Cây tre Việt Nam - Thép Mới -ngữ văn 6

[Trang Dimple]

Cây tre là bạn thân của nhân dân Việt Nam. Tre là loài cây có mặt ở khắp mọi nơi trên đất nước ta. Tre có vẻ đẹp giản dị và nhiều phẩm chất đáng quý. Tre gắn bó lâu đời với con người trong cuộc sống hàng ngày, trong lao động sản xuất và trong chiến đấu bảo vệ quê hương. Tre là bạn đồng hành của dân tộc trên con đường đi tới ngày mai.

Nội dung chính Cây tre Việt Nam​

“Cây tre Việt Nam” là bài kí có tính chất tùy bút được viết để làm lời bình cho bộ phim tài liệu cùng tên do các nhà điện ảnh Ba Lan thực hiện sau khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân ta kết thúc thắng lợi. Tác phẩm đã tái hiện được những phẩm chất tốt đẹp của cây tre, giống như người dân Việt: nhũn nhặn, ngay thẳng, thủy chung, can đảm. Đồng thời khẳng định được mối quan hệ thân mật, khăng khít giữa cây tre và người dân Việt Nam trong cả quá khứ, hiện tại và tương lai. Cây tre là biểu tượng cho đất nước Việt Nam, con người Việt Nam.

Tác giả, tác phẩm Cây tre Việt Nam​

I. Tác giả​

- Thép Mới (1925-1991), tên khai sinh là Hà Văn Lộc.

- Quê ở quận Tây Hồ, Hà Nội nhưng sinh ra ở Nam Định.

- Sáng tác phong phú: báo chí, bút kí, thuyết minh phim.

- Tác phẩm của ông giàu chất trữ tình, cảm hứng nổi bật là ca ngợi tinh thần yêu nước của nhân dân.

- Tác phẩm chính: Cây tre Việt Nam, Kháng chiến sau lũy tre trên đồng lúa, Trung thu độc lập, …

II. Tìm hiểu sơ lược về tác phẩm​

1. Thể loại: Thể kí có tính chất tùy bút

2. Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác:

- Sáng tác năm 1955.

- Là lời bình cho bộ phim tài liệu “Cây tre Việt Nam” do các nhà điện ảnh Ba Lan thực hiện sau khi cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta kết thúc thắng lợi.

3. Phương thức biểu đạt: Thuyết minh, nghị luận, miêu tả, biểu cảm

4. Tóm tắt:

Cây tre là người bạn thân của nông dân Việt Nam. Tre (và những cây cùng họ) là thứ cây có mặt ở khắp mọi nơi trên đất nước ta. Tre có một vẻ đẹp giản dị và nhiều phẩm chất đáng quý. Tre gắn bó lâu đời với con người (đặc biệt là người nông dân) trong cuộc sống hàng ngày, trong lao động sản xuất và trong chiến đấu bảo vệ quê hương, đất nước. Tre là bạn đồng hành của dân tộc ta trên con đường đi tới tương lai.

5. Bố cục:

Gồm 3 phần:

+ Phần 1: Từ đầu đến “chí khí như người”: Giới thiệu chung về cây tre Việt Nam.

+ Phần 2: Tiếp theo đến “Tiếng sáo diều tre cao vút mãi.”:Sự gắn bó của tre trong sản xuất, chiến đấu và đời sống con người Việt Nam.

+ Phần 3: Đoạn còn lại: Cây tre là tượng trưng cho tâm hồn và khí chất con người Việt Nam.

6. Giá trị nội dung:

+ Cây tre là người bạn thân thiết, lâu đời của người nông dân và nhân dân Việt Nam. Cây tre có vẻ đẹp bình dị và nhiều phẩm chất quý báu. Cây tre đã trở thành biểu tượng của đất nước, dân tộc Việt Nam.

7. Giá trị nghệ thuật:

+ Nhiều chi tiết, hình ảnh chọn lọc.

+ Phép tu từ: nhân hóa, so sánh, điệp ngữ…

+ Lời văn giàu cảm xúc, nhịp điệu.

III. Tìm hiểu chi tiết về tác phẩm​

1. Giới thiệu khái quát về cây tre

- Là người bạn thân của nông dân, nhân dân Việt Nam

- Đặc điểm của cây tre:

+ Vào đâu tre cũng sống, cũng xanh tốt

+ Dáng tre vươn mộc mạc, màu tre tươi nhũn nhặn

+ Tre lớn lên, cứng cáp, dẻo dai, vững chắc

→ Nghệ thuật nhân hóa

→ Tre thanh cao, giản dị, chí khí như con người

2. Sự gắn bó của cây tre với con người trong lao động sản xuất và trong chiến đấu

- Trong lao động, sản xuất:

+ Tre trùm lên âu yếm bản làng, xóm, thôn

+ Dưới bóng tre, giữ gìn một nền văn hóa lâu đời, con người dựng nhà, dựng cửa, vỡ ruộng, khai hoang

+ Tre là cánh tay của người nông dân

+ Tre vất vả mãi với người: cối xay tre nặng nề quay

+ Tre là người nhà, khăng khít với đời sống hằng ngày

+ Tre buộc chặt những tình cảm chân quê

+ Tre là niềm vui của tuổi thơ, của người già

+ Tre chung thủy

- Trong chiến đấu: tre là tất cả, tre là vũ khí – tre xung phong vào xe tăng, đại bác, tre giữ làng, giữ nước, tre hi sinh để bảo vệ con người

→ Tre gần gũi, gắn bó với đời sống con người

3. Vị trí của tre đối với đất nước trong tương lai

- Tre vẫn còn nguyên vị trí trong tương lai khi đất nước đi vào công nghiệp hóa: tre vẫn là bóng mát, tre mang khúc nhạc tâm tình,…

- Tre mang những đức tính của người hiền, là tượng trưng cao quý của dân tộc Việt Nam.

 

[Trang Dimple]

* Sau khi đọc

Nội dung chính:

Bài văn đã thể hiện tình yêu quê hương, đất nước và niềm tự hào của nhà văn qua hình ảnh cây tre. Dưới ngòi bút của tác giả, cây tre với những phẩm chất đẹp đẽ, cao quý đã trở thành một biểu tượng của dân tộc Việt Nam, đất nước Việt Nam.

Gợi ý trả lời câu hỏi sau khi đọc:

Câu 1 (trang 99 sgk Ngữ văn lớp 6 Tập 1):

- Tác giả đã ca ngợi vẻ đẹp cây tre cả về hình dáng và phẩm chất:

+ Tre có thể mọc xanh tốt ở mọi nơi;

+ Dáng tre vươn mộc mạc và thanh cao;

+ Mầm măng non mọc thẳng;

+ Màu xanh của tre tươi nhũn nhặn.

+ Tre cứng cáp mà lại dẻo dai, vững chắc;

+ Tre luôn gắn bó, làm bạn với con người trong nhiều hoàn cảnh;

+ Tre thẳng thắn, bất khuất cùng con người chiến đấu giữ làng, giữ nước;

+ Tre còn giúp con người biểu lộ tâm hồn, tình cảm qua âm thanh của các nhạc cụ bằng tre.

→ Cây tre được nhân hóa mang những phẩm chất của con người. Tre là biểu tượng cao quý cho vẻ đẹp của con người Việt Nam, của dân tộc Việt Nam.

Câu 2 (trang 99 sgk Ngữ văn lớp 6 Tập 1):

- Một số từ ngữ biểu đạt rõ nhất đặc điểm của cây tre:

+ xanh tốt, thẳng, tươi, vững chắc, cứng cáp, dẻo dai,… → đặc điểm hình dáng, đặc tính của cây tre như một loài cây quen thuộc.

+ giản dị, thanh cao, nhũn nhặn, ngay thẳng, thủy chung, can đảm, bất khuất,… → miêu tả cây tre nhưng lại gợi đến vẻ đẹp, tính cách, phẩm chất của con người Việt Nam.

Câu 3 (trang 99 sgk Ngữ văn lớp 6 Tập 1):

- Khi nói đến cây tre, tác giả đồng thời nói đến khung cảnh, cuộc sống, văn hóa của Việt Nam.

Ví dụ:

+ Bóng tre trùm lên âu yếm làng bản xóm thôn.

+ Dưới bóng tre, toàn bộ đời sống của con người hiện ra: những mái đình, mái chùa cổ kính, người dân cày Việt Nam dựng nhà, dựng cửa, vỡ ruộng, khai hoang.

+ Tre thành nôi êm ru giấc ngủ trưa hè, thành nguồn vui cho trẻ thơ từ chiếc thuyền lá tre đến que chuyền đánh chắt, tre bắc cầu cho tình duyên đôi lứa, …

→ Tất cả các chi tiết này làm nổi bật sự gắn bó của cây tre với đời sống văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần của con người Việt Nam trong lao động và cuộc sống hàng ngày.

Câu 4 (trang 99 sgk Ngữ văn lớp 6 Tập 1):

- Tác giả khẳng định: “Cây tre mang những đức tính của người hiền là tượng trưng cao quý của dân tộc Việt Nam”

+ Câu văn: “Tre trông thanh cao, giản dị, chí khí như người” chính là lời khẳng định những vẻ đẹp, khí chất của tre cũng chính là phẩm chất cao quý của dân tộc ta.

+ Cây tre mang những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam: sức sống mãnh liệt, giản dị, thanh cao, chung thủy, cần cù, ngay thẳng, chí khí, hiên ngang, kiên cường, bất khuất, anh hùng trong lao động, anh hùng trong chiến đấu, ….

Câu 5 (trang 99 sgk Ngữ văn lớp 6 Tập 1):

- Những chi tiết, hình ảnh làm rõ cho lời khẳng định của tác giả: “Cây tre là người bạn thân của nông dân Việt Nam, bạn thân của nhân dân Việt Nam”

Ví dụ:

+ tre là cánh tay của người nông dân,

+ tre là người nhà,

+ là đồ chơi con trẻ,

+ là nguồn vui tuổi già,

+ tre với người sống chết có nhau chung thủy,

+ tre và người đồng cam cộng khổ trong lao động, trong chiến đấu,…

Câu 6 (trang 99 sgk Ngữ văn lớp 6 Tập 1):

- “Ngày mai” khi đất nước đi vào công nghiệp hóa, cây tre vẫn là một hình ảnh vô cùng thân thuộc với đất nước, con người Việt Nam:

+ tre xanh vẫn là bóng mát,

+ tre vẫn mang khúc hát tâm tình,

+ tre sẽ càng tươi những cổng chào thắng lợi,

+ những chiếc đu tre vẫn dướn lên bay bổng,

+ tiếng sáo diều tre cao vút mãi,…

→ cho dù ngày nay cuộc sống có thay đổi thì cây tre vẫn phát huy giá trị của nó, tre vẫn là người bạn đồng hành của dân tộc ta trong hiện tại và tương lai: đũa tre, đồ thủ công mĩ nghệ, đồ nội thất bằng tre, …