Kế hoạch bài dạy Bài 10: Hy Lạp và La Mã cổ đại- Lịch sử 6- tích hợp năng lực số

[Trang Dimple]

Kế hoạch bài dạy Bài 10: Hy Lạp và La Mã cổ đại (Lịch sử và Địa lí 6 – Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống) được xây dựng theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh, đồng thời tích hợp phát triển năng lực số theo yêu cầu của Chương trình GDPT 2018. Nội dung bài học giúp học sinh tìm hiểu về điều kiện tự nhiên của khu vực Địa Trung Hải; sự hình thành và phát triển của các nền văn minh Hy Lạp và La Mã cổ đại; những thành tựu tiêu biểu về chữ viết, khoa học, nghệ thuật, kiến trúc, luật pháp và tổ chức xã hội; cùng với ảnh hưởng sâu rộng của các nền văn minh này đối với lịch sử thế giới hiện đại.

KẾ HOẠCH DẠY HỌC – Môn Lịch sử và Địa lí 6 Bài 10. Hy Lạp và La Mã cổ đại​

I. Mục tiêu​

1. Về kiến thức​

• Trình bày được tác động của điều kiện tự nhiên (địa hình chia cắt, bờ biển nhiều vũng vịnh/hải cảng, khoáng sản; riêng La Mã có thêm đồng bằng rộng, đồng cỏ, thuận lợi trồng trọt chăn nuôi ở thời kì đế quốc) đối với sự hình thành và phát triển của văn minh Hy Lạp và La Mã.
• Nêu được mô hình nhà nước thành bang ở Hy Lạp và nền dân chủ cổ đại tiêu biểu (A-ten; Đại hội nhân dân, chế độ bỏ phiếu bằng vỏ sò).
• Trình bày được tổ chức nhà nước đế chế ở La Mã (quyền lực tập trung vào “Đấng tối cao/hoàng đế”; Viện Nguyên lão chỉ còn tính hình thức; Đại hội nhân dân không còn quyền lực như trước).
• Kể tên một số thành tựu văn hóa tiêu biểu của Hy Lạp và La Mã (chữ cái La-tinh, chữ số La Mã, văn học/khoa học, dương lịch, kiến trúc – điêu khắc…).

2. Về năng lực​

Năng lực chung (biểu hiện cụ thể)​

• Tự chủ: chuẩn bị tài liệu số/phiếu học tập, thực hiện nhiệm vụ được giao đúng thời gian.
• Giao tiếp và hợp tác: thảo luận nhóm, phản hồi góp ý; trình bày kết quả bằng sản phẩm số.
• Giải quyết vấn đề: phân tích mối quan hệ giữa điều kiện tự nhiên ↔ kinh tế/đặc điểm tổ chức nhà nước ↔ thành tựu văn hóa.

Năng lực đặc thù môn Lịch sử và Địa lí​

• Khai thác lược đồ: quan sát, chỉ ra vị trí địa lí nổi bật của Hy Lạp/La Mã; đọc được thông tin từ lược đồ.
• Khai thác tư liệu: đọc đoạn tư liệu về cảng Pi-rê để rút ra nhận xét về hoạt động kinh tế.
• Trình bày lịch sử: mô tả được tổ chức nhà nước thành bang và đế chế; nêu ý nghĩa/ưu điểm (với thành bang/dân chủ).

Mục tiêu năng lực số (chọn theo Khung mã chỉ báo bạn cung cấp)​

• 1.1. Duyệt, tìm kiếm và lọc dữ liệu, thông tin và nội dung số:
  
  • L8-L9 (TC2): Tổ chức được các chiến lược tìm kiếm.
• 1.2. Đánh giá dữ liệu, thông tin và nội dung số:
  
  • L8-L9 (TC2): Thực hiện phân tích, diễn giải và đánh giá được dữ liệu/thông tin/nội dung số (ở mức bài học: kiểm chứng nhanh nguồn ảnh/tư liệu).
• 1.3. Quản lý dữ liệu, thông tin và nội dung số:
  
  • L8-L9 (TC2): Sắp xếp dữ liệu/thông tin/nội dung để dễ lưu trữ và truy xuất trong thư mục theo nhiệm vụ.
• 2.1. Tương tác thông qua công nghệ số:
  
  • L8-L9 (TC2): Lựa chọn được các phương tiện truyền thông số phù hợp cho bối cảnh (nộp bài/trao đổi nhóm).
• 2.2. Chia sẻ thông tin và nội dung thông qua công nghệ số:
  
  • L10-L11-L12 (NC1): Hướng dẫn người khác cách đóng vai trò trung gian để chia sẻ thông tin và nội dung (phân vai trong nhóm khi nộp sản phẩm).
• 3.1. Phát triển nội dung số:
  
  • L8-L9 (TC2): Thể hiện bản thân thông qua việc tạo ra các nội dung số (poster/slide/phiếu trả lời số).
• 3.3. Thực thi bản quyền và giấy phép:
  
  • L6-L7 (TC1): Thảo luận và áp dụng quy tắc cơ bản về bản quyền/ghi nguồn (ghi chú nguồn ảnh/tư liệu).
• 5.2. Xác định nhu cầu và giải pháp công nghệ:
  
  • L6-L7 (TC1): Chọn công cụ số và giải pháp công nghệ để giải quyết nhu cầu học tập (làm sản phẩm số theo yêu cầu).
• 5.3. Sử dụng sáng tạo công nghệ số:
  
  • L6-L7 (TC1): Chọn được công cụ và áp dụng quy trình tạo sản phẩm/kiến thức số cho tình huống học tập trong môi trường số.

3. Về phẩm chất​

• Trân trọng di sản văn minh Hy Lạp và La Mã: có thái độ tích cực khi tìm hiểu chữ viết, kiến trúc, thành tựu khoa học.
• Trung thực học tập: ghi nguồn khi sử dụng hình ảnh/tư liệu trên internet cho phần sản phẩm số.
• Trách nhiệm: hợp tác đúng phân công, hoàn thành nhiệm vụ học tập theo yêu cầu.

II. Thiết bị dạy học và học liệu​

1. Giáo viên

• Máy tính + máy chiếu (hoặc TV) để hiển thị lược đồ, câu hỏi nhanh.
• File ảnh/lược đồ trong SGK:
  
  • Lược đồ Hy Lạp cổ đại (Hình 2)
  • Lược đồ đế quốc La Mã TK II (Hình 4)
  • Sơ đồ tổ chức Nhà nước thành bang A-ten (Hình 5)
  • Sơ đồ tổ chức Nhà nước đế chế La Mã (Hình 8)
  • Hình minh họa cảng Pi-rê (Hình 3) và các công trình/văn hóa (Hình 9–12)
• Công cụ số:
  
  • Kahoot/Quizizz hoặc Google Form để làm trắc nghiệm nhanh (luyện tập).
  • Padlet/Google Classroom/Teams để nộp sản phẩm số và phản hồi.
  • Google Docs/Slides/Canva (chọn 1) để làm sản phẩm nhóm (poster/slide).

1. Học sinh

• SGK Lịch sử và Địa lí 6.
• Điện thoại thông minh/ máy tính bảng/ máy tính (nếu nhà trường cho phép) hoặc dùng chung phòng máy.
• Tài khoản lớp học (nếu có) để đăng nhập nộp sản phẩm.

III. Tiến trình dạy học (45 phút)​

Hoạt động 1: Mở đầu – “Vì sao Hy Lạp và La Mã được nhắc tới nhiều trong lịch sử châu Âu?”​

(15 phút)

a) Mục tiêu (kết quả hoạt động)​

• Học sinh xác định được vấn đề học tập: “Điều kiện tự nhiên tác động thế nào đến kinh tế, tổ chức nhà nước và thành tựu văn hóa của Hy Lạp/La Mã?”
• Học sinh biết cách thực hiện nhiệm vụ số ngay từ đầu tiết học.

b) Nội dung (nhiệm vụ học sinh làm)​

1. Quan sát nhanh hình Đền Pác-tê-nông hoặc một hình công trình/kiến trúc tiêu biểu do giáo viên chiếu.
2. Trả lời câu hỏi khởi động bằng công cụ số:
   
   • Câu 1 (kết nối): “Theo em, hình ảnh này liên quan đến quốc gia nào và vì sao?”
   • Câu 2: “Nếu một đất nước có nhiều vũng vịnh/hải cảng thì ưu thế kinh tế nổi bật có thể là gì?”
3. Nhận Phiếu học tập số(Google Form/Padlet) có 3 gạch đầu dòng sẽ học trong tiết:
   
   • Điều kiện tự nhiên → Kinh tế
   • Nhà nước thành bang & dân chủ (Hy Lạp)
   • Nhà nước đế chế (La Mã) & thành tựu văn hóa

c) Sản phẩm​

• Bài trả lời nhanh (đáp án trên Kahoot/Form) + ghi 2 ý ngắn vào phiếu học tập số.

d) Tổ chức thực hiện​

• Giáo viên: chiếu hình, chia mã câu hỏi; theo dõi học sinh trả lời, chọn 2–3 phương án để dẫn vào bài.
• Dự kiến khó khăn & hỗ trợ:
  
  • Nếu HS không biết ảnh thuộc Hy Lạp: GV gợi bằng từ khóa “Pác-tê-nông – A-ten”.
• Tích hợp công nghệ: sử dụng Kahoot/Quizizz/Google Form; phản hồi ngay.

Mã năng lực số lồng ghép

• 2.1.Tương tác thông qua công nghệ số: L8-L9 (TC2) (2.1)
• 5.2.Xác định nhu cầu và giải pháp công nghệ: L6-L7 (TC1) (5.2)

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới – “Mối quan hệ giữa tự nhiên – tổ chức nhà nước – văn hóa”​

(20 phút)

a) Mục tiêu​

• Học sinh chiếm lĩnh kiến thức:
  
  • Nêu được điểm nổi bật điều kiện tự nhiên của Hy Lạp và La Mã và suy ra ưu thế phát triển kinh tế.
  • Trình bày được nhà nước thành bang & dân chủ ở Hy Lạp; tổ chức đế chế ở La Mã.
• Rèn kĩ năng đọc lược đồ và khai thác tư liệu.

b) Nội dung (nhiệm vụ cụ thể)​

Chia 4 nhóm, mỗi nhóm phụ trách 1 “trạm thông tin” trong 10 phút đầu và 5 phút chốt ý:
Trạm 1 – Hy Lạp cổ đại (Lược đồ + tư liệu cảng Pi-rê)

• Quan sát Hình 2 và Hình 3 trong SGK.
• Trả lời trên phiếu số:
  
  1. Vị trí địa lí Hy Lạp có điểm nổi bật gì?
  2. Theo em, ưu thế kinh tế: thương mại hàng hải/hải cảng, thủ công nghiệp…?

Trạm 2 – La Mã cổ đại (Lược đồ TK II)

• Quan sát Hình 4.
• Trả lời:
  
  1. La Mã hình thành ở đâu?
  2. Điều kiện tự nhiên nổi bật: biển, vịnh/cảng, đồng bằng/đồng cỏ, khoáng sản…?

Trạm 3 – Hy Lạp: nhà nước thành bang & dân chủ

• Đọc thông tin mục 2 + hình 5.
• Trả lời:
  
  1. “Thành bang” gồm gì (trung tâm thành thị + vùng đất trồng)?
  2. Nền dân chủ biểu hiện qua cơ quan nào? “bỏ phiếu bằng vỏ sò” là gì?

Trạm 4 – La Mã: nhà nước đế chế

• Đọc mục 3 + hình 8.
• Trả lời:
  
  1. Quyền lực cao nhất thuộc về ai?
  2. Viện Nguyên lão và Đại hội nhân dân có vai trò thế nào?

c) Sản phẩm​

• Mỗi nhóm hoàn thành phiếu trả lời số(Google Form/Word template/Padlet) gồm:
  
  • 4–6 ý chính
  • 1 sơ đồ chữ mini (từ khóa) thể hiện mối quan hệ “Tự nhiên → Kinh tế → Tổ chức nhà nước”

d) Tổ chức thực hiện​

• Giáo viên: phát tài liệu hình/đoạn tư liệu; hướng dẫn cách làm nhanh; đi từng nhóm hỗ trợ.
• Chốt kiến thức:
  
  • GV gọi 1 nhóm/1 trạm trình bày ngắn (30–40 giây).
  • GV tổng hợp thành bảng so sánh nhanh trên slide chung.

Dự kiến khó khăn & hỗ trợ

• HS dễ nhầm “thành bang” vs “đế chế”: GV nhấn điểm khác biệt “quyền lực trung tâm”.
• HS trả lời lan man: cung cấp khung trả lời 2 dòng/ý (tự nhiên → hệ quả).

Mã năng lực số lồng ghép

• 1.2.Đánh giá dữ liệu/thông tin số: L8-L9 (TC2) (1.2)
  (HS phải dựa vào hình/lược đồ SGK để kết luận, không suy diễn tùy ý)
• 1.3.Quản lý dữ liệu: L8-L9 (TC2) (1.3)
  (Lưu phiếu theo mã nhóm: N1/Trạm1…)
• 3.1.Phát triển nội dung số: L8-L9 (TC2) (3.1)
• 5.2.Xác định nhu cầu và giải pháp công nghệ: L6-L7 (TC1) (5.2)

Hoạt động 3: Luyện tập – “Trắc nghiệm + sắp xếp ý đúng”​

(7 phút)

a) Mục tiêu​

• Củng cố kiến thức vừa học: điều kiện tự nhiên, mô hình nhà nước, dân chủ và đế chế.
• Rèn kĩ năng trả lời ngắn, chính xác dựa trên thông tin SGK.

b) Nội dung (bài tập cụ thể)​

Làm 5 câu trắc nghiệm nhanh trên Kahoot/Quizizz/Google Form (thời gian 3 phút) + 1 bài sắp xếp cặp (2 phút):

• Câu 1: Hy Lạp ưu thế nổi bật nhất là gì? (hải cảng/biển đảo → hàng hải)
• Câu 2: Vì sao La Mã phát triển trồng trọt/chăn nuôi tốt hơn? (đồng bằng/đồng cỏ thời đế quốc)
• Câu 3: Ở Hy Lạp, cơ quan quyền lực cao nhất là gì?
• Câu 4: Viện Nguyên lão ở La Mã đến thời kì đế chế có vai trò thế nào?
• Câu 5: Nêu 1 thành tựu văn hóa tiêu biểu (chữ cái La-tinh/chữ số La Mã/dương lịch…).
• Bài ghép: “thành bang – dân chủ” ghép với “đại hội nhân dân/vỏ sò”; “đế chế – quyền lực tập trung” ghép với “Đấng tối cao/hoàng đế”.

c) Sản phẩm​

• Điểm/đáp án trên hệ thống số + 1 câu trả lời ngắn “Em thấy ý nào quan trọng nhất?”.

d) Tổ chức thực hiện​

• Giáo viên: công bố tiêu chí chấm nhanh (đúng/nhanh), xem thống kê câu sai để nhắc lại 1 ý trọng tâm.
• Học sinh: làm cá nhân; sau đó giáo viên chỉ định 2 HS giải thích ngắn vì sao chọn đáp án.

Mã năng lực số lồng ghép

• 1.2.Đánh giá dữ liệu/thông tin số: L6-L7 (TC1) hoặc L8-L9 (TC2) (nhấn vào dựa thông tin SGK)
• 2.1 Tương tác số: L8-L9 (TC2) (2.1)

Hoạt động 4: Vận dụng – “Tạo sản phẩm số: Infographic 1 phút”​

(3 phút trên lớp + giao ngoài giờ)

a) Mục tiêu​

• Phát triển năng lực vận dụng: học sinh kết nối kiến thức bài học để tạo sản phẩm số.
• Rèn năng lực số về tạo nội dung, ghi nguồn, chia sẻ sản phẩm.

b) Nội dung (nhiệm vụ ngoài lớp)​

Chọn 1 trong 2 chủ đề (khuyến khích làm nhóm 3–4 HS):

1. Infographic “Tự nhiên – Nhà nước – Văn hóa” (Hy Lạp & La Mã)
   
   • Bắt buộc có 3 mảng:
     
     • Điều kiện tự nhiên (2 ý)
     • Tổ chức nhà nước (2 ý cho Hy Lạp + 2 ý cho La Mã)
     • Thành tựu văn hóa (3 ý + 1 hình minh họa)
2. Mini-poster “Giải thích vì sao văn minh Hy Lạp/La Mã được đánh giá cao”
   
   • Trình bày 4 luận điểm ngắn theo mạch: tự nhiên → kinh tế → thể chế → thành tựu.

Yêu cầu bắt buộc

• Có ít nhất 1 hình tự chọn nhưng phải ghi nguồn (tên ảnh + nơi/website hoặc sách).
• Xuất ra dạng PDF/Slide và nộp lên lớp học.

c) Sản phẩm (hình thức nộp)​

• 01 file số (Google Slides/Canva/Word) hoặc 01 ảnh chụp rõ nội dung.
• Đính kèm phần “Nguồn tham khảo” (2–3 nguồn).

d) Tổ chức thực hiện​

• Giáo viên: hướng dẫn cách sử dụng mẫu có sẵn (link mẫu trong lớp học), cách ghi nguồn.
• Học sinh: làm ngoài giờ; nộp trước buổi học sau (giáo viên quy định mốc nộp).
• Lần phản hồi: chọn 3 sản phẩm tốt để trình chiếu đầu tiết sau.

Mã năng lực số lồng ghép

• 3.1.Phát triển nội dung số: L8-L9 (TC2) (3.1)
• 3.3.Thực thi bản quyền và giấy phép: L6-L7 (TC1) (3.3)
• 2.2.Chia sẻ thông tin: L10-L11-L12 (NC1) (2.2)
• 1.3.Quản lý dữ liệu: L8-L9 (TC2) (1.3)

Gợi ý kiểm tra – đánh giá nhanh (trong tiết)​

• Đánh giá thường xuyênqua:
  
  • Trả lời khởi động (Hoạt động 1)
  • Phiếu nhóm ở Hoạt động 2
  • Điểm/đáp án trắc nghiệm Hoạt động 3
• Tiêu chí minh bạch(nêu trước khi làm):
  
  • Đúng kiến thức theo SGK
  • Có dẫn chứng từ lược đồ/tư liệu
  • Sản phẩm số có đủ mục, rõ ràng, đúng quy cách; có ghi nguồn hình