Bài 1: Dân tộc và dân số- Địa lý 9

[Trang Dimple]

Bài 1 trong chương trình Địa lý 9 tìm hiểu về các đặc điểm của dân tộc và dân số tại Việt Nam.

Bài 1: Dân tộc và dân số- Địa lý 9​

1. Dân tộc​

• Thành phần dân tộc: Việt Nam có 54 dân tộc, trong đó người Kinh chiếm khoảng 85% và các dân tộc thiểu số chiếm khoảng 15% tổng số dân (số liệu năm 2024). Cộng đồng các dân tộc luôn đoàn kết, tạo nên sức mạnh cho sự phát triển của đất nước.
• Phân bố các dân tộc:
• Người Kinh cư trú khắp cả nước nhưng tập trung nhiều hơn ở vùng đồng bằng, ven biển và trung du.
• Các dân tộc thiểu số thường sinh sống ở vùng đồi núi và cao nguyên: vùng Trung du và miền núi phía Bắc (Tày, H'Mông, Thái, Mường...), vùng Tây Nguyên (Gia-rai, Ê-đê, Ba-na...), vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long (Khơ-me, Hoa...).
• Sự thay đổi trong phân bố: Hiện nay, phạm vi cư trú của các dân tộc được mở rộng và có sự đan xen nhiều hơn giữa các dân tộc ở nhiều vùng miền.
• Người Việt Nam ở nước ngoài: Đây là một bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc Việt Nam, với hơn 5 triệu người sinh sống và làm việc tại nước ngoài tính đến năm 2024.

2. Dân số

• Quy mô dân số: Việt Nam là nước đông dân. Tính đến năm 2024, số dân của nước ta là 101,3 triệu người, đứng thứ 16 trên thế giới và thứ 3 trong khu vực Đông Nam Á.
• Gia tăng dân số:
  • Tỉ lệ tăng dân số có xu hướng giảm dần (từ 1,51% năm 1999 xuống còn 1,03% năm 2024).
  • Tuy nhiên, do quy mô dân số lớn, mỗi năm số dân nước ta vẫn tăng thêm khoảng 1 triệu người.

3. Cơ cấu dân số

• Cơ cấu theo nhóm tuổi:
  • Việt Nam đang trong thời kỳ cơ cấu dân số vàng (khi 1 người phụ thuộc được hỗ trợ bởi 2 người trong độ tuổi lao động).
  • Dân số có xu hướng già hoá: Tỉ trọng nhóm dưới 15 tuổi giảm (từ 33,1% năm 1999 xuống 23,3% năm 2024), trong khi nhóm từ 65 tuổi trở lên tăng nhanh (từ 5,8% lên 9,3% trong cùng giai đoạn),.
• Cơ cấu theo giới tính:
  • Tỉ số giới tính đang dần tiến tới mức cân bằng hơn, đạt 99,6 nam/100 nữ vào năm 2024.
  • Tuy nhiên, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh đang ở mức đáng báo động: năm 2024 tỉ lệ này là 111,4 bé trai/100 bé gái.

Việc tìm hiểu các đặc điểm này có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội phù hợp với tình hình thực tế của đất nước

 

[Trang Dimple]

Mở đầu trang 117 Bài 1 Địa Lí 9: Dân cư là nguồn lực đặc biệt đối với phát triển kinh tế. Việc tìm hiểu dân tộc, dân số có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Hãy nêu một số hiểu biết của em về dân tộc và dân số nước ta.

Trả lời:

- Dân tộc:

+ Nước ta có 54 dân tộc, người Kinh chiếm khoảng 85%, các dân tộc khác chiếm khoảng 15%.

+ Các dân tộc sinh sống rộng khắp trên toàn lãnh thổ và sự phân bố có sự thay đổi, người Việt Nam ở nước ngoài là một bộ phận của dân tộc Việt Nam.

- Dân cư: Năm 2024, dân số nước ta là 101,3 triệu người, tỉ lệ tăng dân số đang có xu hướng giảm; tỉ số giới tính khá cân bằng, tuy nhiên, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh rất cần được quan tâm.

Câu hỏi trang 118 Địa Lí 9: Dựa vào thông tin mục 1, hãy trình bày đặc điểm phân bố của các dân tộc ở Việt Nam.

Trả lời:

- Các dân tộc sinh sống rộng khắp trên toàn lãnh thổ:

+ Người Kinh cư trú khắp cả nước, tập trung nhiều hơn ở vùng đồng bằng, ven biển và trung du.

+ Các dân tộc thiểu số sinh sống ở vùng đồi núi và cao nguyên. Dân tộc Tày, HMông, Thái, Mường,… chủ yếu ở Trung du và miền núi Bắc Bộ; dân tộc Gia-rai, Ê-đê, Ba na,… chủ yếu ở Tây Nguyên. Dân tộc Khơ-me, Chăm, Hoa sinh sống chủ yếu ở các đồng bằng ven biển phía Nam và Đồng bằng sông Cửu Long.

- Phân bố dân tộc có sự thay đổi: cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở các vùng trung du miền núi, phân bố dân tộc có sự thay đổi về không gian. Các dân tộc phân bố ngày càng đan xen với nhau trên lãnh thổ nước ta. Các vùng Tây Nguyên, Trung du và miền núi Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung có nhiều dân tộc cùng sinh sống.

- Người Việt Nam ở nước ngoài là một bộ phận của dân tộc Việt Nam: có hơn 5 triệu người Việt Nam sinh sống, làm việc, học tập ở nước ngoài (2024), là bộ phận quan trọng của cộng đồng dân tộc Việt Nam. Người Việt ở nước ngoài luôn hướng về xây dựng quê hương, đóng góp cho công cuộc phát triển đất nước.

Câu hỏi trang 119 Địa Lí 9: Dựa vào thông tin mục b, hãy phân tích sự thay đổi cơ cấu dân số theo nhóm tuổi và theo giới tính của nước ta trong giai đoạn 1999 - 2024.

Trả lời:

- Cơ cấu dân số theo nhóm tuổi của nước ta trong giai đoạn 1999 - 2024 có sự thay đổi:

+ Tỉ lệ dân số dưới 15 tuổi giảm, giảm từ 33,1% (1999) xuống chỉ còn 23,3% (2024).

+ Tỉ lệ dân số từ 15 đến 64 tuổi tăng nhẹ, từ 61,1% (1999) lên 67,4% (2024).

+ Tỉ lệ dân số từ 65 tuổi trở lên tăng, tăng từ 5,8% (1999) lên 9,3% (2024).

=> Việt Nam đang trong thời kì dân số vàng và có xu hướng già hóa dân số, do tỉ lệ sinh giảm, tuổi thọ trung bình tăng trong những thập kỉ qua.

- Cơ cấu giới tính của nước ta giai đoạn 1999 - 2024 có sự thay đổi nhưng nhìn chung vẫn khá cân bằng, tỉ số giới tính năm 1999 là 96,4 nam/100 nữ, đã dần cân bằng hơn, đến năm 2024 là 99,6 nam/100 nữ.

 

[Trang Dimple]

Nguyên nhân mất cân bằng giới tính khi sinh là gì?
-Thực trạng năm 2024: Tỉ số giới tính của dân số nước ta đang ở mức khá cân bằng (99,6 nam/100 nữ).
-Vấn đề đáng lo ngại: Tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh đang ở mức rất cần được quan tâm. Cụ thể, vào năm 2024, tỉ lệ này là 111,4 bé trai/100 bé gái.
Vậy Nguyên nhân mất cân bằng giới tính khi sinh là gì?

-Tư tưởng truyền thống: Do ảnh hưởng lâu đời của tư tưởng "trọng nam khinh nữ", mong muốn có con trai để nối dõi tông đường.
- Sự phát triển của công nghệ y tế: Việc lạm dụng các kỹ thuật chẩn đoán hiện đại (như siêu âm) cho phép các gia đình biết trước giới tính thai nhi và thực hiện lựa chọn giới tính.
- An sinh xã hội: Ở nhiều vùng nông thôn, người dân vẫn có tâm lý cậy nhờ con trai khi về già do hệ thống an sinh xã hội chưa bao phủ toàn diện.​