xích đạo. Trái lại, các loài chịu lạnh chỉ phân bố ở các vĩ độ cao và các vùng núi cao. Nơi có nhiệt độ thích hợp, sinh vật sẽ phát triển nhanh và thuận lợi hơn.
+ Nước và độ ẩm không khí: Những nơi có điều kiện nhiệt, nước và ẩm thuận lợi như vùng Xích đạo, nhiệt đới ẩm, cận nhiệt gió mùa, ôn đới ẩm,... sẽ có nhiều loài sinh vật sinh sống. Còn ở hoang mạc, khí hậu rất khô nên có ít loài sinh vật cư trú tại đó.
+ Ánh sáng quyết định quá trình quang hợp của cây xanh. Những cây ưa sáng thường sống và phát triển tốt ở nơi có đầy đủ ánh sáng. Những cây chịu bóng thường sống trong bóng râm, dưới tán lá của các cây khác.
