Trang Dimple
Moderator
- Xu
- 42,617
Bài 21: Khái quát về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng thuộc Chương VII: Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở sinh vật trong chương trình Khoa học tự nhiên 7- sinh học 7. Dưới đây là tổng hợp chi tiết và hệ thống hóa toàn bộ nội dung kiến thức cốt lõi của bài học
Bài 21- Khái quát về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng- Khoa học tự nhiên- sinh 7
I. Khái niệm về Trao đổi chất và Chuyển hóa năng lượng
- Trao đổi chất là gì?
- Là quá trình cơ thể sinh vật lấy các chất từ môi trường, biến đổi chúng thành các chất cần thiết cho cơ thể và tạo ra năng lượng cung cấp cho các hoạt động sống, đồng thời trả lại cho môi trường các chất thải
- Chuyển hóa năng lượng là gì?
- Là sự biến đổi năng lượng từ dạng này sang dạng khác.
- Ví dụ: Biến đổi từ quang năng (năng lượng ánh sáng mặt trời) thành hóa năng (năng lượng tích lũy trong các liên kết hóa học của chất hữu cơ); hoặc từ hóa năng phân giải thành cơ năng (để vận động), nhiệt năng (để giữ ấm cơ thể),...
- Mối quan hệ hai chiều:
- Quá trình trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng luôn gắn liền và song hành với nhau
Mọi cơ thể sống đều không ngừng trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng với môi trường1. Hai quá trình này có vai trò quyết định giúp sinh vật:
- Duy trì sự tồn tại và sống sót: Đảm bảo duy trì các hoạt động sống cơ bản nhất của cơ thể. Nếu quá trình trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng dừng lại, sinh vật sẽ chết.
- Xây dựng tế bào và cơ thể (Sinh trưởng, Phát triển): Các chất hữu cơ được cơ thể tổng hợp trong quá trình trao đổi chất cung cấp nguồn nguyên liệu cấu trúc thiết yếu để xây dựng tế bào và cơ thể. Qua đó giúp tế bào lớn lên, phân chia, giúp cơ thể sinh trưởng và phát triển qua các giai đoạn sống
- Ví dụ sinh động từ nguồn: Giúp cây khoai tây lớn lên từ củ thành cây trưởng thành; giúp gà con phát triển từ trong trứng, nở ra và lớn lên thành gà trưởng thành; hay làm tăng số lượng tế bào giúp trẻ em cao lớn
- Cung cấp năng lượng cho mọi hoạt động sống: Quá trình chuyển hóa năng lượng tạo ra năng lượng (như phân tử ATP) để cung cấp tức thời cho các hoạt động sống thiết yếu của cơ thể như cảm ứng, vận động, sinh sản,...
Câu hỏi tình huống: Vì sao khi làm việc nặng hoặc vận động mạnh (như chạy bộ, mang vác vật nặng) trong thời gian dài, cơ thể chúng ta lại có các biểu hiện: nóng lên, mồ hôi ra nhiều, nhịp thở và nhịp tim tăng, đồng thời nhanh khát và nhanh đói?
Giải thích dựa trên cơ sở khoa học:
-Cơ thể nóng lên: Khi cơ bắp hoạt động mạnh, nhu cầu năng lượng (cơ năng) tăng cao đột biến. Quá trình trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng (đặc biệt là hô hấp tế bào) phải diễn ra mạnh mẽ để giải phóng năng lượng từ chất dinh dưỡng. Quá trình này luôn giải phóng một phần năng lượng dưới dạng nhiệt năng, làm cơ thể ấm nóng lên.
-Mồ hôi ra nhiều: Việc đổ mồ hôi là phản xạ tự điều hòa của cơ thể giúp tỏa bớt nhiệt lượng dư thừa ra môi trường để làm mát và ổn định thân nhiệt
-Nhịp tim và nhịp thở tăng: Cơ thể cần lượng lớn khí oxygen cho quá trình phân giải chất dinh dưỡng tạo năng lượng, đồng thời cần nhanh chóng đào thải khí carbon dioxide tích tụ. Để đáp ứng nhu cầu này, tim phải đập nhanh hơn để tăng tốc độ tuần hoàn máu, phổi phải thở nhanh hơn để tăng cường trao đổi khí16.
-Cơ thể nhanh khát: Việc thoát mồ hôi quá nhiều để hạ nhiệt khiến cơ thể mất nước, kích thích vùng cảm nhận gây ra cảm giác khát nước để báo hiệu chúng ta cần bù nước kịp thời.
-Cơ thể nhanh đói: Một lượng lớn chất hữu cơ dinh dưỡng tích lũy trong cơ thể đã bị tiêu hao và phân giải để chuyển hóa thành năng lượng phục vụ vận động . Khi nguồn dinh dưỡng dự trữ sụt giảm, cơ thể sẽ kích thích cảm giác đói để hối thúc nạp thêm thức ăn nhằm bù đắp năng lượng thiếu hụt.
Sửa lần cuối:
