Bài 5 Ấn Độ từ thế kỉ IV đến giữa thế kỉ XIX- Lịch sử 7

[Trang Dimple]

Bài 5 Ấn Độ từ thế kỉ IV đến giữa thế kỉ XIX- Lịch sử 7​

1. Vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên của Ấn Đô

- Ấn Độ là một bán đảo ở Nam Á. Phía Bắc bị ngăn cách bởi dãy Hi-ma-lay-a, ba mặt còn lại giáp biển.

- Địa hình:

+ Ở miền Bắc là đồng bằng Ấn - Hằng

+ Ở miền Tây Nam là cao nguyên Đê-can rộng lớn

- Khí hậu đa dạng.

2. Ấn Độ dưới thời các triều đại phong kiến

a. Vương triều Gúp-ta

- Thời gian ra đời: Khoảng đầu thế kỷ IV, San-đra Gúp-ta I lên ngôi, thống nhất đất nước, lập ra vương triều Gúp-ta

- Chính trị:

+ Chế độ quân chủ tập quyền, do vua đứng đầu nhà nước.

+ Dưới thời Gúp-ta, lãnh thổ Ấn Độ được mở rộng hầu khắp lưu vực sông Hằng; đến đầu thế kỉ V, thống nhất được phần lớn bán đảo Ấn Độ.

- Kinh tế:

+ Nông nghiệp: cư dân sử dụng rộng rãi công cụ bằng sắt, xây dựng nhiều công trình thủy lợi lớn

+ Thủ công nghiệp: phát triển đa dạng các ngành nghề, tiêu biểu là: nghề luyện kim, dệt…

+ Thương nghiệp: buôn bán trong nước được mở rộng; có quan hệ thương mại với nhiều nước Đông Nam Á, A-rập, Trung Quốc…

- Xã hội: đời sống nhân dân ổn định, sung túc hơn các thời trước đó.

b. Vương triều Hồi giáo Đê-li

- Thời gian ra đời: Cuối thế kỷ XII, người Hồi giáo gốc Thổ Nhĩ Kỳ đã xâm lược Ấn Độ và lập ra Vương triều Hồi giáo Đê-li 1206).

- Chính trị:

+ Nhà vua có quyền hành cao nhất.

+ Ấn Độ được chia thành nhiều đơn vị hành chính do các tướng lĩnh Hồi giáo cai quản.

+ Tiến hhiến tranh xâm chiếm lãnh thổ của nhiều tiểu quốc ở Nam Ấn.

- Kinh tế:

+ Nông nghiệp: Nghề trồng lúa giữ vai trò quan trọng và được khuyến khích phát triển.

+ Thủ công nghiệp và thương nghiệp phát triển với sự ra đời của nhiều thành thị và hải cảng lớn; hoạt động buôn bán tấp nập.

- Xã hội:

+ Mâu thuẫn xã hội lên cao, gồm: mâu thuẫn tôn giáo, sắc tộc và mâu thuẫn dân tộc.

+ Bùng nổ hàng loạt các cuộc đấu tranh của nhân dân chống triều đình.

c. Vương triều Mô-gôn

- Thời gian ra đời: đầu thế kỷ XVI, người Hồi giáo gốc Mông Cổ ở Ấn Độ đã lật đổ vương triều Đê-li lập ra Vương triều Mô-gôn.

- Nét nổi bật:

+ Các vị vua ra sức củng cố vương triều theo hướng không phân biệt nguồn gốc

+ Đất nước phát triển thịnh vượng dưới thời trị vì của vua A-cơ-ba do tiến hành nhiều cải cách tiến bộ

+ Sau thời kì trị vè của A-cơ-ba, Ấn Độ lâm vào khủng hoảng; sau đó sụp đổ vào giữa thế kỉ XIX khi bị thực dân Anh xâm lược.


* Cải cách của vua A-cơ-ba:

- Cải cách về chính trị:

+ Cải cách bộ máy nhà nước từ Trung ương đến địa phương, chia đất nước làm 15 tỉnh.

+ Theo chế độ Quân chủ chuyên chế, vua trực tiếp bầu cử quan lại các cấp.

+ Sửa đổi luật pháp.

- Cải cách về kinh tế:

+ Nhà nước tiến hành: đo đạc lại ruộng đất, định mức thuế hợp lí, thống nhất lại hệ thống đo lường…

+ Trong nông nghiệp, ngoài trồng lương thực còn trồng hồ tiêu, mía, chàm,… Các nghề thủ công truyền thống và thương mại tiếp tục phát triển.

- Cải cách về xã hội:

+ Xây dựng khối hòa hợp dân tộc, không phân biệt chủng tộc.

+ Ngăn chặn áp bức, bóc lột của quý tộc đối với người dân.

+ Khuyến khích sáng tạo văn hóa, nghệ thuật

- Thế kỷ XIX, thực dân Anh xâm lược Ấn Độ.

2. Thành tựu văn hóa tiêu biểu của Ấn Độ từ thế kỷ IV đến giữa thế kỷ XIX

a. Tôn giáo

- Đạo Bà La Môn phát trisển thành Hin-đu giáo

- Đạo Phật phân hóa thành hai giáo phái (Phật giáo Đại thừa và Phật giáo Tiểu thừa) và tiếp tục phát triển mạnh mẽ dưới thời Gúp-ta.

- Đạo Hồi du nhập và phát triển dướu thời Vương triều Đê-li.

b. Chữ viết - văn học

- Chữ viết: chữ Phạn đạt đến mức hoàn chỉnh, trở thành ngôn ngữ - văn tự để sáng tác văn học, thơ ca…

- Văn học:

+ Phát triển phong phú với nhiều thể loại: sử thi, kịch thơ...

+ Nội dung: thể hiện chủ nghĩa nhân đạo, đề cao tư tưởng tự do, ca ngợi tình yêu đôi lứa…

+ Tác phẩm tiêu biểu nhất là vở kịch Sơ-kun-tơ-la của Ka-li-đa-sa.

c. Kiến trúc - điêu khắc

- Nghệ thuật kiến trúc chịu ảnh hưởng sâu sắc của các tôn giáo.

+ Nhiều công trình kiến trúc như đền thờ, chùa, lăng mộ…vẫn còn được lưu giữ đến ngày nay.

 

[Trang Dimple]

 

[Trang Dimple]

Ấn Độ từ thế kỉ IV đến giữa thế kỉ XIX​

 

[Trang Dimple]

Ấn Độ Từ Thế Kỉ IV Đến Giữa Thế Kỉ XIX: Hành Trình Qua Những Vương Triều Rực Rỡ
Chào các bạn học sinh! Hôm nay chúng ta sẽ cùng ngược dòng thời gian để khám phá Ấn Độ - một trong những cái nôi rực rỡ nhất của văn minh nhân loại. Lịch sử Ấn Độ giai đoạn từ thế kỉ IV đến giữa thế kỉ XIX không chỉ là những cuộc thay đổi vương triều, mà còn là một dòng chảy văn hóa mãnh liệt và đầy màu sắc, tựa như một dòng sông dài bồi đắp nên những giá trị vĩnh cửu.
1. Giới thiệu tổng quan về "Tiểu lục địa" Ấn Độ
Nền văn hóa Ấn Độ được ví như một dòng sông dài bắt nguồn từ dãy núi Hi-ma-lay-a, vượt qua những cánh rừng và đồng bằng để tiếp nhận thêm nhiều chi lưu, tạo nên một sự thống nhất trong đa dạng. Do diện tích rộng lớn và địa hình biệt lập, Ấn Độ thường được gọi là một tiểu lục địa.
Các đặc điểm tự nhiên cốt lõi đã định hình nên lịch sử nơi đây:
Vị trí địa lý: Là một bán đảo lớn nằm ở khu vực Nam Á, ba mặt giáp biển, tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương quốc tế.

Dãy Hi-ma-lay-a: Bức tường thành tự nhiên hùng vĩ ở phía bắc, ngăn cách Ấn Độ với phần còn lại của châu Á.

Địa hình đa dạng: Phía bắc là đồng bằng Ấn - Hằng màu mỡ; phía nam là cao nguyên Đê-can rộng lớn.

Khí hậu: Rất đa dạng, tác động trực tiếp đến sự phát triển kinh tế và đời sống xã hội của cư dân.
2. Vương triều Gúp-ta (Thế kỉ IV - Thế kỉ VI): Thời kì Hoàng kim
Sau nhiều thế kỉ phân phân tán, vào đầu thế kỉ IV, San-đra Gúp-ta I lên ngôi và lập ra vương triều Gúp-ta. Tuy nhiên, phải đến đầu thế kỉ V, vương triều này mới hoàn thành công cuộc thống nhất phần lớn bán đảo Ấn Độ. Đây là giai đoạn thịnh vượng nhất, được mệnh danh là "thời kì hoàng kim".

Thành tựu kinh tế:
Trình độ luyện kim đạt đến đỉnh cao bậc thầy mà thế giới đương thời phải kinh ngạc. Minh chứng tiêu biểu nhất chính là Cột sắt không gỉ được đúc vào thế kỉ V, dù trải qua hơn 1500 năm vẫn đứng vững trước nắng mưa.
Nông nghiệp phát triển với nhiều công trình thủy lợi lớn.

Giao thương đường biển mở rộng tới tận Á Rập và Đông Nam Á.
Đời sống nhân dân thời bấy giờ được mô tả rất tích cực qua ghi chép của nhà sư Pháp Hiển:
"Cuốn sách 'Phật quốc kí' ca ngợi sự khoan hòa của pháp luật, đời sống dân chúng sung túc và tự do. Các thành phố tráng lệ, nhà vua quan tâm đến dân thông qua việc lập nhà an dưỡng, bệnh xá."
3. Vương triều Hồi giáo Đê-li (1206 - Đầu thế kỉ XVI)
Sau những năm tháng rực rỡ của thời Gúp-ta, Ấn Độ lại đón nhận một làn gió mới từ phương Bắc. Cuối thế kỉ XII, người Hồi giáo gốc Thổ Nhĩ Kỳ xâm nhập miền Bắc Ấn và đến năm 1206, vương triều Đê-li được thành lập.
Chính trị: Nhà vua nắm quyền lực tối cao, nhưng xã hội nảy sinh mâu thuẫn lớn do sự phân biệt sắc tộc và tôn giáo. Các tín đồ đạo Hin-đu thường bị gạt ra khỏi bộ máy cai trị hoặc chỉ được giữ những chức vụ không quan trọng.

Tác động xã hội: Chính sự phân biệt đối xử này là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến những nỗi bất bình và các cuộc đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân chống lại triều đình.

Kinh tế: Dù chính trị biến động, thủ công nghiệp và thương nghiệp vẫn tiến triển. Nhiều thành thị và hải cảng mới xuất hiện, đẩy mạnh giao thương với Trung Quốc và Đông Nam Á.
Người dân thời kì này đã có những nhận xét về sự trù phú của vùng đất:
"Ba-ran – một người dân Ấn Độ thời kì đó đã nhận xét: 'Các vùng trở nên phồn thịnh. Ruộng đồng nối với ruộng đồng, vườn tược nối với vườn tược, làng ấp nối liền với làng ấp'."
4. Vương triều Mô-gôn (Đầu thế kỉ XVI - Giữa thế kỉ XIX): Đỉnh cao và Suy tàn
Đầu thế kỉ XVI, những người Hồi giáo tự nhận là dòng dõi Mông Cổ đã lật đổ vương triều Đê-li để lập nên vương triều Mô-gôn. Thời kì huy hoàng nhất gắn liền với vị vua kiệt xuất A-cơ-ba (1556 - 1605), người đã thực hiện những cải cách mang tính thời đại.

Phương diện	Nội dung cải cách tiêu biểu của vua A-cơ-ba
Chính trị	Chia đất nước thành 15 tỉnh; trực tiếp bổ nhiệm quan lại; sửa đổi luật pháp để tăng cường quyền lực trung ương.
Kinh tế	Đo đạc lại ruộng đất, định mức thuế hợp lí; thống nhất hệ thống đo lường; khuyến khích các nghề thủ công truyền thống.
Xã hội	Xây dựng khối hòa hợp dân tộc; hạn chế phân biệt sắc tộc, tôn giáo; ngăn chặn sự bóc lột nặng nề của quý tộc đối với người dân; ủng hộ sáng tạo văn hóa.

Sau thời vua A-cơ-ba, Ấn Độ dần rơi vào khủng hoảng và chia rẽ. Đến giữa thế kỉ XIX, thực dân Anh đã xâm lược và biến nơi đây thành thuộc địa, chấm dứt sự tồn tại của vương triều Mô-gôn.
5. Những thành tựu văn hóa tiêu biểu của Ấn Độ
Dù các vương triều có thay đổi hay chính trị biến động, dòng chảy văn hóa Ấn Độ vẫn liên tục bồi đắp và tạo nên những di sản khổng lồ cho nhân loại.
Tôn giáo: Đạo Bà La Môn đã phát triển thành đạo Hin-đu – tôn giáo chiếm ưu thế tuyệt đối tại Ấn Độ cho đến ngày nay. Phật giáo phân hóa thành hai giáo phái lớn, trong khi Hồi giáo du nhập và phát triển mạnh từ thời Đê-li.
Chữ viết & Văn học: Chữ Phạn đạt đến mức hoàn thiện, là nguồn gốc của chữ Hin-đi ngày nay. Đại văn hào Ka-li-đa-sa với vở kịch Sơ-kun-tơ-la đã đưa văn học Ấn Độ vươn tầm thế giới.
Kiến trúc & Điêu khắc: Nghệ thuật Ấn Độ chịu ảnh hưởng sâu sắc từ tôn giáo:
Chùa hang A-gian-ta: Quần thể gồm 31 hang động kì vĩ, xây dựng từ thế kỉ IV đến thế kỉ VIII, là một di sản UNESCO vô giá.
Đền Kha-giu-ra-hô: Ngôi đền đạo Hin-đu lộng lẫy với những đường nét chạm khắc tinh tế.
Tính lan tỏa: Văn hóa Ấn Độ có sức sống mãnh liệt, ảnh hưởng sâu rộng đến các quốc gia Đông Nam Á, trong đó có những dấu ấn rõ nét tại Việt Nam.
6. Tổng kết và Bài học Lịch sử
Trải qua hành trình dài từ thế kỉ IV đến thế kỉ XIX, chúng ta thấy một Ấn Độ đầy bản sắc, giống như "dòng sông dài" đa dạng về nguồn gốc nhưng thống nhất trong tinh thần. Những thành tựu rực rỡ về kinh tế, chính trị và văn hóa của cha ông họ đã để lại một kho tàng vô giá.
Để tận mắt chiêm ngưỡng vẻ đẹp kiến trúc thời kì này, các bạn hãy tìm hiểu thêm hình ảnh về Chùa hang A-gian-ta hay lăng Taj Mahal (được xây dựng từ thế kỉ XVII) trên Internet hoặc sách báo. Những công trình này chắc chắn sẽ khiến các bạn trầm trồ trước sức sáng tạo tuyệt vời của người dân Ấn Độ thời trung đại!