• Chào mừng bạn truy cập diễn đàn [Vn Kiến Thức] - Định hướng VnKienthuc.com
    -
    Sử dụng MIỄN PHÍ CHAT GPT
    -
    VnKienthuc tạm khóa đăng ký tài khoản tự động để hạn chế SEO bẩn, SPAM, quảng cáo. Chưa đăng ký, KHÁCH vẫn có thể đọc và bình luận.

Hướng dẫn Vấn đề "Đôi mắt" được nhà văn Nam Cao đặt ra trong truyện ngắn cùng tên của ông

songsonggggg

New member
Xu
0
Đôi mắt thuộc số những tác phẩm mở đầu xuất sắc của nền văn xuôi Việt Nam sau cách mạng tháng tám 1945. Đọc Đôi mắt, đầu tiên ta nhận ra một mảng hiện thực thời kì đầu của cuộc kháng chiến gian khổ

đôi mắt.jpg

Đề: Phân tích vấn đề "Đôi mắt" được nhà văn Nam Cao đặt ra trong truyện ngắn cùng tên của ông. Nêu ý nghĩa của vấn đề đó đối với sáng tác văn chương thời kỳ tác phẩm ra đời và hiện nay.

* Phân tích đề:

- Đề yêu cầu phân tích một khía cạnh nội dung của tác phẩm - vấn đề “đôi mắt”. Cần hiểu, đây chính là vấn đề chính mà Nam Cao đã đặt ra trong truyện ngắn của mình. Sau khi phân tích, nêu ý nghĩa của vấn đề đối với công việc sáng tác văn chương ở thời kỳ Nam Cao viết Đôi mắt, tức những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, và hiện nay. Như vậy, về nội dung cũng như thể loại, đề nêu ra yêu cầu rất rõ. Đây là hai mặt của một nội dung, một cách viết. Tuy nhiên, để diễn đạt được rõ ràng, rành mạch, có thể trình bày từng nội dung.

- Vấn đề "đôi mắt" là vấn đề cách nhìn đời, nhìn người, vấn đề quan điểm, lập trường của người cầm bút. Nhưng đây là vấn đề được đặt ra trong một tác phẩm văn học, thông qua hình tượng nghệ thuật. Do đó, khi phân tích tác phẩm phải xuất phát từ văn bản, từ hình tượng của tác phẩm, tránh cách trình bày theo lối diễn nôm, khô khan.

* Dàn bài:

I - MỞ BÀI

- Đôi mắt là tác phẩm thành công nhất của Nam Cao sau Cách mạng tháng Tám và cũng là một trong những tác phẩm xuất sắc của văn học Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp lần thứ hai.

- Đôi mắt được Nam Cao viết năm 1948, trước ngày nhà văn hy sinh hơn hai mươi năm. Ban đầu, Nam Cao đặt tên tác phẩm là Tiên sư thằng Tào Tháo, nhưng sau lựa chọn, thấy đặt một tựa đề ngắn gọn, nêu bật được ý nghĩa vấn đề của tác phẩm, nên đổi lại thành Đôi mắt.

- Đúng như tựa đề của truyện ngắn,
Đôi mắt đặt vấn đề cách nhìn, vấn đề quan điểm, lập trường của người cầm bút. Vấn đề ấy ở những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp từng là nỗi bức xúc của cả giới văn nghệ sĩ Việt Nam. Và, ngày nay, dù hoàn cảnh đã có nhiều thay đổi, vấn đề vẫn còn mang ý nghĩa hết sức sâu sắc.

II - THÂN BÀI

1. Phân tích
vấn đề "Đôi mắt" được đặt ra trong tác phẩm.

Kể lại vắn tắt cốt truyện Đôi mắt: Câu chuyện xoay quanh cuộc viếng thăm của Độ, một nhà văn kháng chiến, ở nhà Hoàng, một nhà văn thuộc lớp đàn anh, tản cư từ Hà Nội về vùng quê. Độ đến thăm nhằm mục đích vận động Hoàng cộng tác với những người văn nghệ sĩ kháng chiến. Thế nhưng, trong thời gian một ngày một đêm ở với Hoàng, Độ thấy anh ta không thể cộng tác được vì cách nhìn đời, nhìn người từ một phía, lệch lạc và nhất là Hoàng không đứng vào hàng ngũ những người đang kháng chiến. Vì thế, Độ đành lảng chuyện, không nói ra ý định của mình nữa.

1.1. "Đôi mắt" là vấn đề gì?
- "Đôi mắt" là cách nhìn, quan điểm của con người về cuộc đời, về thế giới, về con người. Truyện ngắn Đôi mắt đặt vấn đề cách nhìn, quan điểm của trí thức văn nghệ sĩ đối với nhân dân, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Tuy nhiên, ở Đôi mắt, còn là vấn đề lập trường, tức chỗ đứng của đội ngũ ấy đối với những vấn đề trên.

Những năm đầu của cuộc kháng chiến lần thứ hai, vấn đề "đôi mắt" đặt ra khá bức xúc với văn nghệ sĩ, vì số đông họ là những trí thức cũ, khi cách mạng bùng lên và cuộc kháng chiến nổ ra, đòi hỏi cái nhìn, chỗ phải thay đổi. Thời đó gọi là "nhận đường" và có người xem đây là cuộc "lột xác" về tư tưởng, tình cảm.

- Trước Cách mạng tháng Tám, vấn đề "đôi mắt" đã được Nam Cao đặt ra trong sáng tác của mình. Có lần, nhà văn từng phát biểu: Đối với những người ở chung quanh ta, nếu ta không cố tình mà tìm hiểu họ thì ta chỉ thấy họ gàn dở, ngu ngốc, bần tiện, xấu xa, bỉ ổi..., toàn những cớ cho ta tàn nhẫn, không bao giờ thấy họ là những người đáng thương... Cái bản tính tốt của người ta bị những nỗi lo lắng buồn đau ích kỷ che lấp mất (truyện ngắn Lão Hạc). Với cách nhìn như thế, Nam Cao đã phát hiện bản chất tốt đẹp, khát vọng mãnh liệt của người nông dân ngay cả khi họ bị tha hoá, mất cả nhân hình lẫn nhân tính.

1.2. "Đôi mắt" là vấn đề cách nhìn, quan điểm.
- Cũng là cách nhìn, là quan điểm của trí thức văn nghệ sĩ với cuộc đời, với con người, nhưng trong hoàn cảnh mới, Nam Cao đặt ra ở bình diện khác.

- Trước hết là với những người nông dân. Nếu ngày trước, Nam Cao mới chỉ thấy bản chất tốt đẹp, cái phần "lương thiện" bị che lấp, vùi dập ở họ thì ngày nay, nhà văn còn nhìn thấy những điều mới mẻ khác. Ông cho đó là một "bí mật đối với chúng ta". Trước đây, dù yêu thương, nhưng nhà văn, qua nhân vật Độ, thấy họ phần đông dốt nát, nheo nhếch, nhát sợ, nhịn nhục một cách đáng thương... Đàn ông, giá có bị anh lính lệ ghẹo vợ ngay trước mặt cũng chỉ đành im thin thít mà đi, đi một quãng thật xa rồi mới dám lẩm bẩm chửi thầm vài tiếng, còn bao nhiêu ghen tức đành là đem về nhà trút vào má vợ. Bởi vậy, người trí thức thấy họ đáng thương, nhưng gần gũi nhiều lại càng thất vọng và cho rằng đa số nước mình là nông dân, mà nông dân nước mình thì vạn kiếp nữa cũng chưa làm cách mạng. Cái thời Lê Lợi, Quang Trung có lẽ đã chết hẳn rồi, chẳng bao giờ còn trở lại. Song đến hồi Tổng khởi nghĩa thì tôi đã ngã ngửa người. Té ra người nông dân nước mình vẫn có thể làm cách mạng, mà làm cách mạng hăng hái lắm. Thời cuộc đã làm cho người ta thay đổi cách nhìn, thay đổi "đôi mắt".

- Ở đây, có sự khác nhau căn bản về cách nhìn. Độ biết vô số anh răng đen, mắt toét, gọi lựu đạn là "nựu đạn", hát Tiến quân ca như người buồn ngủ cầu kinh mà lúc ra trận thì xung phong can đảm lắm. Người người ấy, bây giờ tham gia kháng chiến, không hề bận tâm đến vợ con nhà cửa như thường thế nữa. Còn Hoàng, dù gần họ, nhưng anh chỉ mới thấy những mặt đáng chê trách, hoặc không thèm thấy những tích cực của họ. Nói khác, đôi mắt của Hoàng đã quen nhìn đời và nhìn người một phía thôi. Anh trông thấy anh thanh niên đọc thuộc lòng bài "ba giai đoạn" nhưng anh không trông thấy bó tre anh thanh niên vui vẻ vác đi để ngăn quân thù. Mà ngay trong cái việc anh thanh niên đọc thuộc lòng bài báo như một con vẹt biết nói kia, anh cũng chỉ nhìn thấy cái ngố bề ngoài của nó, mà không nhìn thấy cái nguyên cớ thật đẹp đẽ bên trong. Vì thế, vẫn giữ đôi mắt ấy để nhìn đời thì càng đi nhiều, càng quan sát lắm, người ta chỉ càng thêm chua chát và chán nản.

1.3. "Đôi mắt" là vấn đề lập trường.
- "Đôi mắt" tuy là vấn đề quan điểm, cách nhìn, nhưng cốt lõi chính là vấn đề lập trường. Bởi lý do đơn giản là lập trường - chỗ đứng luôn quyết định cách nhìn.

- Hoàng sở dĩ có cái nhìn lệch lạc, phiến diện về người nông dân - lực lượng nòng cốt đang thực hiện sự nghiệp kháng chiến, cứu nước, bởi anh ta không thấy được bản chất yêu nước, cách mạng ở họ. Hoàng có thể ghét giặc Pháp, cũng muốn nước nhà được độc lập, tự do, nhưng anh không tin tưởng vào quần chúng nông dân, không xem cuộc kháng chiến mà nhân dân đang tiến hành là của mình. Anh ta đã đứng ngài cuộc chỉ để cười nhạo, dè bỉu, xoi mói.

- Không thể nói Độ chỉ nhìn thấy mặt tốt đẹp, anh hùng ở người nông dân. Nhưng quan trọng hơn cả là Độ đứng về phía họ. Anh thấy công việc của những người mà Hoàng cho là có nhiều cái ngố không chịu được chẳng hề nhặng xị, nhố nhăng như vợ chồng văn sĩ đàn anh đã nhận xét. Trái lại, đó là những công việc có nguyên cớ thật đẹp đẽ bên trong, công việc của chính mình. Lập trường của Độ là lập trường cách mạng, lập trường kháng chiến; người nghệ sĩ phải đứng vào hàng ngũ của những người kháng chiến, hăng hái tham gia cách mạng. Vì thế, anh sẵn sàng làm anh tuyên truyền nhãi mép, tức là sẵn sàng làm bất cứ việc gì có ích cho kháng chiến. Còn lập trường của Hoàng là lập trường của những trí thực trưởng giả, quyền lợi gắn bó chặt chẽ với chế độ. Từ đó, Hoàng không nhìn thấy những gì mà số đông đang thấy, không tin những gì mọi người đang tin.

1.4. “Đôi mắt” còn là vấn đề tình cảm, nhân cách.
- Tuy không trực tiếp đặt ra và cũng không là vấn đề chính của tác phẩm, nhưng bản thân hình tượng nghệ thuật đã nói lên vấn đề đó hết sức thuyết phục.

- Độ là nhà văn trước đây, theo lời Hoàng là đã sống ở nhà quê nhiều. Người dân quê trước Cách mạng nghèo đói, dốt nát, nheo nhếch. Độ hiểu sâu sắc và anh thấy rất đáng thương. Cũng vẫn những con người ấy, khi làm cách mạng hăng hái lắm. Độ là nhà văn kháng chiến, anh đi theo họ, gặp họ nhiều, điều ấy càng khiến anh ngạc nhiên. Bởi vậy, ban đầu nói chuyện với Hoàng, Độ còn hào hứng. Khi vợ chồng Hoàng thi nhau kể tội người nhà quê, anh tìm cách thanh minh: Tôi cho anh biết người nhà quê mình có tục kiêng… Rồi anh cắt nghĩa cho Hoàng hiểu: lúc này họ cần để ý đến những người lạ mặt tới làng. Tôi chắc mấy người nấp nom tôi là mấy người có trách nhiệm trong uỷ ban hay mấy anh tự vệ… Nhưng đến khi nỗi khinh bỉ đối với người nhà quê của Hoàng phì ra cả ngoài, theo cái bĩu môi dài thườn thượt, mũi nhăn lại như ngửi thấy mùi xác thối, khiến chị Hoàng cười rú lên thì Độ cũng cười, nhưng có lẽ cái cười không được tươi cho lắm. Đấy là anh cười gượng, cười mà lòng xót xa. Tới lúc thất vọng, đành giữ kín trong lòng điều định nói với Hoàng, trong khi vợ chồng họ vãn hào hứng dè bĩu những người nông dân, thì Độ muốn lảng chuyện để chấm dứt màn trình diễn sượng sùng đó. Ngay cả khi họ đã dẫn sang chuyện khác (bình phẩm Tam quốc diễn nghĩa), Độ cũng còn hào hứng, đành trả lời cho qua chuyện, có nghĩa là trong thâm tâm anh đã chán ngấy, muốn quên họ đi. Không có một tình thương sâu sắc với người nông dân, với con người, nhà văn Độ không thể có cái nhìn sâu sắc và đúng đắn như thế.

- Cái nhìn một phía của Hoàng bắt nguồn từ lập trường, nhưng cũng là cái nhìn của một nhân cách, một lối sống ích kỳ, kém cỏi. Năm xảy ra cái đói khủng khiếp mà sau này con cháu còn kể lại cho nhau nghe để rùng mình, Hoàng vẫn sống phong lưu, con chó vẫn có mỗi ngày vài lạng thịt bò, trong khi bạn bè, đồng nghiệp chỉ có một dúm xương và rất nhiều bản thảo không biết bán cho ai. Được như thế vì Hoàng là một nhà văn, đồng thời cũng là một tay chợ đen rất tài tình. Đã thế, Hoàng còn là người có cái tật “đá bạn” do tính đố kỵ với ai nổi hơn mình. Khi kháng chiến bùng nổ, gia đình Hoàng tản cư về một nơi xa Hà Nội hàng trăm cây số, nhưng vẫn sống chẳng kém gì ngày trước: ăn uống no đủ, sinh hoạt trưởng giả, không phải làm bất cứ việc gì. Nỗi lo duy nhất của gia đình Hoàng là tiền, hàng đem đi tản cư khéo lắm thì ăn được độ một năm, đến lúc hết tất nhiên là phải khổ. Nghĩa là, sau trước Hoàng chưa hề quan tâm tới ai. Anh có thể có tài, nhưng đấy là tài chửi đổng. Những người cùng khổ, bây giờ hăng hái việc nước, có dịp là Hoàng mỉa mai, khinh bỉ, tuôn ra bao lời độc địa. Cái nhìn thiên kiến từ một cái tâm không trong sáng đã kéo Hoàng ngày một đi xa, tách biệt với tất cả mọi người.

2. Ý nghĩa của vấn đề “đôi mắt” đối với
sáng tác văn chương.

2.1. Vào thời điểm Nam Cao viết Đôi mắt.
- Nam Cao viết Đôi mắt vào những năm đầu của cuộc kháng chiến. Khi đó, đại bộ phận văn nghệ Việt Nam đã tham gia kháng chiến. Tuy nghiên, trong số đó vẫn còn rơi rớt những cái nhìn, quan niệm nghệ thuật cũ.

- Với Đôi mắt, Nam Cao thể hiện vấn đề quan điểm, lập trường của văn nghệ sĩ đối với quần chúng nhân dân và cuộc kháng chiến chống Pháp một cách sáng tỏ, sinh động và giàu sức thuyết phục. Vì thế, nhà văn Tô Hoài từng nhận xét, Đôi mắt là một tuyên ngôn nghệ thuật của một thế hệ nhà văn thời ấy.

2.2. Ý nghĩa vấn đề “Đôi mắt” đối với việc sáng tác văn chương ngày nay.
- Không riêng gì trong hoàn cảnh chiến tranh, mà bất cứ thời nào, “đôi mắt” cũng có ý nghĩa sống còn đối với người cầm bút. Văn nghệ sĩ nếu chỉ nhìn một phía tất thiên lệch và càng đi nhiều, càng quan sát lắm, người ta chỉ càng thêm chua chát và chán nản.

- Một nhà văn nếu không đi cùng nhân dân, hoà chung cuộc sống của dân tộc, thì không thể sáng tạo nên những tác phẩm có ích cho đời dù người ấy có tài bao nhiêu chăng nữa.

- Không chỉ tích luỹ về vốn sống, rèn giũa về quan điểm, lập trường, văn nghệ sĩ còn phải là những người có nhân cách, sống giàu tình nhân đạo. Có như vậy, người nghệ sĩ mới thực sự thông cảm với những người cùng khổ, tác phẩm mới trở thành lời ca, tiếng hát của họ để chính họ thấy cần thiết, yêu mến người nghệ sĩ.

III. KẾT LUẬN

1. Đôi mắt là đỉnh cao mới của sự nghiệp Nam Cao sau Cách mạng tháng Tám. Một thời gian không dài, chỉ ba năm sau ngày tham gia cách mạng và kháng chiến, nhà văn đã kịp sáng tác nên một tác phẩm xuất sắc, trở thành tuyên ngôn nghệ thuật của một lớp nhà văn Việt Nam giàu tài năng thời ấy.

2. Vấn đề Nam Cao đặt ra ở Đôi mắt không chỉ có ý nghĩa thiết thân đối với thực tiễn sáng tác văn chương những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp mà ngày nay vẫn còn là vấn đề thời sự đối với tất cả những ai muốn trở thành người nghệ sĩ chân chính của nhân dân, đất nước.


Nguồn: Diễn đàn Kiến thức (Trích từ Sách tham khảo)*
 
Sửa lần cuối bởi điều hành viên:

Trang Dimple

New member
Xu
38
Đôi mắt phê phán cách nhìn đời, nhìn người lệch lạc, khinh miệt, lối sống ích kỷ và bàng quan của một trí thức đối với kháng chiến, đồng thời biểu dương một lớp trí thức, văn nghệ sĩ có một cái tâm đẹp, gắn bó với nhân dân, tích cực tham gia sự nghiệp cách mạng của dân tộc. Đôi mắt thể hiện cách nhìn và thái độ của người trí thức đối với nông dân và kháng chiến.

Nam Cao, như thường lệ, vào truyện rất nhanh. Bỏ qua bằng hết những chi tiết thừa, những điều vụn vặt, hòan toàn không cần đến lối kể đủ ngành ngọn, đủ đầu đuôi, nhà văn chỉ bằng một hai câu đã ngay lập tức đặt chúng ta trước ngôi nhà của nhân vật chính – văn sĩ Hoàng. Rồi cũng chỉ qua một hai câu nữa, ấn tượng đầu tiên về nhân vật đó đà nổi hẳn lên, qua một chi tiết đầy sức phát hiện: Đã đến nước phải rời Hà Nội tản cư về nông thôn sống nhờ dân mà một thói quen không hợp cảnh, không hợp thời đến như nuôi chó Tây trong nhà, anh ta cũng không sao bỏ được. Một con người vẫn cứ hệt như cũ, trong một hòan cảnh đã hòan tòan khác cũ.
 
CHAT
  1. No shouts have been posted yet.

Chủ đề mới

VnKienthuc lúc này

Không có thành viên trực tuyến.

Định hướng

Diễn đàn VnKienthuc.com là nơi thảo luận và chia sẻ về mọi kiến thức hữu ích trong học tập và cuộc sống, khởi nghiệp, kinh doanh,...
Top