Kỹ thuật 'nghĩ ngược lại' hoạt động như thế nào với thanh thiếu niên?

[Trang Dimple]

Kỹ thuật "Hành động ngược lại" (Opposite Action) là một chiến lược thuộc Liệu pháp Hành vi Biện chứng (DBT), được coi là phiên bản trị liệu của phương châm "giả vờ cho đến khi làm được thật" (fake it 'til you make it). Với thanh thiếu niên—đối tượng thường trải qua những cảm xúc cực kỳ mạnh mẽ do thay đổi về não bộ và xã hội—kỹ thuật này giúp các em thay đổi cảm xúc bằng cách thay đổi hành vi tương ứng.
Dưới đây là cách kỹ thuật này hoạt động và áp dụng cho thanh thiếu niên :
1. Quy trình thực hiện 3 bước
Để áp dụng kỹ thuật này, thanh thiếu niên cần được hướng dẫn thực hiện theo các bước sau:​

• Xác định cảm xúc: Nhận diện chính xác cảm xúc đang trải qua (ví dụ: tức giận, sợ hãi, hoặc buồn bã).​
• Xác định thôi thúc hành động: Tìm hiểu xem cảm xúc đó đang thúc giục các em muốn làm gì theo bản năng (ví dụ: muốn la hét khi giận, muốn né tránh khi sợ).​
• Thực hiện hành động ngược lại: Cố tình làm điều trái ngược hoàn toàn với thôi thúc của cảm xúc tiêu cực đó.​

2. Các ví dụ áp dụng cụ thể
Các nguồn tài liệu đưa ra những ví dụ điển hình về cách hành động ngược lại với các cảm xúc thường gặp ở lứa tuổi này:​

• Khi tức giận (Anger): Thôi thúc thường là la hét hoặc tấn công. Hành động ngược lại là thể hiện sự tử tế, nói năng nhẹ nhàng hoặc bình tĩnh bước ra khỏi tình huống đó.​
• Khi sợ hãi (Fear): Thôi thúc thường là né tránh tình huống gây lo lắng. Hành động ngược lại là chủ động tiếp cận tình huống đó.​
• Khi buồn bã (Sadness): Thôi thúc thường là thu mình lại, trốn tránh hoặc nằm lì trên giường. Hành động ngược lại là đứng dậy và tham gia vào các hoạt động tích cực, vận động cơ thể.​

3. Tại sao kỹ thuật này hiệu quả với thanh thiếu niên?​

• Tác động vào "Tam giác nhận thức": Trong mô hình CBT, suy nghĩ, cảm xúc và hành vi có mối liên hệ mật thiết và ảnh hưởng lẫn nhau. Khi thanh thiếu niên thay đổi hành vi một cách có chủ đích (hành động ngược lại), điều này sẽ tác động ngược lại và làm thay đổi cảm xúc ban đầu.​
• Quản lý sự bùng nổ cảm xúc: Thanh thiếu niên thường gặp các "cơn lốc" cảm xúc (như tức giận khi bị cha mẹ đặt giới hạn về trang phục hoặc giờ giấc). Kỹ thuật này cung cấp cho các em một công cụ cụ thể để tự điều chỉnh trước khi cảm xúc dẫn đến những hành vi tiêu cực hoặc gây hấn.​
• Xây dựng năng lực tự chủ: Việc thực hành kỹ thuật này giúp thanh thiếu niên nhận ra rằng các em không nhất thiết phải là "nô lệ" cho cảm xúc của mình, từ đó phát triển các kỹ năng đối phó lành mạnh.​

Cha mẹ có thể hỗ trợ con bằng cách làm gương về việc sử dụng các kỹ năng đối phó lành mạnh và thảo luận về kỹ thuật này khi trẻ đang ở trạng thái bình tĩnh.

​