Bài 12: Núi lửa và động đất – Tổng hợp kiến thức trọng tâm Địa lí 6 - Kết nối tri thức

[Trang Dimple]

Bài 12: Núi lửa và động đất – Địa lí 6 (Kết nối tri thức với cuộc sống) cung cấp hệ thống kiến thức trọng tâm về hai hiện tượng địa chất tự nhiên phổ biến và có sức ảnh hưởng lớn đến đời sống con người. Bài viết giúp học sinh tìm hiểu:
-Núi lửa: Khái niệm, nguyên nhân hình thành, cấu tạo, hoạt động phun trào và tác động của núi lửa đối với tự nhiên, con người.
-Động đất: Khái niệm, nguyên nhân xảy ra động đất, các tác động và hậu quả đối với môi trường, đời sống.
-Kĩ năng phòng tránh: Những biện pháp cần thiết để bảo vệ bản thân và cộng đồng khi xảy ra núi lửa phun trào, động đất.
-Nội dung được trình bày khoa học, dễ hiểu, kết hợp kiến thức lý thuyết với hình ảnh minh họa, giúp học sinh lớp 6 dễ dàng ghi nhớ, củng cố kiến thức và vận dụng vào thực tiễn.

Bài 12 Núi lửa và động đất- Địa lý 6​

1. Núi lửa

- Nguyên nhân sinh ra núi lửa: Do mac-ma từ trong lòng Trái Đất theo các khe nứt của vỏ Trái Đất phun trào lên bề mặt.

- Các bộ phận của núi lửa: Lò mac-ma, miệng núi lửa, ống phun, dung nham và tro bụi.

- Hậu quả: Gây hại đến tính mạng con người, môi trường, đời sống và sản xuất.

- Dấu hiệu nhận biết: Mặt đất rung nhẹ, nóng hơn, có khí bốc lên ở miệng núi,...

2. Động đất

- Động đất là những rung chuyển đột ngột mạnh mẽ của vỏ Trái Đất.

- Nguyên nhân: Do hoạt động của núi lửa, sự dịch chuyển của các mảng kiến tạo, đứt gãy trong vỏ Trái Đất.

- Hậu quả

+ Làm đổ nhà cửa, các công trình xây dựng (điện, đường, trường, trạm).

+ Gây lở đất, biến dạng đáy biển, làm phát sinh sóng thần khi xảy ra ở biển.

 

[Trang Dimple]

Câu hỏi 1 trang 133 Địa Lí lớp 6: Núi lửa

1. Quan sát hình 1 và đọc thông tin trong mục 1, em hãy mô tả hiện tượng núi lửa và nguyên nhân hình thành núi lửa.

2. Theo em, núi lửa phun trào sẽ gây ra những hậu quả gì?

1. Mô tả hiện tượng núi lửa:

- Núi lửa gồm các bộ phận: miệng núi lửa, ống phun, dung nham, lò mắc-ma, miệng phụ và tro bụi khi núi lửa phun ra tạo nên.

- Núi lửa phun là một hiện tượng tự nhiên trên Trái Đất. Khi núi lửa phun, một phần năng lượng ẩn sâu trong lòng đất sẽ được giải phóng ra ngoài tạo ra dung nham và tro bụi.

- Nguyên nhân hình thành núi lửa

+ Nhiệt độ bên dưới bề mặt Trái Đất rất nóng, càng xuống sâu nhiệt độ càng tăng.

+ Dưới lòng Trái Đất luôn chịu áp lực của các dòng chảy mắc-ma, khi dòng mắc-ma phun trào lên trên qua miệng núi sẽ tạo thành núi lửa.

+ Các hoạt động nội sinh, tách xa nhau hoặc xô vào nhau của các địa mảng cũng tạo ra núi lửa.

2. Những hậu quả của núi lửa phun trào

- Làm mặt đất rung nhẹ, nóng hơn, có khí bốc lên ở miệng núi.

- Núi lửa phun gây thiệt hại cho các vùng lân cận.

- Tro bụi và dung nham vùi lấp các thành thị, làng mạc, ruộng nương, gây thiệt hại về nguời và tài sản.

- Tro bụi núi lửa gây ô nhiễm không khí.

Câu hỏi 2 trang 134 Địa Lí lớp 6: Động đất

1. Quan sát hình 2 và thông tin trong mục 2, em hãy nêu hậu quả do động đất gây ra.
2. Quán sát các hình sau, hãy cho biết những hành động đúng khi động đất xảy ra.

1. Thiệt hại do động đất gây ra

- Gây thiệt hại trầm trọng về người và tài sản.

- Tàn phá các công trình, nhà cửa, nông nghiệp.

- Làm lở đất, sóng thần, vỡ đê, nứt nhà,...

2. Những hành động đúng khi động đất xảy ra

- Không đi thang máy, không đi ô tô.

- Bảo vệ đầu, chịu xuống gầm bàn,…

-> Tất cả các hành động đều đúng.

 

[Trang Dimple]

Luyện tập và Vận dụng 1 trang 134 Địa Lí lớp 6: Nếu đang trong lớp học mà có động đất xảy ra, em sẽ làm gì để bảo vệ mình.

Lời giải:

Nếu đang trong lớp học mà có động đất xảy ra, em sẽ:

- Tìm vị trí trú ẩn như gầm bàn, gầm ghế hoặc góc tường, nhà để tránh đồ vật rơi xuống đầu.

- Ngồi theo tư thế khom lưng, một tay ôm đầu gối, tay còn lại có thể che gáy, ôm đầu.

- Sử dụng ba lô hoặc vật mềm để che lên gáy, bảo vệ đầu.

Luyện tập và Vận dụng 2 trang 134 Địa Lí lớp 6: Em hãy tìm kiếm thông tin về thảm họa do một trận động đất hoặc núi lửa gây ra trên thế giới và chia sẻ trước lớp.

Hai trận động đất lớn gần đây ở khu vực châu Á

Động đất tại Nhật Bản năm 2011

Vào hồi 14h46 ngày 11.3.2011, Nhật Bản phải hứng chịu một trong những trận động đất lớn nhất trong lịch sử nhân loại với 9,0 độ richter. Trong vòng 1 giờ xảy ra động đất, các đợt sóng thần đã phá hủy gần như hoàn toàn thị trấn dọc bờ biển, cướp đi sinh mạng của khoảng 20.000 người, làm bị thương gần 2.400 người và số người bị nhiễm phóng xạ là 190 người.

Động đất tại Tứ Xuyên (Trung Quốc) năm 2008

Ngày 12.5.2008 khi một trận động đất mạnh 7,8 độ richter tại Tứ Xuyên đã cướp đi sinh mạng của 87.000 người, làm 370.00 người bị thương và khiến cho gần 5 triệu người mất nhà cửa.

 

[Trang Dimple]

Núi lửa - Sức mạnh bộc phát từ lòng Trái Đất​

1. Núi lửa
-Nguyên nhân hình thành: Ở những nơi vỏ Trái Đất bị đứt gãy, các dòng mac-ma đi theo các khe nứt của vỏ Trái Đất phun trào lên bề mặt (ở cả trên lục địa và đại dương) tạo thành núi lửa.
Cấu tạo núi lửa: Gồm lò mac-ma, ống phun, miệng núi lửa, miệng phụ, tro bụi và dung nham.
-Dấu hiệu nhận biết: Trước khi phun trào, mặt đất xung quanh có thể rung nhẹ, nóng hơn, có khí bốc lên ở miệng núi (người dân vùng ảnh hưởng cần nhanh chóng sơ tán).
Tác động của núi lửa:
-Hậu quả tiêu cực: Tro bụi và dung nham nóng chảy vùi lấp làng mạc, thành thị, ruộng nương, làm ô nhiễm môi trường và gây thiệt hại nặng nề về người cũng như tài sản.
Tác động tích cực: Các vùng đất đỏ bazan do dung nham bị phong hoá tạo nên lớp đất trồng rất phì nhiêu, thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp.

2. Động đất
-Khái niệm và nguyên nhân: Động đất là những sự rung chuyển đột ngột, mạnh mẽ của vỏ Trái Đất, nguyên nhân chủ yếu do sự dịch chuyển của các mảng kiến tạo, hoạt động của núi lửa hoặc sự đứt gãy trong vỏ Trái Đất gây ra.
-Dấu hiệu trước khi xảy ra: Mực nước giếng thay đổi đột ngột, nổi bong bóng; động vật có hiện tượng hoảng loạn tìm nơi trú ẩn...
-Tác động / Hậu quả: Động đất có thể làm nứt đất, làm sụp đổ các công trình xây dựng, nhà cửa, làm biến đổi môi trường và gây thiệt hại lớn về người và tài sản.
Kĩ năng ứng phó khi gặp động đất:
-Nếu đang trong nhà/lớp học: Nhanh chóng chui xuống gầm bàn chắc chắn, lấy tay hoặc cặp sách bảo vệ đầu và cổ; tránh xa cửa kính; tuyệt đối không sử dụng thang máy.
-Nếu đang ở ngoài đường: Tránh xa các toà nhà cao tầng, cột điện, cây to và dừng di chuyển ô tô/xe máy​

 

[Trang Dimple]

Dấu hiệu nhận biết và Kỹ năng ứng phó an toàn

Thiên tai đến bất ngờ nhưng tự nhiên luôn để lại những tín hiệu báo trước nếu chúng ta biết quan sát kỹ lưỡng.
Dấu hiệu báo trước
Núi lửa sắp phun trào: Mặt đất quanh khu vực núi lửa rung nhẹ, nhiệt độ tăng cao hơn, có hơi nước hoặc khí bốc lên ở miệng núi.
Động đất sắp xảy ra: Mực nước giếng thay đổi bất thường, nổi bong bóng nước, các loài động vật hoảng loạn tìm nơi trú ẩn.
Hành động đúng khi động đất xảy ra
-Khi cơn rung chuyển bùng nổ, phản ứng nhanh và đúng cách chính là chìa khóa quyết định sự sống còn:
Nếu đang ở trong nhà hoặc lớp học: Nhanh chóng chui xuống gầm bàn chắc chắn, dùng tay hoặc cặp sách bảo vệ đầu và cổ. Tránh xa cửa kính, tủ kệ to dễ đổ.
-Tuyệt đối KHÔNG sử dụng thang máy: Thang máy có thể bị mất điện hoặc kẹt cơ khí, biến thành chiếc bẫy nguy hiểm.
-Tránh xa ô tô và các công trình cao tầng: Nếu đang ở ngoài đường, hãy di chuyển đến khoảng trống an toàn, tránh xa cột điện, cây to và các tòa nhà cao tầng.

 

[Trang Dimple]

Núi lửa - Sức mạnh bộc phát từ lòng Trái Đất

Hãy tưởng tượng lòng Trái Đất như một chiếc nồi áp suất khổng lồ. Ở những vùng vỏ Trái Đất bị yếu hoặc xuất hiện các đường đứt gãy, chất dẻo quánh bị nóng chảy ở nhiệt độ cực cao – gọi là mac-ma – sẽ bị áp suất đẩy trào ngược lên bề mặt. Hiện tượng này diễn ra cả trên lục địa lẫn dưới đáy đại dương, tạo nên các núi lửa.
Cấu tạo của một núi lửa điển hình
Một núi lửa thường bao gồm các bộ phận chính sau:
-Lò mac-ma: Nơi chứa chất chảy nóng chảy sục sôi sâu dưới lòng đất.
-Ống phun: Đường dẫn đưa mac-ma từ lò đi thẳng lên bề mặt.
-Miệng núi lửa và miệng phụ: Nơi mac-ma, tro bụi và khí thoát ra ngoài.
-Tro bụi và dung nham: Tro bụi bắn tung lên không trung, còn dung nham là dòng mac-ma chảy tràn ra ngoài và nguội dần.
Hậu quả tàn khốc và lợi ích bất ngờ
Khi núi lửa hoạt động, sức tàn phá của nó cực kỳ khủng khiếp. Năm 1815, trận phun trào của núi lửa Tam-bô-ra (Tam-bo-ra) ở In-đô-nê-xi-a đã cướp đi sinh mạng của hơn 70.000 người, chủ yếu do nạn đói vì mất mùa, bệnh dịch và không khí bị ô nhiễm nặng nề.
Tuy nhiên, núi lửa không hoàn toàn chỉ mang lại tai họa. Khi các dòng dung nham nguội đi và trải qua quá trình phong hóa lâu dài, chúng tạo nên những vùng đất vô cùng phì nhiêu, giàu khoáng chất, rất thuận lợi cho việc trồng trọt và phát triển nông nghiệp.