Bài 2 Các cuộc phát kiến địa lí và sự hình thành quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa ở Tây Âu _ Lịch sử 7

[Butchi]

Bài 2: Các cuộc phát kiến địa lí và sự hình thành quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa ở Tây Âu​

1. Các cuộc phát kiến địa lí lớn trên thế giới

a. Sơ lược về hành trình của một số cuộc phát kiến địa lí.

- Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha là những nước đi đầu trong phong trào thám hiểm bằng đường biển.

- Một số cuộc phát kiến địa lí lớn:

+ Năm 1487, đoàn thám hiểm của B. Đi-a-xơ đến được điểm cực Nam châu Phi. Địa điểm này được đặt tên là Mũi Bão tố (sau này được gọi là mũi Hảo Vọng).

+ Năm 1498, đoàn thám hiểm của Va-xcô đơ Ga-ma cập bến Can-li-cút ở phía Tây Nam Ấn Độ.

+ Năm 1492, đoàn thám hiềm của C.Cô-lôm-bô “tìm ra” châu Mĩ.

+ Từ 1519 - 1522, đoàn thám hiểm của Ph.Ma-gien-lan thực hiện chuyến đi vòng quanh Trái Đất bằng đường biển.

Lược đồ một số cuộc phát kiến địa lí lớn

b. Hệ quả của các cuộc phát kiến địa lí.

- Hệ quả tích cực:

+ Tìm ra những con đường hàng hải mới, vùng đất mới, thị trường mới thúc đẩy hàng hải quốc tế phát triển.

+ Đem về cho châu Âu khối lượng lớn vàng bạc, nguyên liệu; thúc đẩy thương nghiệp châu Âu phát triển, mở rộng thị trường buôn bán.

- Hệ quả tiêu cực: làm nảy sinh nạn buôn bán nô lệ da đen và quá trình xâm chiếm, cướp bóc thuộc địa…

Nô lệ da đen bị áp bức, bóc lột

2. Sự nảy sinh chủ nghĩa xã hội và những biến đổi trong xã hội Tây Âu

a. Sự nảy sinh chủ nghiã tư bản

- Quá trình tích lũy vốn và nhân công:

-Sau các cuộc phát kiến địa lí, giới quý tộc và thương nhân châu Âu đẩy mạnh cướp bóc của cải, tài nguyên từ các nước thuộc địa châu Á, châu phi, châu Mĩ…

- Ở trong nước, giới quý tộc và thương nhân châu Âu cướp đoạt ruộng đất của nông nô, tư liệu sản xuất của thợ thủ công

Nông dân bị cướp đoạt ruộng đất (tranh minh họa)

- Biến đổi về kinh tế: quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa hình thành trong lòng xã hội

+ Xuất hiện các công trường thủ công; đồn điền và công ty thương mại lớn

+ Quan hệ giữa chủ công trương thủ công,chủ đồn điền… với người làm thuê là quan hệ: chủ xuất vốn - thợ xuất sức.

b. Sự biến đổi của xã hội Tây Âu

Xã hội hình thành các giai cấp mới là: giai cấp tư sản và giai cấp vô sản

- Giai cấp tư sản:

+ Là những chủ công trường thủ công; chủ đồn điền hoặc nhà buôn lớn

+ Có thế lực về kinh tế, nhưng chưa có quyền lực chính trị.

- Giai cấp vô sản:

+ Là những lao động làm thuê cho chủ tư bản

+ Bị giai cấp tư sản áp bức, bóc lột

+ Trong thời gian đầu, giai cấp vô sản đi theo giai cấp tư sản để làm cách mạng, chống chế độ phong kiến

 

[Trang Dimple]

- Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha là những nước đi đầu trong phong trào thám hiểm bằng đường biển.

- Một số cuộc phát kiến địa lí lớn:

+ Năm 1487, đoàn thám hiểm của B. Đi-a-xơ đến được điểm cực Nam châu Phi. Địa điểm này được đặt tên là Mũi Bão tố (sau này được gọi là mũi Hảo Vọng).

+ Năm 1498, đoàn thám hiểm của Va-xcô đơ Ga-ma cập bến Can-li-cút ở phía Tây Nam Ấn Độ.

+ Năm 1492, đoàn thám hiềm của C.Cô-lôm-bô “tìm ra” châu Mĩ.

+ Từ 1519 - 1522, đoàn thám hiểm của Ph.Ma-gien-lan thực hiện chuyến đi vòng quanh Trái Đất bằng đường biển.

 

[Trang Dimple]

Bạn có bao giờ tưởng tượng mình là một thủy thủ dũng cảm ra khơi tìm vùng đất mới chưa?

 

[Trang Dimple]

Nội dung Bài 2: Các cuộc phát kiến địa lí và sự hình thành quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa ở Tây Âu trong chương trình Lịch sử 7 bao gồm các vấn đề trọng tâm sau:

1. Các cuộc phát kiến địa lí lớn trên thế giới
Từ cuối thế kỉ XV, do nhu cầu về vốn, nguyên liệu và thị trường tăng cao, các nhà thám hiểm Tây Âu đã tiến hành những cuộc hành trình đường biển vĩ đại.

• B. Đi-a-xơ (1487): Dẫn đầu đoàn thám hiểm Bồ Đào Nha đến được điểm cực Nam châu Phi – mũi Hào Vọng.
• C. Cô-lôm-bô (1492): Từ Tây Ban Nha đi về phía tây, vượt Đại Tây Dương và đã tìm ra một vùng đất mới là châu Mỹ.
• V. Ga-ma (1497): Vòng qua mũi Hào Vọng và cập bến Ca-li-cút ở phía tây nam Ấn Độ (1498), mở ra tuyến đường biển sang phương Đông.
• Ph. Ma-gien-lăng (1519 – 1522): Thực hiện chuyến đi vòng quanh thế giới đầu tiên bằng đường biển.

2. Hệ quả của các cuộc phát kiến địa lí
Các cuộc phát kiến này đã mang lại những thay đổi mang tính bước ngoặt cho nhân loại:

• Về kinh tế: Mở ra những con đường mới, vùng đất mới và thị trường mới; thúc đẩy hàng hải quốc tế phát triển. Một lượng lớn vàng bạc, nguyên liệu từ các châu lục khác được đổ về châu Âu, kích thích sản xuất và thương nghiệp phát triển.
• Về mặt tiêu cực: Làm nảy sinh nạn buôn bán nô lệ da đen và quá trình xâm chiếm, cướp bóc thuộc địa tại châu Á, châu Phi và châu Mỹ.

3. Sự nảy sinh chủ nghĩa tư bản ở Tây Âu
Sau các cuộc phát kiến, giới quý tộc và thương nhân Tây Âu đã thực hiện quá trình tích lũy vốn ban đầu và tập hợp đội ngũ làm thuê.

• Tích lũy vốn và nhân công:
  • Họ dùng bạo lực để tước đoạt ruộng đất của nông dân (điển hình là hiện tượng "rào đất cướp ruộng" hay "cừu ăn thịt người" ở Anh).
  • Hàng triệu người da đen ở châu Phi bị bắt bán sang châu Mỹ làm nô lệ trong các đồn điền, hầm mỏ.
• Hình thức sản xuất mới: Các công trường thủ công, đồn điền quy mô lớn và các công ty thương mại ra đời. Quan hệ giữa chủ (người sở hữu tư liệu sản xuất) và thợ (người làm thuê) dần hình thành, đánh dấu sự xuất hiện của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa.

4. Những biến đổi chính trong xã hội Tây Âu
Cùng với sự nảy sinh chủ nghĩa tư bản, xã hội Tây Âu phân hóa mạnh mẽ thành hai giai cấp mới:

• Giai cấp tư sản: Gồm những chủ xưởng, chủ đồn điền hoặc nhà buôn lớn. Họ nắm giữ nhiều của cải, có thế lực kinh tế nhưng chưa có địa vị chính trị tương xứng.
• Giai cấp vô sản: Gồm những nông dân bị mất ruộng đất, thợ thủ công phá sản phải đi làm thuê và bị bóc lột nặng nề.

Những biến đổi này đã tạo nền tảng cho sự suy yếu của chế độ phong kiến và mở đường cho sự phát triển của xã hội hiện đại tại Tây Âu.

 

[Trang Dimple]

Phát kiến địa lí nào có tầm quan trọng nhất?​

• Cuộc phát kiến của C. Cô-lôm-bô (1492): Ông đã tìm ra một vùng đất mới là châu Mỹ. Sự kiện này có ý nghĩa cực kì to lớn vì nó mở ra một chân trời mới, một lục địa mới cho sự giao lưu và phát triển của nhân loại, đồng thời làm thay đổi căn bản hiểu biết của con người về bản đồ thế giới thời bấy giờ.
• Cuộc phát kiến của V. Ga-ma (1497 – 1498): Ông là người đầu tiên tìm ra tuyến đường biển trực tiếp từ châu Âu sang Ấn Độ vòng qua mũi Hào Vọng. Cuộc phát kiến này đã hiện thực hóa ước mơ tìm đường sang phương Đông để tìm kiếm hương liệu, vàng bạc và hàng hóa, thúc đẩy thương mại giữa hai châu lục phát triển mạnh mẽ.
• Cuộc thám hiểm của Ph. Ma-gien-lăng (1519 – 1522): Đây là chuyến đi đầu tiên thực hiện việc vòng quanh thế giới bằng đường biển. Về mặt khoa học, cuộc phát kiến này có tầm quan trọng đặc biệt vì nó đã chứng minh một cách thuyết phục rằng Trái Đất có dạng hình cầu, mở rộng hiểu biết về địa lí tự nhiên của nhân loại.

Kết luận:

• Nếu xét về ý nghĩa khoa học và thực tiễn, cuộc thám hiểm của Ma-gien-lăng thường được đánh giá rất cao vì nó khẳng định hình dạng của Trái Đất.
• Nếu xét về tầm ảnh hưởng lịch sử và kinh tế, cuộc phát kiến của Cô-lôm-bô và V. Ga-ma được coi là những mốc quan trọng nhất vì chúng mở ra những thị trường và nguồn tài nguyên khổng lồ cho châu Âu.

 

[Trang Dimple]

Chứng minh Trái Đất hình cầu có ý nghĩa gì?​

Việc chứng minh Trái Đất có dạng hình cầu, thông qua chuyến đi vòng quanh thế giới đầu tiên bằng đường biển của Ph. Ma-gien-lăng (1519 – 1522), mang lại những ý nghĩa vô cùng quan trọng sau đây:

• Về mặt khoa học và nhận thức: Đây là bằng chứng thực tế thuyết phục nhất để khẳng định Trái Đất có dạng hình cầu. Nó đã đập tan những quan niệm sai lầm, giáo điều thời trung đại về hình dáng của Trái Đất, giúp con người có cái nhìn đúng đắn và khoa học hơn về hành tinh mà mình đang sống.
• Mở rộng hiểu biết về địa lí tự nhiên: Cuộc thám hiểm này đã cung cấp những dữ liệu thực tế về các đại dương, các vùng biển và lục địa mới, giúp hoàn thiện bản đồ thế giới và mở rộng kiến thức của nhân loại về địa lí tự nhiên.
• Thúc đẩy hàng hải và thương mại quốc tế: Việc khẳng định Trái Đất hình cầu đã chứng minh rằng con người có thể đi tới bất cứ đâu bằng đường biển nếu đi đúng hướng. Điều này mở ra những tuyến đường mới, thúc đẩy sự phát triển của hàng hải quốc tế, mở rộng phạm vi buôn bán và giao lưu văn hóa giữa các dân tộc trên khắp thế giới.
• Tạo tiền đề cho chủ nghĩa tư bản: Những hiểu biết mới về địa cầu sau phát kiến này đã giúp giới quý tộc và thương nhân Tây Âu tích lũy nguồn vốn, khai phá thị trường và tài nguyên từ các lục địa khác, từ đó thúc đẩy sự ra đời của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa.

Tóm lại, việc chứng minh Trái Đất hình cầu không chỉ là một bước tiến khổng lồ về mặt khoa học mà còn là "chìa khóa" mở ra kỷ nguyên khám phá, kết nối và phát triển vượt bậc của xã hội nhân loại

Cuộc thám hiểm của Ma-gien-lăng đã gặp những khó khăn gì?​

Cuộc thám hiểm của Ph. Ma-gien-lăng (1519 – 1522) là một hành trình vĩ đại nhưng cũng đầy rẫy những gian nan và tổn thất to lớn.

• Xung đột đẫm máu với người bản địa: Tại một điểm dừng chân trong hành trình, đoàn thám hiểm đã xảy ra đụng độ với thổ dân địa phương.
• Sự hy sinh của người đứng đầu: Chính trong cuộc đụng độ với thổ dân này, Ph. Ma-gien-lăng đã bị thiệt mạng, không thể hoàn thành trọn vẹn hành trình cùng đoàn của mình.
• Tổn thất nặng nề về nhân sự và phương tiện: Sau khi Ma-gien-lăng mất, các thủy thủ còn lại phải tiếp tục hành trình dưới sự chỉ huy của S. Ê-ca-nô. Dù xuất phát với một đội tàu quy mô, nhưng cuối cùng chỉ còn lại một phần của đoàn thám hiểm sống sót trở về Tây Ban Nha vào tháng 9 năm 1522.

Mặc dù gặp phải những khó khăn và mất mát đau thương như vậy, chuyến đi này vẫn đi vào lịch sử khi trở thành đoàn thám hiểm đầu tiên đi vòng quanh thế giới, chứng minh một cách thuyết phục nhất rằng Trái Đất có dạng hình cầu

 

[Trang Dimple]

Tác động tiêu cực của phát kiến địa lí là gì?​

Bên cạnh những đóng góp to lớn cho nhân loại, các cuộc phát kiến địa lí cũng mang lại những tác động tiêu cực và hệ quả nặng nề đối với nhiều khu vực trên thế giới:

• Sự xuất hiện của nạn buôn bán nô lệ: Một trong những hệ quả đen tối nhất là việc làm nảy sinh nạn buôn bán nô lệ da đen. Hàng triệu người dân ở châu Phi đã bị bắt và đem bán sang châu Âu, châu Mỹ để làm nhân công cưỡng bức trong các đồn điền và hầm mỏ.
• Xâm chiếm và cướp bóc thuộc địa: Các cuộc phát kiến đã mở đường cho quá trình xâm chiếm, cướp bóc thuộc địa tại các châu lục như châu Á, châu Phi và châu Mỹ. Giới quý tộc và thương nhân châu Âu đã đẩy mạnh việc tước đoạt của cải, tài nguyên từ những vùng đất này để mang về châu Âu.
• Người lao động bị bần cùng hóa: Ngay tại châu Âu, sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế sau các cuộc phát kiến đã khiến một bộ phận lớn người lao động, đặc biệt là nông dân, ngày càng bị bần cùng hóa. Quá trình tích lũy vốn ban đầu thường đi kèm với việc tước đoạt ruộng đất của nông dân, đẩy họ vào cảnh không có sinh kế và buộc phải đi làm thuê.
• Xung đột và tổn thất nhân mạng: Các cuộc thám hiểm thường dẫn đến những đụng độ đẫm máu với thổ dân địa phương. Điển hình là trong chuyến đi của Ma-gien-lăng, sự xung đột với người bản địa đã dẫn đến cái chết của chính ông và gây tổn thất nặng nề cho đoàn thám hiểm.

Tóm lại, dù thúc đẩy sự phát triển của chủ nghĩa tư bản và giao lưu quốc tế, các cuộc phát kiến địa lí cũng để lại những "vết sẹo" lịch sử thông qua nạn nô lệ, chủ nghĩa thực dân và sự bóc lột lao động nặng nề.

 

[Trang Dimple]

Vi deo bài giảng Bài 1 Quá trình hình thành và phát triển của chế độ phong kiến Tây Âu- Lịch sử 7​

 

[Trang Dimple]

Chủ nghĩa tư bản nảy sinh như thế nào?​

Chủ nghĩa tư bản ở Tây Âu nảy sinh dựa trên quá trình tích lũy vốn ban đầu và sự hình thành đội ngũ người làm thuê, gắn liền với các cuộc phát kiến địa lí. Cụ thể quá trình này diễn ra như sau:

• Tích lũy vốn và tài nguyên: Sau các cuộc phát kiến địa lí, giới quý tộc và thương nhân châu Âu đẩy mạnh việc cướp bóc của cải, tài nguyên từ các thuộc địa ở châu Á, châu Phi và châu Mỹ mang về châu Âu. Bên cạnh đó, họ còn thu lợi nhuận khổng lồ từ nạn buôn bán nô lệ da đen.
• Tập hợp đội ngũ làm thuê: Ở trong nước, giới quý tộc và thương nhân dùng bạo lực để tước đoạt ruộng đất của nông dân, tiêu biểu là phong trào "rào đất cướp ruộng" ở Anh (biến ruộng đất thành đồng cỏ nuôi cừu lấy lông). Hàng vạn gia đình nông dân mất đất, không còn cách kiếm sống, buộc phải vào làm thuê trong các công xưởng của tư sản.
• Sự hình thành các hình thức sản xuất mới: Với nguồn vốn và nhân công có được, các công trường thủ công, đồn điền quy mô lớn và những công ty thương mại dần ra đời.
• Sự xuất hiện quan hệ sản xuất mới: Trong các cơ sở này, quan hệ giữa chủ (người sở hữu nhà xưởng, ruộng đất, nguyên liệu...) và thợ (người bán sức lao động để nhận tiền lương) được xác lập. Đây chính là quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa.

Kết quả của quá trình này là sự hình thành của hai giai cấp mới trong xã hội: giai cấp tư sản (nắm quyền sở hữu tư liệu sản xuất, có thế lực kinh tế) và giai cấp vô sản (những người làm thuê bị bóc lột).

 

[Trang Dimple]

Tại sao giới quý tộc Anh lại thực hiện "rào đất cướp ruộng"?

Giới quý tộc Anh thực hiện hiện tượng "rào đất cướp ruộng" (còn được gọi là hiện tượng "cừu ăn thịt người") chủ yếu vì những lý do kinh tế sau đây:

• Nuôi cừu lấy lông: Họ cướp đoạt ruộng đất của nông dân và rào lại để biến thành những đồng cỏ chăn nuôi cừu.
• Cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp: Lông cừu được dùng để cung cấp cho ngành sản xuất len dạ đang phát triển mạnh mẽ vào thời điểm đó.
• Giá trị kinh tế cao: Lông cừu là loại hàng hóa vốn đang rất có giá trị trên thị trường châu Âu thời hậu kì trung đại, mang lại lợi nhuận lớn hơn nhiều so với việc cho nông dân thuê đất canh tác truyền thống.

Hành động này đã gây ra hệ quả xã hội nghiêm trọng khi hàng vạn gia đình nông dân mất đất, không còn kế sinh nhai và buộc phải đi lang thang hoặc vào làm thuê trong các công xưởng tư bản. Nhà xã hội học người Anh Tô-mát Mo-rơ đã gọi đây là hiện tượng “cừu ăn thịt người” để ám chỉ việc con cừu vốn hiền lành nhưng lại gián tiếp đẩy người nông dân vào con đường cùng

Người đầu tiên đưa ra khái niệm “cừu ăn thịt người” là Tô-mát Mo-rơ (Thomas More), một nhà xã hội học người Anh.

• Hiện tượng rào đất cướp ruộng: Tại Anh, giới quý tộc đã dùng bạo lực để trấn áp và tước đoạt ruộng đất của nông dân, sau đó rào lại để biến thành những đồng cỏ chăn nuôi cừu lấy lông cung cấp cho ngành sản xuất len dạ.
• Ý nghĩa của khái niệm: Tô-mát Mo-rơ sử dụng cụm từ này để ám chỉ việc những con cừu (vốn hiền lành) đã gián tiếp gây ra cái chết hoặc sự bần cùng hóa cho người nông dân, khi hàng vạn gia đình mất đất đai canh tác, phải đi lang thang hoặc làm thuê trong các công xưởng với điều kiện khắc nghiệt.
• Hệ quả xã hội: Đây là một phần của quá trình tích lũy vốn ban đầu cho sự ra đời của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa ở Tây Âu

 

[Trang Dimple]

Hệ quả của việc chứng minh Trái Đất hình cầu với tôn giáo?​

Việc chứng minh Trái Đất có dạng hình cầu, thông qua chuyến đi vòng quanh thế giới của Ph. Ma-gien-lăng (1519 – 1522), đã tạo ra những hệ quả sâu sắc đối với vị thế và tư tưởng của tôn giáo thời bấy giờ:

• Đập tan các giáo điều và quan niệm sai lầm: Trong suốt thời trung đại, Giáo hội Thiên Chúa giáo chi phối toàn bộ đời sống tinh thần của xã hội và duy trì những quan niệm mang tính giáo điều về thế giới. Việc chứng minh bằng thực tiễn rằng Trái Đất hình cầu đã trực tiếp phủ nhận những quan niệm sai lệch của Giáo hội về hình dáng của hành tinh, buộc con người phải thay đổi cách nhìn nhận dựa trên cơ sở khoa học thay vì chỉ tin vào các giáo lý cũ.
• Làm lung lay quyền lực tuyệt đối của Giáo hội: Vào đầu thế kỉ XVI, Giáo hội Thiên Chúa giáo được coi là chỗ dựa vững chắc nhất của chế độ phong kiến lỗi thời. Khi những bằng chứng khoa học từ cuộc thám hiểm của Ma-gien-lăng khẳng định chân lý về địa cầu, sự tin tưởng tuyệt đối vào quyền năng và tri thức của Giáo hội bị lung lay, góp phần làm suy yếu tầm ảnh hưởng của tổ chức này đối với xã hội Tây Âu.
• Thúc đẩy các phong rào cải cách và tư tưởng mới: Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh phong trào Văn hóa Phục hưng và Cải cách tôn giáo đang bùng nổ để chống lại các giáo lí lỗi thời. Những khám phá mới về địa lí đã tiếp thêm động lực cho giới trí thức và giai cấp tư sản đấu tranh đòi quyền tự do tư tưởng, đề cao khoa học – kĩ thuật thay cho sự kìm kẹp của tư tưởng phong kiến và tôn giáo đóng kín.

Tóm lại, việc chứng minh Trái Đất hình cầu không chỉ là một thành tựu hàng hải mà còn là một cú đòn trực diện vào hệ thống giáo điều của tôn giáo thời trung đại, mở đường cho sự phát triển của tư duy khoa học và các phong trào tiến bộ trong lịch sử nhân loại