Xác ướp, vàng và niềm tin vào thế giới bên kia: chúng ta đã hiểu sai về Ai Cập cổ đại như thế nào?

Phong Cầm

Yêu!
Thành viên BQT
Ngày nay, sự quan sát và hiểu biết của chúng ta về các di tích văn hóa Ai Cập cổ đại dựa trên quan điểm của những người hiện đại hơn là những người đã tạo ra và sử dụng chúng. Xác ướp, vàng và niềm tin vào sự tái sinh ở thế giới bên kia, những yếu tố cốt lõi này tạo nên ấn tượng lâu dài của chúng ta về Ai Cập cổ đại. Chúng quan trọng như thế nào đối với người Ai Cập?

Ai Cập cổ đại.jpg

(Ai Cập đã ảnh hưởng tới thế giới bao lâu sau pharaoh cuối cùng? Nguồn: Gặp gỡ bảo tàng)

Vàng là kim loại giữ được độ sáng bóng, vàng được coi là vật hộ thân của các vị thần Ai Cập cổ đại. Người Ai Cập cổ đại tin rằng việc thêm vàng lá vào mặt nạ xác ướp, quan tài và thậm chí là da của người đã khuất có thể mang hình dáng của người quá cố đến gần với các vị thần hơn. Chỉ khi người chết lấy được thịt của Thần, thì mới có thể có được cuộc sống vĩnh hằng, và đủ tư cách để đứng cùng các vị thần khác trong kiếp sau.

Thời kỳ "Hy Lạp-La Mã" tương đối ít được biết đến trong lịch sử Ai Cập, kéo dài từ năm 300 trước Công nguyên đến khoảng năm 300 sau Công nguyên. Trong thời kỳ này, Ai Cập lần đầu tiên nằm dưới sự cai trị của triều đại Ptolemaic đến từ Hy Lạp, vị pharaoh cuối cùng là "nữ hoàng Cleopatra" nổi tiếng Cleopatra VII. Sau đó, được cai trị bởi Đế chế La Mã và trở thành một trong các tỉnh. Nếu bạn quan sát kỹ diện mạo và cách trang trí của các xác ướp trong cuộc triển lãm cũng như các hoa văn trên các gian hàng bằng gỗ, các tấm bìa và các đồ vật khác, bạn sẽ thấy rằng Ai Cập cổ đại trong thời kỳ này khá phong phú và phức tạp, và đó là một xã hội đa văn hóa, hỗn hợp. Các nhóm giàu có trong xã hội đã chuẩn bị tỉ mỉ cho thế giới bên kia và kết hợp những lý tưởng về vẻ đẹp vĩnh cửu ở Ai Cập, Hy Lạp và La Mã.

Trong lịch sử, nhiều thế hệ người tò mò về Ai Cập cổ đại đã từng khai quật và nghiên cứu xác ướp dưới danh nghĩa "khoa học", cố gắng giải thích lịch sử và văn hóa của nó, nhưng họ chắc chắn rơi vào trí tưởng tượng về Ai Cập cổ đại theo cách riêng của nó. Như người quản lý Campbell Price cho biết, chủ nhân của những xác ướp được trang trí lộng lẫy này là số ít giàu có nhất trong xã hội vào thời điểm đó, và chúng không phản ánh bức tranh đầy đủ về Ai Cập cổ đại. Ngày nay, sự quan sát và hiểu biết của chúng ta về những di tích văn hóa này dựa trên quan điểm của con người hiện đại, hơn là con người đã tạo ra và sử dụng chúng.

Ai Cập cổ đại không hề bị cô lập như mọi người vẫn nghĩ​

Nằm ở trung và hạ lưu sông Nile, Ai Cập cổ đại được coi là một quốc gia cổ đại, khép kín và bí ẩn trong một thời gian dài. Thực tế, Ai Cập cổ đại không hề bị cô lập như mọi người vẫn nghĩ. Năm 1894, nhà khảo cổ học người Anh Flinders Petrie đã chủ trì cuộc khai quật khảo cổ học quy mô lớn một khu mộ vào thời kỳ tiền triều đại của Ai Cập cổ đại (khoảng 4500-3000 trước Công nguyên). Hài cốt trong các ngôi mộ cổ thường nằm nghiêng, hài cốt thường được bọc trong chăn, đôi khi người ta dùng vải lanh tráng nhựa thay cho chăn. Ngoài những phần còn lại, còn có đồ đá, đồ gốm, đồ trang sức bằng mã não và pha lê, các công cụ làm bằng đá lửa và đá obsidian, và các loại quặng như galena và malachit trong các ngôi mộ. Từ những đồ tùy táng này, có thể biết rằng người Ai Cập thời bấy giờ đã sở hữu công nghệ dệt và đồ gốm siêu việt, đồng thời có quan hệ thương mại rộng rãi với các vùng lân cận. Obsidian chủ yếu đến từ Ethiopia vào thời điểm đó, trong khi các khoáng chất khác được sản xuất ở các vùng lân cận của Ai Cập. Số lượng đồ vật danh dự trong các lăng mộ khác nhau có nghĩa là người Ai Cập ở thời đại đó đã có ý thức giai cấp, và các tầng lớp xã hội khác nhau có thể được hưởng các quy cách lăng mộ khác nhau.

Có bằng chứng cho thấy vào cuối thiên niên kỷ thứ tư trước Công nguyên, người Ai Cập cổ đại đã thiết lập mối liên hệ với các nền văn minh xa xôi như Lưỡng Hà. Có thể nói, những khu định cư sơ khai của Ai Cập cổ đại đã mang trong mình nhiều nét của nền văn minh Ai Cập sau này. Các quốc gia và bộ lạc nhỏ rải rác khắp Ai Cập sau đó đã sáp nhập và tổ chức lại lẫn nhau, tạo thành một chính phủ thống nhất, một hệ thống đền thờ và thần thánh thống nhất, và dần dần kiểm soát tập trung thương mại và tài nguyên. Dưới sự cai trị của các pharaoh cổ đại, quan hệ thương mại giữa Ai Cập cổ đại với phần phía nam của Nubia và xung quanh Địa Trung Hải đã kéo dài hàng nghìn năm. Nhiều người không phải là người Ai Cập đã đến Ai Cập để làm ăn hoặc định cư ở đây.

Là một “siêu cường quốc” có tầm ảnh hưởng, Ai Cập cổ đại đã xuất khẩu cả hàng hóa và văn hóa. Ngay từ thế kỷ thứ 9 trước Công nguyên, hoa văn phương Đông từ Ai Cập đã xuất hiện trên đồ gốm của đảo Crete, Hy Lạp, đến thế kỷ thứ 6 trước Công nguyên, Ai Cập đã có ảnh hưởng lớn đến kiến trúc và điêu khắc Hy Lạp. Vào khoảng năm 620 trước Công nguyên, sự giao lưu giữa Ai Cập và Hy Lạp, nơi vừa có hải quân, đã đạt đến một trình độ mới - các thương gia Hy Lạp được phép thành lập các cơ sở buôn bán ở Ai Cập. Kể từ đó, người Hy Lạp bắt đầu đi du lịch khắp Ai Cập với tư cách là những người du hành, họ bị sốc trước những gì họ nhìn thấy. Một số người tin chắc rằng nền văn minh Hy Lạp bắt nguồn từ Ai Cập.

Ai Cập cổ đại 2.jpg

(Hộp đựng hình con nhím, khoảng thế kỷ thứ 7 trước Công nguyên, Hy Lạp, địa điểm không xác định, Bảo tàng Manchester)
(Nhiều đồ vật theo phong cách Ai Cập hoặc Ai Cập đã được tìm thấy ở Hy Lạp. Nhím, khỉ đầu chó và họa tiết hoa sen thường thấy trong các thiết kế theo phong cách Ai Cập. Nguồn ảnh: Gặp gỡ Bảo tàng)

Nền văn minh Ai Cập cổ đại kéo dài hàng nghìn năm nhưng vùng đất này không hề yên bình, các vị vua từ Vương quốc Kush, Vương quốc Assyria và Đế chế Ba Tư cổ đại lần lượt cai trị Ai Cập. Vào năm 332 trước Công nguyên, khi Alexander Đại đế dẫn đầu một cuộc thám hiểm đến Ba Tư và Ai Cập, Ai Cập gần như là một quốc gia vệ tinh của Đế chế Ba Tư cổ đại. Những người Ai Cập bản địa vô cùng hài lòng với sự xuất hiện của Alexander Đại đế, và gia nhập quân đội Macedonian Hy Lạp để chống lại sự thống trị của Đế chế Ba Tư. Do đó, Ai Cập bước vào kỷ nguyên của triều đại Ptolemaic. Với cái chết của "Cleopatra", người La Mã quay sang đưa Ai Cập vào phạm vi ảnh hưởng của họ. Sau nhiều lần thay đổi chế độ, ký ức văn hóa của người Ai Cập cổ đại đã tồn tại mãi mãi, điều này dường như không thể tưởng tượng nổi. Nhà sử học người Anh Christina Riggs tin rằng điều này có liên quan đến việc người Ai Cập cổ đại ghi lại lịch sử lâu đời bằng chữ tượng hình trên các cổng, bia và tường trong và ngoài ngôi đền. Những tác phẩm nghệ thuật, thần thoại và truyền thuyết và các buổi lễ tưởng niệm dựa trên các pharaoh trong quá khứ có thể giúp mọi người duy trì một ký ức văn hóa chung.

Một hiện tượng thú vị là ngay cả những "pharaoh nước ngoài" từng cai trị Ai Cập, chẳng hạn như gia đình Ptolemy, đã áp dụng các truyền thống văn hóa địa phương sau khi họ cai trị Ai Cập, bao gồm cả phong tục tang lễ như ướp xác sau khi chết. Vương triều Ptolemaic cũng chủ trương thờ một vị thần đa văn hóa mới-Serapis, một vị thần ghép "Hy Lạp-Ai Cập". Pharaoh Ptolemy I đã sử dụng vật hiến tế cho Serapis như một phương tiện để cai trị người Hy Lạp và Ai Cập, và sự thờ cúng của người dân đối với vị thần hợp chất này thậm chí còn tiếp tục trở thành sự cai trị của người La Mã. Trong thời kỳ "Hy Lạp-La Mã", mọi người thờ cúng các vị thần Hy Lạp, La Mã và Ai Cập tại nhà.

Ai Cập cổ đại 3.jpg

Tượng bán thân của Isis, khoảng thế kỷ 1 sau Công nguyên, bằng đá cẩm thạch, không rõ vị trí, Bảo tàng Manchester. Việc thờ cúng nữ thần Isis của Ai Cập đã phổ biến khắp Đế chế La Mã. Bức tượng bán thân này thể hiện phong cách của Hy Lạp cổ đại. Tóc của cô ấy là những lọn tóc xoắn ốc điển hình và chiếc mũ mặt trời cách điệu và sừng trên đầu cho thấy cô ấy là một vị thần Ai Cập. Nguồn ảnh: Gặp gỡ Bảo tàng)

Trong thời kỳ "Hy Lạp-La Mã", sự chuẩn bị của con người cho cái chết và thế giới bên kia cũng chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa đa văn hóa. Người Hy Lạp và La Mã có kỳ vọng khá bi quan về sự tồn tại của họ sau khi chết, tuy nhiên, quan niệm của người Ai Cập về thế giới bên kia cung cấp cho họ khả năng tái sinh vào một thế giới tươi sáng và hoàn hảo. Người Ai Cập tin rằng các vị thần là bất tử, các vị thần có thân hình vàng óng không thay đổi màu sắc và những sợi lông lapis lazuli quý giá. Do đó, xác ướp của các quý tộc có đủ khả năng chi trả thường thưởng thức quan tài, mặt nạ hoặc các vật phủ khác được trang trí bằng vàng lá, và mũ trùm đầu được sơn màu xanh lam. Trong nhiều thế kỷ, các tầng lớp thượng lưu của Ai Cập sau khi chết được chôn cất trong quan tài gỗ, nhưng đến thời kỳ "Hy Lạp - La Mã", quan tài gỗ về cơ bản không còn được sử dụng nữa, thay vào đó, xác ướp được che mặt và phủ kín bằng băng vải lanh. Mặc dù chữ tượng hình Ai Cập cổ đại không còn được công chúng biết đến vào thời điểm này, nhưng chúng vẫn xuất hiện trên các đồ trang trí trong đám tang của quý tộc, như một loại "bùa hộ mệnh" ma thuật để đảm bảo quá trình chuyển đổi thành công của người đã khuất sang thế giới bên kia.

Như Riggs nói, nhìn bề ngoài, có vẻ như văn hóa từ một vùng đất xa lạ xâm nhập vào tổ của chim bồ câu Ai Cập để chiếm tổ của chim ác là, nhưng từ một góc độ khác, văn hóa bản địa của Ai Cập cổ đại đã cho phép bản thân tiếp tục hội nhập và tiếp biến với các nền văn hóa nước ngoài. .

Ai Cập cổ đại 4.jpg

(Mặt nạ xác ướp, khoảng thế kỷ 1 trước Công nguyên, sơn thạch cao, Ai Cập, Hawala, bộ sưu tập Bảo tàng Manchester. Nguồn ảnh: Gặp gỡ Bảo tàng)

Các xác ướp không thể phản ánh bức tranh toàn cảnh về xã hội Ai Cập cổ đại​

Đối với người Ai Cập, mục đích của việc làm xác ướp không chỉ để lưu giữ hài cốt, mà là tạo ra "một phiên bản hoàn hảo và vĩnh cửu của người chết" để họ có thể tận hưởng thế giới bên kia. Từ xa xưa, nhiều người đã bị ám ảnh bởi việc mở tấm vải liệm của xác ướp để xem những gì ẩn chứa bên trong. Vào thế kỷ 17, người ta lột băng của xác ướp để lấy chất màu đen gọi là "Mumia", được cho là có tác dụng chữa bệnh. Trong thời hiện đại, các nhà nghiên cứu tò mò đã mở ra xác ướp dưới danh nghĩa "khoa học", cố gắng khám phá bản sắc dân tộc, cấu trúc cơ thể và sức khỏe của người Ai Cập cổ đại.

Từ cuối thế kỷ 18 đến đầu thế kỷ 19, khi y học trở thành chuyên ngành, khám nghiệm tử thi đã phát triển như một ngành học. Đồng thời, các nhà khoa học cũng bắt đầu chú ý đến vấn đề đa dạng tôn giáo ở các thuộc địa rộng lớn của châu Âu, trong khi Ai Cập lại nằm ở giao điểm của ba vòng tròn văn hóa lớn là châu Phi, Trung Đông và Địa Trung Hải. Xã hội lúc bấy giờ vẫn còn nhiều hạn chế đối với việc mổ xác trực tiếp xác tươi, nhưng xác ướp không nằm trong phạm vi hạn chế, đối với giới học thuật phương Tây nghiên cứu về chúng, có thể nói rằng chúng có thể làm được nhiều việc. Sau chuyến thám hiểm của Napoléon, các học giả châu Âu đã có thể lấy được nhiều di tích văn hóa khác nhau, bao gồm cả xác ướp, từ Ai Cập dễ dàng hơn trước. Việc tháo dỡ và nghiên cứu xác ướp đã trở nên phổ biến trong giới học giả và bác sĩ trong một thời gian.

Vào thời điểm đó, các nhà khoa học đã đưa ra những phỏng đoán khác nhau về nguồn gốc của người Ai Cập cổ đại dựa trên đặc điểm dân tộc của họ. Học giả người Đức Blumenbach tin rằng tổ tiên của người Ai Cập cổ đại có thể đến từ Ethiopia cổ đại vì họ có một số điểm tương đồng với các dân tộc châu Phi cổ đại khác từng sinh sống trong khu vực. Học giả người Pháp Cuvier cho rằng người Ai Cập cổ đại có nguồn gốc từ chủng tộc Caucasian. Trên thực tế, tất cả các nghiên cứu như vậy đều có nhiều phỏng đoán dựa trên sự thật khách quan, đặc biệt là đường nét của mũi, độ lớn của môi, màu da, ... thường được coi là có thể phân biệt chủng tộc, phần lớn là do giả định chủ quan và kết luận cuối cùng thường dẫn đến việc phân loại chủng tộc - cho dù dựa trên cơ sở nào đi chăng nữa, thì người châu Âu hay người da trắng luôn được xếp vào hàng đầu của nền văn minh nhân loại.

Tuy nhiên, những nghiên cứu về Ai Cập cổ đại, mang đầy tính phân biệt chủng tộc này đã có rất nhiều người hâm mộ vào thế kỷ 19, và thậm chí còn phát triển một quy trình tiêu chuẩn từ việc tháo dỡ xác ướp, đo hộp sọ để xác định chủng tộc. Cho đến cuối thế kỷ 19, các nhà khoa học vẫn tin rằng chỉ cần họ tuân thủ nghiêm ngặt các lý thuyết khoa học, sự thật về Ai Cập cổ đại có thể được khẳng định chắc chắn. Từ năm 1890 đến năm 1910, nhà khảo cổ học người Anh Petrie đã khai quật được một số lượng lớn các di tích văn hóa tại di chỉ Hawala ở miền trung Ai Cập , bao gồm hàng chục nghìn xác ướp, nhưng ông chỉ ghi lại một phần rất nhỏ các xác ướp được trang trí bằng vàng hoặc màu những bộ xương đó dường như không có giá trị nghiên cứu đã bị chôn vùi trong lòng đất. Cuối cùng ông kết luận rằng những xác ướp này chủ yếu là những người Hy Lạp định cư ở Ai Cập.

Bây giờ chúng ta biết rằng tầng lớp giàu có của Hawala hỗn tạp hơn nhiều so với Petrie nói. Trên thực tế, có rất nhiều vấn đề trong phương pháp nghiên cứu giải mã thành phần dân tộc của người Ai Cập cổ đại dựa trên xác ướp. Vấn đề lớn nhất là những người Ai Cập cổ đại may mắn được ướp xác và bảo quản thường đến từ một số ít nhóm thượng lưu trong xã hội, và chúng không phản ánh bức tranh toàn cảnh về xã hội Ai Cập cổ đại.

Ngày nay, với sự trợ giúp của công nghệ quét CT và hình ảnh ba chiều, các nhà nghiên cứu không còn cần phải tự mình tháo rời các xác ướp để có được kết quả nghiên cứu giống nhau. Tuy nhiên, điều đáng phản ánh là thực hành mở gói xác ướp và cẩn thận chơi đùa với cơ thể của họ trong các nghiên cứu trước đây dường như không nằm trong các cân nhắc về đạo đức và luân lý của con người. Đối với chi tiết về cách tạo ra xác ướp - những chất nào được sử dụng để khử trùng và bảo quản, cách quấn cơ thể bằng dải vải, v.v. - chúng ta gần như biết nhiều hơn người Ai Cập cổ đại. Nhưng nếu đứng từ quan điểm của người Ai Cập cổ đại, những gì chúng ta làm ngày nay là không thể tha thứ. Việc sản xuất xác ướp rất tốn kém và tốn nhiều công sức và chỉ có thể được thực hiện bởi các linh mục chuyên nghiệp. Theo tiền đề này, các xác ướp phải được che giấu và bảo vệ vĩnh viễn, không bị can thiệp bởi thế tục, điều này cũng giải thích tại sao nhà sản xuất không bao giờ để lại hồ sơ về cách tạo ra các xác ướp.

Ai Cập cổ đại 5.jpg

Năm 1922, ngôi mộ của pharaoh Ai Cập Tutankhamen được phát hiện. Nguồn ảnh: Visual China

Thay vì tập trung vào những xác ướp được trang trí bằng vàng lấp lánh, tốt hơn hết bạn nên chuyển sang những đồ vật bình thường hơn đã từng tồn tại trong cuộc sống của người Ai Cập cổ đại. Ví dụ, rất ít nhà nghiên cứu chú ý đến các dải vải lanh được lấy ra từ xác ướp. Chúng thường bị vứt bỏ như rác sau khi nghiên cứu kết thúc. Tuy nhiên, việc mua những dải vải này là đắt nhất và phổ biến nhất trong các đám tang của người Ai Cập cổ đại. Một trong những các liên kết quan trọng. Ở Ai Cập cổ đại, lanh không chỉ là cây trồng kinh tế quan trọng nhất, mà còn được văn hóa coi là "sạch" và "linh thiêng". Trong truyền thống của người Ai Cập cổ đại, các hành vi bí mật, che giấu và nghi lễ hầu như không thể tách rời với việc quấn vải lanh. Xã hội Ai Cập cổ đại, giống như các xã hội khác, đầy lo lắng và sợ hãi, nhưng đã phát triển các phương pháp đối phó với lo lắng và chấp nhận thực tế, khéo léo cân bằng nhu cầu của người sống và người chết. Đây có thể là trí tuệ của người Ai Cập cổ đại đáng để chúng ta học tập.


- Phong Cầm dịch từ jiemian.com​
 
CHAT
  1. Bút Nghiên @ Bút Nghiên: Một trận thắng vẫn ở trong tầm tay thầy Park
  2. Hà Nội Honey @ Hà Nội Honey: Tiếc quá. H2 mất mình
  3. Hide Nguyễn @ Hide Nguyễn: Chung kết AFF Cup 2022: Việt Nam - Thái Lan
  4. Hide Nguyễn @ Hide Nguyễn: Hi, chào @nanchy
  5. N @ nanchy: .
  6. BichKhoa blog @ BichKhoa blog: Chúc mừng năm mới!
  7. bichngoc @ bichngoc: Chúc mừng năm mới 2023!
  8. Văn Học Trẻ @ Văn Học Trẻ: Viết lách và kiếm tiền :))
  9. Hà Nội Honey @ Hà Nội Honey: Tết đến nơi rồi. Chăm chỉ như chú ong nào
  10. bichngoc @ bichngoc: hi, chào các cú đêm
  11. VnKienThuc @ VnKienThuc: Chào các bạn đang online tại diễn đàn nhé!
  12. VnKienThuc @ VnKienThuc: Shoutbox has been pruned!

Trang cá nhân

Chúc Diễn đàn Tất Niên vui vẻ, an lành :)
Việt Nam chiến thắng.
19h30 chung kết AFF 2022 Việt Nam - Thái Lan
Chúc mừng năm mới 2023~ Mong một năm mưa thuận gió hòa, kinh doanh, việc làm khấm khá lên.
Chúc cả nhà sức khỏe, thành công và nhiều may mắn!
Ghé site mình tham quan nhé: www.bichkhoa.com
Đón chào năm mới 2023! Mong thuận buồm xuôi gió, vạn sự hanh thông.
Chúc mừng năm mới 2023!

VnKienthuc lúc này

Không có thành viên trực tuyến.

Định hướng

Diễn đàn VnKienthuc.com là nơi thảo luận và chia sẻ về mọi kiến thức hữu ích trong học tập và cuộc sống, khởi nghiệp, kinh doanh,...
Top