Cộng Đồng ASEAN: Giấc Mơ Chung Của Đông Nam Á Đã Thành Hiện Thực?

[Trang Dimple]

Sau nhiều năm hợp tác và phát triển, các quốc gia trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á đã nhận thấy rằng sự liên kết chặt chẽ hơn sẽ giúp khu vực phát triển mạnh mẽ và bền vững hơn trong bối cảnh toàn cầu hóa. Từ mong muốn tăng cường hợp tác về chính trị, kinh tế, văn hóa – xã hội, ý tưởng xây dựng một Cộng đồng ASEAN đã dần được hình thành. Với nỗ lực chung của các quốc gia thành viên, mục tiêu này đã từng bước trở thành hiện thực khi Cộng đồng ASEAN chính thức được thành lập vào năm 2015. Đây là dấu mốc quan trọng trong quá trình liên kết khu vực, mở ra một giai đoạn hợp tác sâu rộng hơn giữa các quốc gia Đông Nam Á nhằm hướng tới hòa bình, ổn định và phát triển chung của cả khu vực.

LỊCH SỬ 12 BÀI 5: CỘNG ĐỔNG ASEAN: TỪ Ý TƯỞNG ĐẾN HIỆN THỰC​

A. KIẾN THỨC CĂN BẢN
1. Ý tưởng mục tiêu và kế hoạch xây dựng Cộng đồng ASEAN​

a. Ý tưởng xây dựng Cộng đồng ASEAN

- Ý tưởng xây dựng Cộng đồng ASEAN đã khởi nguồn từ khi ASEAN thành lập. Tuyên bố Băng Cốc (1967) đã nêu ra mục tiêu xây dựng một cộng đồng hoà bình và thịnh vượng ở Đông Nam Á.
- ASEAN chính thức khẳng định ý tưởng thành lập Cộng đồng ASEAN tại Hội nghị cấp cao ASEAN không chính thức lần thứ hai được tổ chức tại Ma-lai-xi-a (1997). ​

b. Mục tiêu của Cộng đồng ASEAN

- Mục tiêu tổng quát của Cộng đồng ASEAN là xây dựng một tổ chức hợp tác liên chính phủ có liên kết sâu rộng, dựa trên cơ sở pháp lí là Hiến chương ASEAN.
- Cộng đồng ASEAN được hình thành dựa trên ba trụ cột là Cộng đồng Chính trị - An ninh, Cộng đồng Kinh tế và Cộng đồng Văn hoá - Xã hội.
c. Kế hoạch xây dựng Cộng đồng ASEAN
- Năm 2003, các nhà lãnh đạo ASEAN quyết định thành lập Cộng đồng ASEAN vào năm 2020.
- Đến năm 2007, tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 12, lãnh đạo ASEAN nhất trí sẽ đạt mục tiêu này vào năm 2015 (thay vì đến năm 2020).
- Ngày 22-11-2015, các nhà lãnh đạo ASEAN đã nhóm họp tại Ma-lai-xi-a, kí Tuyên bố Cua-la Lăm-pơ, chính thức thành lập Cộng đồng ASEAN.​

- Cộng đồng ASEAN có hiệu lực từ ngày 31-12-2015

2. Ba trụ cột của Cộng đồng ASEAN​

Trụ cột​	Mục đích​	Nội dung​
a. Cộng đồng chính trị - an ninh ASEAN	Là khuôn khổ hợp tác chính trị an ninh toàn diện nhằm xây dựng một môi trường hoà bình và an ninh cho phát triển ở khu vực Đông Nam Á thông qua việc nâng cao hợp tác chính trị an ninh trong khối ASEAN, kết hợp với sự tham gia của các đối tác bên ngoài.​	Trên cơ sở tôn trọng các nguyên tắc cơ bản của ASEAN là đồng thuận, không can thiệp vào công việc nội bộ, không sử dụng vũ lực và đe doạ sử dụng vũ lực, thúc đẩy hoà bình, ổn định và hợp tác khu vực.​
b. Cộng đồng kinh tế ASEAN	Là khuôn khổ hợp tác nhằm xây dựng ASEAN thành một thị trường và một nền tảng sản xuất thống nhất, trong đó có sự lưu chuyển tự do của hàng hoá, dịch vụ, đầu tư, vốn và lao động có tay nghề.	- AEC thúc đẩy chính sách cạnh tranh về kinh tế, bảo vệ người tiêu dùng, bảo vệ sở hữu trí tuệ, phát triển cơ sở hạ tầng, thương mại điện tử,... hướng tới sự thịnh vượng chung của các quốc gia thành viên.​
c. Cộng đồng văn hóa - xã hội ASEAN	Là khuôn khổ hợp tác hướng tới xây dựng một ASEAN lấy con người làm trung tâm và có trách nhiệm xã hội. ​	- Xây dựng tình đoàn kết và thống nhất bền lâu giữa các quốc gia và dân tộc ASEAN bằng cách tạo dựng bản sắc chung, xây dựng một xã hội chia sẻ, đùm bọc, hoà thuận và rộng mở, nơi cuộc sống và phúc lợi của người dân được nâng cao - Trên cơ sở đó, tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 10 (2004), Kế hoạch tổng thể xây dựng ASCC được thông qua, gồm 6 nội dung chính.​

3. Cộng đồng ASEAN sau năm 2015​

-Tầm nhìn ASEAN đối với Cộng đồng ASEAN : Hướng tới việc thúc đẩy hợp tác và hội nhập ngày càng chặt chẽ hơn trên các trụ cột APSC, AEC, ASCC
-Triển vọng đối với Cộng đồng ASEAN: ASEAN sẽ tiếp tục phát triển với mức độ liên kết, hợp tác ngày càng sâu rộng trên cả 3 trụ cột, tiếp tục là một trong những khu vực phát triển năng động nhất trên thế giới.
1. Ý tưởng, mục tiêu và kế hoạch xây dựng Cộng đồng ASEAN
a. Ý tưởng xây dựng cộng đồng ASEAN
- Ý tưởng xây dựng Cộng đồng ASEAN khởi nguồn từ khi tổ chức này được thành lập năm 1967. Trong Tuyên bố Băng Cốc (1967), các nước thành viên đã nêu mục tiêu xây dựng một cộng đồng hoà bình và thịnh vượng ở Đông Nam Á.
- Năm 1997, ý tưởng xây dựng Cộng đồng ASEAN được chính thức khẳng định nhân dịp kỉ niệm 30 năm ngày thành lập ASEAN. Cũng trong năm 1997, Hội nghị cấp cao ASEAN không chính thức lần thứ hai tại Ma-lai-xi-a đã thông qua văn kiện mang tên Tầm nhìn ASEAN 2020.
- Tầm nhìn ASEAN 2020 là văn bản đầu tiên đề xuất ý tưởng xây dựng một Cộng đồng ASEAN có nhận thức về các mối quan hệ lịch sử, gắn bó với nhau trong một bản sắc khu vực chung, cùng nhau giữ gìn hoà bình, hướng tới ổn định, tương trợ, hợp tác phát triển phồn vinh, tăng cường vị thế ASEAN trên trường quốc tế.
b. Mục tiêu
- Mục tiêu tổng quát của Cộng đồng ASEAN là xây dựng một tổ chức hợp tác liên chính phủ có liên kết sâu rộng, dựa trên cơ sở pháp lí là Hiến chương ASEAN.
- Cộng đồng ASEAN được hình thành dựa trên ba trụ cột là Cộng đồng Chính trị An ninh, Cộng đồng Kinh tế và Cộng đồng Văn hoá - Xã hội.
2. Ba trụ cột của Cộng đồng ASEAN
a. Cộng đồng Chính Trị - An ninh ASEAN
- Cộng đồng Chính trị - An ninh ASEAN (APSC) là khuôn khổ hợp tác chính trị an ninh toàn diện nhằm mục tiêu xây dựng một môi trường hoà bình và an ninh cho phát triển ở khu vực Đông Nam Á thông qua việc nâng cao hợp tác chính trị - an ninh trong khối ASEAN, kết hợp với sự tham gia của các đối tác bên ngoài.
b. Cộng đồng Kinh tế ASEAN
- Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) là khuôn khổ hợp tác xây dựng ASEAN thành một thị trường và một nền tảng sản xuất thống nhất, trong đó có sự lưu chuyển tự do của hàng hoá, dịch vụ, dầu tư, vốn và lao động có tay nghề.
- AEC thúc đẩy chính sách cạnh tranh về kinh tế, bảo vệ người tiêu dùng, bảo vệ sở hữu trí tuệ, phát triển cơ sở hạ tầng, thương mại điện tử,... hướng tới sự thịnh vượng chung của các quốc gia thành viên.
c. Cộng đồng Văn hóa – Xã hội ASEAN
- Cộng đồng Văn hoá - Xã hội ASEAN (ASCC) xây dựng một ASEAN lấy con người làm trung tâm, có trách nhiệm xã hội nhằm xây dựng tỉnh đoàn kết và thống nhất bền lâu giữa các quốc gia và dân tộc ASEAN bằng cách tạo dựng bản sắc chung, xây dựng một xã hội chia sẻ, đùm bọc, hoà thuận và rộng mở, nơi cuộc sống và phúc lợi của người dân được nâng cao.
- Kế hoạch tổng thể xây dựng ASCC được thông qua, gồm 6 nội dung chính.
+ Phát triển con người
+ Phúc lợi và bảo hiểm xã hội
+ Các quyền và bình đẳng xã hội
+ Bảo đảm bền vững môi trường
+ Tạo dựng bản sắc ASEAN
+ Thu hẹp khoảng cách phát triển
3. Cộng đồng ASEAN sau năm 2015
a. Triển vọng và thách thức của Cộng đồng ASEAN
- Thách thức của Cộng đồng ASEAN:
+ Thách thức an ninh đến từ cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn; thay đổi cấu trúc địa - chính trị khu vực châu Á - Thái Bình Dương nói riêng và toàn cầu nói chung.
+ Sự đa dạng của các nước thành viên về chế độ chính trị, tôn giáo; khoảng cách về phát triển kinh tế giữa các nước.
+ Nguy cơ chia rẽ của ASEAN về các vấn đề khu vực và quốc tế, đặc biệt là khi ASEAN vận hành dựa trên nguyên tắc đồng thuận.
+ Thách thức an ninh phi truyền thống gia tăng, như ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, tội phạm xuyên quốc gia, dịch bệnh,... đe doạ môi trường hoà bình, an ninh, ổn định để phát triển của Cộng đồng ASEAN.
- Triển vọng của Cộng đồng ASEAN:
+ Sự vươn lên của khu vực châu Á - Thái Bình Dương nói chung và Đông Nam Á nói riêng là cơ sở để Cộng đồng ASEAN tiếp tục phát triển với mức độ liên kết ngày càng chặt chẽ và sâu rộng trên cả ba trụ cột.
+ Cộng đồng ASEAN đang ngày càng hoàn thiện thể chế, chính sách, cơ chế hợp tác và đạt được nhiều thành tựu về chính trị, kinh tế, giáo dục, khoa học, kĩ thuật, ...; từng bước gắn kết các quốc gia Đông Nam Á để trở thành khu vực phát triển năng động, thịnh vượng mới của thế giới.
+ Về đối ngoại, vị thế của ASEAN ngày càng được nâng cao trên trường quốc tế. ASEAN có quan hệ rộng mở với các đối tác bên ngoài, tham gia và đóng vai trò quan trọng tại nhiều diễn đàn lớn trên thế giới.
b. Các ví dụ
- Về thách thức: Vấn đề Biển Đông, biến đổi khí hậu, quản trị lưu vực sông Mê Công, ... đang là những thách thức hàng đầu đe doạ sự ổn định và phát triển của Cộng đồng ASEAN nói riêng và Đông Nam Á nói chung.
- Về thành tựu về kinh tế:
+ Thực hiện Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (viết tắt là: ATIGA), ASEAN đã cơ bản hoàn thành dỡ bỏ thuế cho 98,6% các dòng sản phẩm.
+ Bên cạnh việc hợp tác nội khối, ASEAN còn có hiệp định thương mại tự do (FTA) với Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Australia, New Zealand và Hongkong (Trung Quốc). Năm 2020, Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP), giữa 10 nước ASEAN và 5 đối tác là: Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Australia và New Zealand được ký và có hiệu lực từ ngày 1/1/2022.
- Thành tựu về chính trị - an ninh:
+ ASEAN đạt nhiều kết quả quan trọng trong việc duy trì hòa bình, ổn định và an ninh khu vực. ASEAN tạo dựng được sự tin cậy và gắn kết giữa các nước thành viên; thúc đẩy đối thoại và hợp tác giữa các nước trong và ngoài Hiệp hội; xây dựng lòng tin, chia sẻ và phát huy giá trị các quy tắc và chuẩn mực ứng xử giữa các nước tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương.
+ ASEAN cũng tăng cường hợp tác và nâng cao năng lực xử lý những thách thức an ninh, hạn chế sự can thiệp và chi phối của các nước lớn.
+ ASEAN đã nỗ lực hợp tác nâng cao năng lực xử lý các thách thức an ninh phi truyền thống, đặc biệt trước các thách thức và mối đe dọa do đại dịch Covid-19, khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia, an ninh mạng…

Sự ra đời của Cộng đồng ASEAN đánh dấu một bước phát triển quan trọng trong tiến trình liên kết của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á. Từ một ý tưởng về sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa các quốc gia trong khu vực, ASEAN đã từng bước xây dựng nên một cộng đồng gắn kết trên ba trụ cột chính: chính trị – an ninh, kinh tế và văn hóa – xã hội.Ngày nay, Cộng đồng ASEAN không chỉ góp phần thúc đẩy hòa bình, ổn định và phát triển ở Đông Nam Á mà còn nâng cao vị thế của khu vực trên trường quốc tế. Việc tìm hiểu về quá trình hình thành và phát triển của Cộng đồng ASEAN giúp chúng ta hiểu rõ hơn giá trị của sự đoàn kết, hợp tác và cùng nhau phát triển giữa các quốc gia trong một khu vực năng động của thế giới.

CÓ THỂ BẠN MUỐN XEM THÊM :

Vì Sao Các Quốc Gia Đông Nam Á Quyết Định “Bắt Tay” Thành Lập ASEAN?​

 

[Trang Dimple]

B. CÂU HỎI MỞ RỘNG

Câu 1: Những đóng góp của Việt Nam cho sự phát triển của ASEAN:

Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc đưa ra định hướng và quyết sách cho việc phát triển tổ chức. Đồng thời, Việt Nam cũng góp phần xây dựng các văn kiện quan trọng khác, bao gồm "Sáng kiến hội nhập ASEAN" hay Tẩm nhìn ASEAN năm 2020.

Việt Nam là nhân tố quan trọng thúc đẩy quá trình mở rộng của tổ chức.

Việt Nam tích cực tham gia vào các hoạt động của ASEAN, làm tròn trách nhiệm không chỉ của một thành viên, mà còn để lại nhiều dấu ấn với vai trò chủ tịch, quyết định nhiều chính sách quan trọng với tẩm ảnh hưởng không chỉ trong khối mà còn trên tẩm thế giới.

Đặc biệt trong thời kì đại dịch Covid-19, với tư cách là Chủ tịch ASEAN 2020, Việt Nam thành công thực hiện Hội nghị cấp cao ASEAN trực tuyến đặc biệt về ứng phó với dịch Covid- 19 vào tháng 6, cũng như Hội nghị các quan chức y tế ASEAN với sự tham gia của quan chức y tế các nước.

VN đóng góp nhiều sáng kiến mới để xây dựng ASEAN và phát triển quan hệ ASEAN với các đối tác quốc tế.

Những đóng góp của Việt Nam cho sự phát triển của Cộng đồng ASEAN sau năm 2015:

Một số văn kiện quan trọng có sự đóng góp của Việt Nam bao gồm: Kế hoạch tổng thể xây dựng Cộng đồng, các Lộ trình xây dựng Cộng đổng ASEAN. Đặc biệt trong năm 2020, Việt Nam đã đề xuất và chủ trì xây dựng Kế hoạch tổng thể Kết nối ASEAN 2025; đổng thời, đưa ra Tuyên bố Hà Nội về Tầm nhìn Cộng đổng ASEAN sau 2025 và Tuyên bố Tầm nhìn lãnh đạo ASEAN về gân kết và chủ động thích ứng,...

- Cộng đổng Kinh tế ASEAN: Việt Nam có tỉ lệ thực hiện cam kết cao nhất (chỉ sau Xin-ga-po), thực hiện trên 95,5% các cam kết trong kế hoạch tổng thể xây dựng AEC.

Việt Nam tham gia hợp tác toàn diện với các quốc gia ASEAN khác và trở thành điểm đầu tư hấp dẫn vốn FDI từ nước ngoài. Việt Nam cũng tham gia thành công các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Cộng đổng An ninh - Chính trị ASEAN: Việt Nam đã tham gia xây dựng và thông qua các văn kiện cơ bản, bao gồm Tuyên bố Ba-li II năm 2003 và Kế hoạch tổng thể về Cộng đồng Chính trị - An ninh ASEAN.

Việt Nam cũng ngày càng tham gia tích cực giải quyết các vấn đề an ninh phi truyền thống như ngăn ngừa nguy cơ xung đột, chống khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia, an ninh mạng, an ninh biển, cứu nạn và hỗ trợ nhân đạo.

Cộng đồng Văn hoá - Xã hội ASEAN: Việt Nam là nước đi đầu trong khu vực lên ý tưởng về một Cộng đổng Văn hoá - Xã hội. Việt Nam đã tổ chức thành công rất nhiều sự kiện quan trọng

Câu 2: Vì sao từ khi thành lập đến nay A lại coi trọng vấn đề an ninh- chính trị? VN có vai trò như thế nào trong việc bảo vệ hoà bình, an ninh khu vực.

a. Coi trọng vấn đề an ninh- chính trị

- ASEAN ra đời trong bối cảnh lạnh đang bao trùm khắp thế giới, cuộc chiến tranh ấy cũng đang tác động đến khu vực Đông Nam Á, đe doạ an ninh chính trị của các nước trong khu vực.

- Cuộc chiến tranh của Mĩ đang diễn ra quyết liệt ở Đông Dương, tình hình ấy đã đặt các nước ASEAN phải coi trọng vấn đề an ninh chính trị.

- ASEAN ra đời nhằm bảo vệ cho sự ổn định và phát triển kinh tế cho nên họ rất e ngại sự can thiệp của các nước lớn vào khu vực, nhất là Liên Xô, Trung Quốc và cũng để đối phó với áp lực của các nước khác ( Mĩ, Nhật).

- Tình hình khu vực cũng không ổn định.

+ Cuộc chiến tranh Đông Dương từ giữa những năm 60 đến giữa những năm 70 có ảnh hưởng lớn đến các nước này.

+ Khi chiến tranh Đông Dương chấm dứt, từ năm 1979 - 1993, vấn đề Camphuchia lại nổi lên, đây là một sự bất ổn khu vực, thậm chí dẫn đến sự đối đầu giữa hai khối Đông Dương và ASEAN.

- Vấn đề khủng bố của các phần tử Hồi giáo cực đoan cũng đang là nỗi ám ảnh đối với khu vực.

- Vấn đề tranh chấp lãnh thổ, tranh chấp biển đảo giữa các nước Đông Nam Á với nhau, giữa các nước ĐNA với các nước ngoài khu vực.

- Vấn đề an ninh chính trị luôn được các nước ĐNA coi trọng trong mọi thời kì, cả thời kì chiến tranh lạnh và sau chiến tranh lạnh.

b. VN có vai trò như thế nào trong việc bảo vệ hoà bình, an ninh khu vực.

- VN đã chủ động đề xuất và thúc đẩy ASEAN xây dựng nhiều quyết sách, định hướng sức mạnh chung để cùng nhau ứng phó với những thách thức, nhất là các thách thức về an ninh chính trị ở khu vực Đông Nam Á, nhằm bảo vệ an ninh, hoà bình cho khu vực và quốc tế.

- Năm 1998, VN đã đăng cai tổ chức thành công hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 6, với việc thông qua chương trình hành động Hà Nội và tuyên bố về thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các nước trong Hiệp hội. Kết quả này đã góp phần định hướng sự phát triển ASEAN, đồng thời giúp ASEAN vượt qua cuộc khủng khoảng tài chính khu vực,v.v…

- Trong vai trò chủ tịnh ASEAN năm 2010,VN khởi xướng và chủ trí thành công Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nướcASEAN mở rộng lần thứ nhất. Với sự đồng thuận của các quốc gia thành viên trong việc triển khai hoạt động trên lĩnh vực ưu tiên hợp tác về an ninh biển, hỗ trợ nhân đạo và cức trợ thảm hoạ, chống khủng bố và gìn giữ hoà bình.

- Với vai trò của mình, VN đã góp phần cùng các nước thành viên ASEAN chuyển mạnh từ tư duy “ tham gia tích cực” sang “chủ động đóng góp” xây dựng, góp phần quan trọng vào việc duy trì, hoà bình, an ninh, ổn định ở khu vực và trên thế giới.

- Về vấn đề biển Đông, VN luôn tích cực đề cao tầm quan trọng của việc duy trì hoà bình, ổn định, an ninh và an toàn, tự do hàng hải và hàng không ở biển Đông, tuân thủ luật pháp quốc tế; kiềm chế và không làm phức tạp tình hình; không sử dụng vũ lực và đe doạ vũ lực; giải quyết tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hoà bình trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế và công ước của Liên hợp quốc về Luật biển.