Kế hoạch bài dạy tích hợp năng lực số- Bài 12: Núi lửa và động đất- Địa lí 6

[Trang Dimple]

Kế hoạch bài dạy Bài 12: Núi lửa và động đất (Địa lí 6 – Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống) được xây dựng theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh và tích hợp phát triển năng lực số theo yêu cầu của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Nội dung bài học giúp học sinh tìm hiểu nguyên nhân hình thành núi lửa và động đất; nhận biết sự phân bố của các khu vực thường xuyên xảy ra núi lửa, động đất trên thế giới; hiểu được những tác động của các hiện tượng này đối với tự nhiên và đời sống con người; đồng thời biết một số biện pháp phòng tránh, ứng phó nhằm giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.

Kế hoạch bài dạy tích hợp năng lực số- Bài 12: Núi lửa và động đất- Địa lí 6​

I. Mục tiêu

1. Về kiến thức​

Học sinh:

• Trình bày được hiện tượng núi lửa: cấu tạo cơ bản, biểu hiện trước khi phun trào và nguyên nhân hình thành núi lửa.
• Nêu được hậu quả do núi lửa gây ra.
• Trình bày được khái niệm động đất, nguyên nhân, dấu hiệu trước khi động đất và hậu quả do động đất gây ra.
• Biết cách ứng phó khi động đất xảy ra (các hành động đúng, phù hợp không gian lớp học).

2. Về năng lực​

Năng lực chung

• Học sinh tự chủ trong hoạt động học: đọc tài liệu, hoàn thành nhiệm vụ đúng thời gian.
• Học sinh giao tiếp – hợp tác: trao đổi ý kiến trong nhóm, thống nhất đáp án/ sản phẩm số.
• Học sinh giải quyết vấn đề: lựa chọn thông tin quan sát và SGK để giải thích hiện tượng; đề xuất cách ứng phó.

Năng lực đặc thù (Lịch sử & Địa lí)

• Học sinh nhận thức khoa học địa lí: mô tả hiện tượng (núi lửa/động đất), nêu nguyên nhân – hậu quả.
• Học sinh tìm hiểu địa lí: khai thác kênh hình – kênh chữ trong SGK; biết tìm kiếm thông tin về thảm hoạ thiên nhiên.
• Học sinh vận dụng kiến thức: thực hiện quy trình ứng phó khi có động đất.

Mục tiêu Năng lực số

• 1.1.1.1: 6–7 (TC1): tìm kiếm theo nhu cầu, truy cập và điều hướng thông tin đơn giản
  → mã gợi ý: 1.1.NC1a (hoặc mức TC1 tương ứng khi giáo viên hướng dẫn cụ thể).
• 1.2 (đánh giá nguồn): bước đầu phân biệt/đánh giá độ tin cậy thông tin khi tìm trên mạng
  → mã gợi ý: 1.2.TC1 / TC2 (giáo viên có tiêu chí mẫu).
• 2.2 (chia sẻ nội dung): chia sẻ sản phẩm số và ghi chú nguồn
  → mã gợi ý: 2.2.TC1 / TC2.
• 2.5 (quy tắc ứng xử trên mạng): thảo luận tôn trọng, đúng chuẩn mực khi đăng/nhận xét → mã gợi ý: 2.5.L8–L9 (TC2).

Lưu ý: Vì bài học tập trung chủ yếu trong 45 phút trên lớp, phần “tìm kiếm thông tin” được tổ chức ở mức có hướng dẫn + sản phẩm số ngắn, để đảm bảo phù hợp thời lượng.

3. Về phẩm chất​

• Trách nhiệm: làm đúng quy trình ứng phó khi có động đất; tuân thủ hướng dẫn của giáo viên.
• Nhân ái – đồng cảm: chia sẻ, có thái độ hỗ trợ khi nói về hậu quả thảm hoạ thiên nhiên.
• Trung thực: không sao chép nguyên văn; ghi nguồn thông tin khi sử dụng tư liệu số.

II. Thiết bị dạy học và học liệu​

• SGK Lịch sử và địa lí 6 – Bài 12 (trang 133–134).
• Hình 1, Hình 2 trong SGK; các hình minh hoạ “hành động đúng khi động đất xảy ra”.
• Video ngắn (1–2 phút) về núi lửa/động đất (tuỳ điều kiện; giáo viên chuẩn bị).
• Máy chiếu/TV + bảng/giấy A0 (nếu cần).
• Thiết bị số:
  • Điện thoại/máy tính bảng/PC của giáo viên.
  • Nhóm học sinh sử dụng 1 thiết bị/nhóm (nếu có) để hoàn thành phiếu số.
• Công cụ số(khuyến nghị, tuỳ trường):
  • Google Form / Kahoot để làm câu hỏi nhanh (luyện tập + kiểm tra hình thành kiến thức).
  • Padlet / Google Slides để nộp sản phẩm “thẻ thông tin/mini poster” (vận dụng).
  • Tài liệu tham khảo đã gợi ý sẵn (link/nguồn mẫu) để học sinh ghi nguồn.

III. Tiến trình dạy học (45 phút)​

Hoạt động 1:​

Thời lượng: 7 phút
Tên thể hiện kết quả hoạt động: “Nhận diện – Vì sao xảy ra và cần ứng phó thế nào?”

a) Mục tiêu​

• Học sinh nhận diện được núi lửa/động đất là thiên tai nguy hiểm và đặt được câu hỏi học tập: diễn ra như thế nào? nguyên nhân do đâu? hậu quả gì? ứng phó ra sao?
• Kích hoạt kiến thức nền từ quan sát hình ảnh/video.

b) Nội dung (nhiệm vụ học sinh)​

• Học sinh quan sát nhanh:
  • 1 hình núi lửa + 1 hình hậu quả động đất (từ SGK).
• Trả lời trên phiếu số 3 câu:
  1. Núi lửa/động đất gây nguy hiểm gì?
  2. Theo em, chúng có liên quan gì đến hoạt động trong lòng Trái Đất?
  3. Nếu trong lớp có động đất, em làm gì trước tiên?

c) Sản phẩm​

• Câu trả lời trên phiếu số (hoặc phiếu giấy do giáo viên quy định).
• 1–2 phát biểu “câu hỏi học tập” do lớp đề xuất (ví dụ: “Vì sao núi lửa phun trào?”, “Dấu hiệu trước động đất là gì?”).

d) Tổ chức thực hiện (tương tác công nghệ số)​

• Giáo viên:
  • Chiếu hình ảnh/video ngắn, giao phiếu số bằng Google Form/Kahoot.
  • Theo dõi bảng trả lời thời gian thực, chốt các câu hỏi trung tâm.
• Học sinh:
  • Trả lời cá nhân trên thiết bị.
  • Đề xuất câu hỏi học tập (1 phút cuối).

Mục tiêu năng lực số gắn hoạt động

• 1.1.TC1: Tìm/đọc thông tin đơn giản từ hình ảnh để trả lời nhanh.
• 2.5.TC2: Thể hiện ý kiến tôn trọng khi thảo luận.

Hoạt động 2:​

Thời lượng: 18 phút
Tên thể hiện kết quả hoạt động: “Nguyên nhân – hậu quả – dấu hiệu – ứng phó”

a) Mục tiêu​

• Học sinh mô tả được hiện tượng núi lửa; nêu nguyên nhân hình thành.
• Học sinh trình bày khái niệm động đất, nguyên nhân, hậu quả, dấu hiệu trước động đất.
• Học sinh chọn đúng hành động khi động đất xảy ra trong bối cảnh “ở lớp học”.

b) Nội dung (nhiệm vụ cụ thể)​

Chia 2 nhóm (hoặc 4 nhóm) làm việc theo phiếu học tập:

• Nhóm 1: Núi lửa
  • Đọc mục 1 SGK + quan sát Hình 1.
  • Hoàn thành bảng 3 ô:
    1. Núi lửa là gì/diễn ra thế nào?
    2. Nguyên nhân hình thành?
    3. Hậu quả (2 ý) + dấu hiệu trước phun trào.
• Nhóm 2: Động đất
  • Đọc mục 2 SGK + quan sát Hình 2 và hình hành động đúng.
  • Hoàn thành bảng 3 ô:
    1. Động đất là gì? nguyên nhân?
    2. Dấu hiệu trước động đất (2 ý)
    3. Ứng phó khi có động đất ở lớp (chọn đúng 3–4 hành động)

Giáo viên cung cấp “gợi ý tra cứu” trong SGK và nhắc học sinh trích theo đúng đoạn/mục.

c) Sản phẩm​

• Bảng nhóm (trình bày dạng tờ giấy hoặc file slide/word nếu có thiết bị).
• Mỗi nhóm nộp 1 đáp án chính (có thể kèm 1 sơ đồ/ghi chú ngắn).

d) Tổ chức thực hiện​

• Giáo viên:
  • Giao phiếu học tập, quy định thời gian 10 phút đọc – ghi.
  • Đi tới từng nhóm, kiểm tra tiến độ và nhắc dùng kênh chữ/kênh hình.
  • Sau đó tổ chức báo cáo nhanh theo “bốc thăm” 1–2 nhóm trả lời, nhóm khác bổ sung.
• Học sinh:
  • Đọc SGK, quan sát hình, viết vào bảng nhóm.
  • Chọn hành động đúng theo bối cảnh.

Mục tiêu năng lực số gắn hoạt động

• 5.3.TC1/TC2 (sử dụng công nghệ để tạo sản phẩm số ngắn – nếu nhóm nộp online).
• 2.2.TC1 (chia sẻ bảng đáp án lên kênh lớp).

Hoạt động 3:​

Thời lượng: 10 phút
Tên thể hiện kết quả hoạt động: “Chọn đúng – Giải thích ngắn gọn”

a) Mục tiêu​

• Vận dụng kiến thức để:
  • Phân biệt núi lửa – động đất (khác nhau/giống nhau).
  • Chọn hành động ứng phó đúng.
• Rèn kĩ năng trả lời ngắn, đúng ý.

b) Nội dung (hệ thống câu hỏi/bài tập)​

Sử dụng Kahoot/Google Form với 8 câu trắc nghiệm + đúng/sai:

1. Nguyên nhân hình thành núi lửa là do… (trắc nghiệm)
2. Hậu quả của núi lửa gồm… (chọn 2)
3. Động đất là rung chuyển đột ngột của… (chọn)
4. Nguyên nhân chính động đất gồm… (chọn)
5. Dấu hiệu trước động đất: mực nước giếng thay đổi (đúng/sai)
6. Khi động đất xảy ra trong lớp: không nên… (chọn)
7. Khi động đất xảy ra: hành động ưu tiên là… (chọn)
8. Tro bụi núi lửa gây ảnh hưởng sức khỏe đường hô hấp (đúng/sai)

c) Sản phẩm​

• Kết quả làm bài trên công cụ số.
• 2 câu cần giải thích ngắn (giáo viên chọn ngẫu nhiên): HS viết 1–2 dòng ngay trong form.

d) Tổ chức thực hiện​

• Giáo viên:
  • Thông báo tiêu chí nhanh: đúng đáp án + giải thích ngắn gọn.
  • Chốt kiến thức qua kết quả biểu đồ thời gian thực.
• Học sinh:
  • Làm bài cá nhân.
  • Xem phản hồi (feedback) sau khi nộp.

Mục tiêu năng lực số gắn hoạt động

• 1.1.TC1 (truy cập/đọc câu hỏi nhanh).
• 2.5.TC2 (thể hiện văn minh khi xem kết quả và bình luận).

Hoạt động 4:​

Thời lượng: 10 phút (trên lớp là giao nhiệm vụ + khởi động; hoàn thành ngoài giờ)
Tên thể hiện kết quả hoạt động: “Mini poster/thẻ thông tin: Ứng phó và bài học rút ra”

a) Mục tiêu​

• Học sinh biết tìm kiếm thông tin về một thảm hoạ do núi lửa hoặc động đất gây ra.
• Học sinh chia sẻ sản phẩm số đúng cách (có ghi nguồn).
• Học sinh rút ra bài học ứng phó cho bản thân.

b) Nội dung (nhiệm vụ thực hiện)​

Mỗi nhóm chọn 1 thảm hoạ (núi lửa hoặc động đất) và làm mini sản phẩm số (1 trong 2 dạng):

• Dạng 1: Google Slides 1 trang hoặc Canva (nếu trường có)
• Dạng 2: 1 bài Padlet (kèm hình minh hoạ)

Nội dung bắt buộc (mỗi mục 1–2 ý):

1. Tên thảm hoạ – nơi xảy ra – thời gian (năm/ngày nếu có)
2. Nguyên nhân/diễn biến khái quát (2 ý)
3. Hậu quả chính (2 ý)
4. Bài học ứng phó: 3 việc cần làm (liên hệ ứng phó trong bài)

Bắt buộc ghi nguồn (ít nhất 2 nguồn: bài viết/trang khoa học; có thể giáo viên gợi ý trước nguồn).

c) Sản phẩm​

• File trình chiếu 1 trang hoặc bài Padlet.
• Kèm phần tài liệu tham khảo (ghi nguồn theo gợi ý của giáo viên).

d) Tổ chức thực hiện​

• Giáo viên:
  • Giao template sẵn (để giảm khó).
  • Hướng dẫn nhanh cách:
    • Tìm kiếm theo câu hỏi (dùng từ khóa).
    • Chọn nguồn đáng tin cậy (ví dụ: tổ chức khoa học, báo uy tín).
    • Cách ghi nguồn cơ bản.
  • Chốt mốc nộp: nộp sau tiết học (ví dụ trong 1–2 ngày; tuỳ kế hoạch trường).
• Học sinh:
  • Bắt đầu trên lớp: chọn chủ đề + tìm ít nhất 1 nguồn.
  • Hoàn thành ngoài giờ theo thời hạn.

Mục tiêu năng lực số gắn hoạt động

• 1.1.NC1a hoặc 1.1.TC1: tìm kiếm theo nhu cầu và truy cập nội dung.
• 1.2.TC1/TC2: đánh giá độ tin cậy thông tin theo tiêu chí giáo viên đưa.
• 2.2.TC1/TC2: chia sẻ sản phẩm số và ghi chú nguồn.
• 4.2/5.3 (nếu có đăng hình/nhân vật): nhắc bảo vệ dữ liệu cá nhân khi đăng.

IV. Kiểm tra – đánh giá (trong tiết học)​

• Đánh giá thường xuyên qua sản phẩm số:
  • Hoạt động 1: câu trả lời khởi động (đúng/sai + ý chính).
  • Hoạt động 3: kết quả Kahoot/Form.
  • Hoạt động 2: bảng nhóm (nhận xét nhanh theo tiêu chí: đúng nội dung – đủ ý – rõ ràng).
• Tiêu chí sản phẩm vận dụng (nêu trước khi làm ngoài lớp):
  1. Đủ 4 mục nội dung
  2. Có số liệu cơ bản (thời gian/nơi xảy ra)
  3. Nêu hậu quả & bài học ứng phó rõ ràng
  4. Có ghi nguồn (ít nhất 2)
  5. Trình bày gọn, đúng quy định lớp học số (tôn trọng, không copy nguyên văn dài)

​