Cảm nhận đoạn trích Hồn Trương Ba da hàng thịt của Lưu Quang Vũ

Butchi

VPP Sơn Ca
Xu
73
HƯỚNG DẪN

I. TÁC GIẢ


1. Tiểu sử cuộc đời


- Lưu Quang Vũ (1948 – 1988), quê gốc ở Đà Nẵng, sinh tại Phú Thọ trong một gia đình trí thức, cha là nhà viết kịch Lưu Quang Thuận. Đến năm 1945, ông về sống và học tập tại Hà Nội.

- Từ 1965 đến 1970: Lưu Quang Vũ vào bộ đội, phục vị và chiến đấu trong quân chủng Phòng không – Không quân và được biết đến với tư cách nhà thơ đầy tài năng đầy hứa hẹn.

- Từ 1970 đến 1978: ông xuất ngũ, làm nhiều nghề để mưu sinh.

- Từ 1978 đến 1988: biên tập viên Tạp chí Sân khấu, bắt đầu sáng tác kịch và trở thành một hiện tượng đặc biệt của sân khấu kịch trường những năm 80 với những vở kịch đầy đặc sắc gây xôn xao dư luận như: Lời nói dối cuối cùng, Lời thề thứ 9, Bệnh sĩ,…

- Lưu Quang Vũ được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học và nghệ thuật năm 2000.

2. Sự nghiệp văn học

- Lưu Quang Vũ là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, vẽ tranh, viết truyện, viết tiểu luận…nhưng thành công nhất là kịch. Ông là một trong những nhà soạn kịch tài năng nhất của nền văn học nghệ thuật Việt Nam hiện đại.

- Tác phẩm kịch tiêu biểu: Lời nói dối cuối cùng, Nàng Xi-ta, Tôi và chúng ta, Lời thề thứ 9, Khoảnh khắc và vô tận, Hồn Trương Ba da hàng thịt…Và các tập thơ: Hương cây – Bếp lửa (in chung), Mây trắng của đời tôi, Bầy ong trong đêm sâu.

3. Phong cách nghệ thuật


-Tác phẩm của Lưu Quang Vũ giàu chất hiện thực và nhân văn.

- Thơ văn Lưu Quang Vũ không bay bổng, hào hoa nhưng nhiều cảm xúc với nhiều trăn trở, khát khao, muốn đổi mới và vươn lên đỉnh cao trong sáng tạo nghệ thuật.

II. TÁC PHẨM HỒN TRƯƠNG BA DA HÀNG THỊT

1. Hoàn cảnh ra đời

Hồn Trương Ba da hàng thịt được viết năm 1981, được công diễn lần đầu vào năm 1984, sau đó được công diễn nhiều lần trên sân khấu trong nước và ngoài nước. Từ một cốt truyện dân gian, tác giả đã xây dựng thành một vở kịch nói hiện đại, đặt ra nhiều vấn đề mới mẻ và có ý nghĩa tư tưởng triết lí và nhân văn sâu sắc.
2. Tóm tắt
Trương Ba là người làm vườn, tính tình hòa nhã, yêu thương vợ con, chan hòa với bà con làng xóm, được mọi người kính trọng. Vì giỏi đánh cờ nên quen thân với Đế Thích. Do Nam Tào, Bắc Đẩu bắt chết nhầm Trương Ba, nên Đế Thích tìm cách cho hồn Trương Ba sống lại bằng cách để hồn Trương Ba nhập vào xác anh hàng thịt. Sau khi hồn Trương Ba nhập vào xác anh hàng thịt thì xảy ra “vụ tranh chấp” chồng của hai bà vợ phải đưa ra xử. Bà Trương Ba thắng kiện được đưa chồng về. Khi hồn Trương Ba được sống “hợp pháp” trong xác anh hàng thịt, mọi sự càng trở nên rắc rối, éo le. Tất cả người thân xung quanh Trương Ba đều xa lánh, chính bản thân ông cũng không thể chấp nhận “bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo”. Đế Thích lại tính kế cho hồn Trương Ba nhập vào cái xác cu Tị vừa mới chết, đứa bé hàng xóm cũng là bạn thân của cháu gái Trương Ba. Trương Ba nghĩ ra biết bao phiền toái sau khi nhập hồn vào xác cu Tị. Để rồi đau khổ, tuyệt vọng khiến hồn Trương Ba không chịu nổi phải cầu xin Đế Thích cho cu Tị được sống lại, còn mình thì được chết hẳn.

Đoạn trích trong sách giáo khoa trích từ cảnh VII và đoạn kết cảu vở kịch, diễn tả sự đau khổ, dằn vặt và quyết định cuối cùng cao thượng của hồn Trương Ba.

3. Những giá trị nội dung, nghệ thuật

a. Nội dung

Trong thể xác thô phàm của anh hàng thịt, Trương Ba dần dần thay đổi tính: Uống rượu nhiều, ham bán thịt, không còn mặn mà với trò chơi thanh cao, trí tuệ nữa. Nhiều phiền toái rắc rối khiến Trương Ba đau khổ, càng đau khổ hơn khi ông ý thức được điều đó mà không thể giải quyết được. Ông càng cố gắng bao nhiêu thì càng tai hại bấy nhiều. Nghịch cảnh đó càng được đẩy lên cao trào qua các lớp đối thoại giữ hồn Trương Ba với xác hàng thịt, với những người thân và Đế Thích.

* Đối thoại giữa hồn Trương Ba với xác anh hàng thịt

- Hồn Trương Ba ngồi ôm đầu một hồi lâu rồi vụt đứng dậy với một lời độc thoại đầy khẩn thiết: “Không. Không! Tôi không muốn sống như thế này mãi! Tôi chán cái chỗ ở không phải là của tôi này lắm rồi! Cái thân thể kềnh càng, thô lỗ này, ta bắt đầu sợ mi, ta chỉ muốn rời xa mi tức khắc! Nếu cái hồn của ta có hình thù riêng nhỉ, để nó tách ra khỏi cái xác này, dù chỉ một lát”. Những câu cảm thán ngắn, dồn dập cùng với những ước nguyện khắc khoải thể hiện hồn Trương Ba đang ở trong tâm trạng vô cùng bức bối, đau khổ. Hồn bức bối bởi không thể nào thoát khỏi cái thân xác mà hồn ghê tởm, hồn đau khổ bởi mình không còn là mình nữa.

- Trong cuộc đối thoại với xác anh hàng thịt, hồn Trương Ba ở vào thế yếu, đuối lí bởi xác nói những điều mà dù muốn hay không muốn hồn vẫn phải thừa nhận, ví như cía đêm khi ông đứng cạnh vợ anh hàng thịt với “tay chân run rẩy”, “hơi thở nóng rực”, “cổ nghẹn lại” và “suýt nữa thì…”. Đó là cảm giác “xao xuyến” trước những món ăn mà trước đây hồn cho là “phàm”. Đó là cái lần ông tát thằng con ông “tóe máu mồm máu mũi”…. Xác anh hàng thịt gợi lại tất cả những sự thật ấy khiến hồn càng cảm thấy xấu hổ, cảm thấy mình ti tiện.

- Xác anh hàng thịt còn cười nhạo vào cái lí lẽ mà ông đưa ra để ngụy biện: “Ta vẫn có một đời sống riêng: nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn,…”.Trong cuộc đối thoại này, xác thắng thế nên rất hả hê tuôn ra những lời thoại dài với chất giọng khi thì mỉa mai, cười nhạo khi thì lên mặt dạy đời, chỉ trích, châm chọc. Hồn chỉ buông những lời thoại ngắn với giọng nhát gừng kèm theo những tiếng than, tiếng kêu.

- Cuộc đấu tranh giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt là ẩn dụ cho cuộc đấu tranh giữa hồn và thể xác trong con người. Thể xác con người có bản năng riêng của nó đó là tiếng nói của bản năng có tác động ghê gớm vào linh hồn. Linh hồn phải luôn luôn đấu tranh để vượt lên những đòi hỏi không chính đáng của thể xác. Đồng thời, tác giả cũng khẳng định sự thống nhất giữa linh hồn và thể xác, giữa bản chất và hành động.

* Đối thoại giữa hồn Trương Ba với những người thân


- Linh hồn thanh cao của Trương Ba đối lập hoàn toàn với thể xác hàng thịt thô phàm. Nghich lí trớ trêu này dẫn đến một hệ lụy: mọi người thân xung quang ông đều xa lánh ông. Người vợ mà ông rất mực yêu thương giờ đây buồn bã và cứ nhất quyết muốn bỏ đi. Với bà “đi đâu cũng được…còn hơn là thế này”. Bà đã nói ra cái điều mà chính ông cũng cảm nhận được: “ông đâu còn là ông, đâu còn là ông Trương Ba làm vườn ngày xưa”.

- Cái Gái, cháu ông giờ đây một mực khước từ tình thân: “tôi không phải là cháu gái ông…Ông Nội tôi chết rồi”. Cái Gái yêu quý ông bao nhiêu thì giờ đây nó không thể chấp nhận con người có “bàn tay giết lợn”, bàn chân “to bè như cái xẻng” đã làm “gãy tiệt cái chồi non”, “giẫm lên nát cả cây sâm quý mới ươm” trong mảnh vườn ông nội nó. Nó hận ông vì ông chữa cái diều cho cu Tị mà làm gãy khiến cu Tị trong cơn sốt mê man cứ khóc, cứ tiếc, cứ bắt đền. Với nó, “Ông nội đời nào thô lỗ, phũ phàng như vậy”. Nỗi giận dữ của cái Gái đã biến thành sự xua đuổi quyết liệt “Ông xấu lắm, ác lắm! Cút đi! Lão đồ tể, cút đi!”.

- Chị con dâu là người sâu sắc, chín chắn, hiểu điều hơn lẽ thiệt. Chị cảm thấy thương bố chồng trong tình cảnh trớ trêu. Chị biết ông khổ lắm, “khổ hơn xưa nhiều lắm”. Nhưng nỗi buồn đau trước tình cảm gia đình “như sắp tan hoang cả ra” khiến chị không thể bấm bụng mà đau, chị đã thốt thành lời cái nỗi đau đó: “Thầy bảo con: Cái bên ngoài là cái không đáng kể, chỉ có cái bên trong, nhưng thầy ơi, con sợ lắm, bởi con cảm thấy, đau đớn thấy…mỗi ngày thầy một đổi khác dần, mất mát dần, tất cả như lệch lạc, nhòa mờ dần đi, đến nỗi có lúc chính con cũng không nhận ra thầy nữa…”.

- Tất cả những người thân yêu của hồn Trương Ba đều nhận ra cái nghịch cảnh trớ trêu. Họ đã nói ra thành lời bởi với họ cái ngày chôn xác Trương Ba xuống đất họ đau, họ khổ nhưng “cũng không khổ bằng bây giờ”. Cái hệ lụy này bắt đầu bằng sự thiếu trách nhiệm của những người như Nam Tào, Bắc Đẩu (bắt chết nhầm), và sự suy nghĩ đơn giản, hời hợt của Đế Thích (sửa sai bằng cách cho hồn Trương Ba vào xác hàng thịt). Giá trị hiện thực phê phán của tác phẩm là ở đó.

- Hồn Trương Ba còn lại trơ trọi một mình với nỗi đau khổ, tuyệt vọng lên đến đỉnh điểm, một mình với những lời độc thoại đầy chua chát nhưng cũng đầy quyết liệt: “Mày đã thắng thế rồi đấy,c ái thân xác không phải của ta ạ…Nhưng lẽ nào ta lại chịu thua mày, khuất phục mày và tự đánh mất chính mình? Chẳng còn cách nào khác! Mày nói như thế hả? Nhưng có thật là không có cách nào khác? Có thật không còn cách nào khác? Không cần đến đời sống do mày mang lại! Không cần!”. Đây là lời độc thoại có tính chất quyết định dẫn tới hành động châm hương gọi Đế Thích một cách dứt khoát.

* Đối thoại giữa hồn Trương Ba với Đế Thích


- Cuộc trò chuyện giữa hồn Trương Ba và Đế Thích trở thành nơi tác giả gửi gắm những quan niệm về hạnh phúc, về lẽ sống và cái chết. Hai lời thoại của hồn trong cảnh này có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng: “Không thể bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo được. Tôi muốn được là tôi trọn vẹn…” và “Sống nhờ vào đồ đạc, của cải của người khác đã là chuyện không nên, đằng này đến cái thân tôi cũng phải sống nhờ anh hàng thịt. Ông chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống, nhưng sống như thế nào thì ông chẳng cần biết!”.

- Ý nghĩa triết lí sâu sắc và thấm thía qua hai lời thoại này được lộ rõ. Con người là một thể thống nhất, hồn và xác phải hài hòa. Không thể có một tâm hồn thanh cao trong một thân xác phàm tục, tội lỗi. Khi con người bị chi phối bởi những nhu cầu bản năng của thân xác thì đừng chỉ đổ tội cho thân xác, không thể tự an ủi, vỗ về mình bằng vẻ đẹp siêu hình của tâm hồn. Sống thực sự cho ra con người quả không hề dễ dàng, đơn giản. Khi sống nhờ, sống gửi, sống chắp vá, khi không được là mình thì cuộc sống ấy thật vô nghĩa.

- Hồn Trương Ba quyết định dứt khoát xin tiên Đế Thích cho cu Tị được sống lại, cho mình được chết hẳn chứ không nhập hồn vào thân thể bất cứ ai nữa. Hơn nữa, quyết định này cần đưa ra kịp thời vì cu Tị vừa mới chết. Hồn Trương Ba thử hình dung hồn mình lại nhập vào xác cu Tị để sống và thấy rõ bao nhiêu “sự rắc rối” vô lí lại tiếp tục xảy ra. Nhận thức tỉnh táo ấy cùng tình thương của mẹ con cu Tị càng khiến hồn Trương Ba đi đến quyết định dứt khoát. Như vậy đã rõ, Trương Ba là con người nhân hậu, sáng suốt, giàu lòng tự trọng. Đặc biệt, đó là con người ý thức được ý nghĩa của cuộc sống.

Cái chết của cu Tị có ý nghĩa thúc đẩy nhanh diễn biến kịch đi đến chỗ “mở nút”. Dựng tả quá trình đi đến quyết định dứt khoát của nhân vật hồn
Trương Ba, Lưu Quang Vũ đã đảm bảo được tính tự nhiên, hợp lí của tác phẩm.

b. Nghệ thuật


- Hồn Trương Ba da hàng thịt đã kết hợp hai yếu tố ảo và thực; ngôn ngữ đối thoại sắc sảo, giàu triết lí, mang tính tranh biện cao, ngôn ngữ đối thoại chân thực bộc lộ được tâm trạng, tính cách của nhân vật và quan niệm về lẽ sống đúng đắn.

- Lối dẫn truyện lôi cuốn, hấp dẫn, giàu kịch tính; hành động của nhân vật phù hợp với hoàn cảnh, tính cách, góp phần phát triển tình huống truyện.

3. Chủ đề

Qua những xung đột giàu kịch tính, tác giả muốn gửi gắm một quan niệm: cuộc sống của con người thật đáng trân trọng, càng đáng trân trọng hơn nữa là được sống đúng bản chất của chính mình, sống trọn vẹn, hài hòa giữa xác thịt và linh hồn. Để hoàn thiện nhân cách, con người không ngừng đấu tranh với nghịch cảnh và chống lại sự dung tục trong cuộc sống của họ.

 

Thandieu2

Thần Điêu
Hồn Trương Ba ra hàng thịt

I. Tác giả :
- Lưu Quang Vũ (1948- 1988) quê gốc ở Đà Nẵng, sinh tại Phú Thọ trong một gia đìng trí thức.
- Lưu Quang Vũ là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, vẽ tranh, viết truyện, viết tiểu luận,… nhưng thành công nhất là kịch. Ông là một trong những nhà soạn kịch tài năng nhất của nền văn học nghệ thuật Việt Nam hiện đại
- Lưu Quang Vũ được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 2000.

II. Xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác :

- Vở kịch được Lưu Quang Vũ viết vào năm 1981, được công diễn vào năm 1984.
- Từ một cốt truyện dân gian, tác giả đã xây dựng thành một vở kịch nói hiện đại, đặt ra nhiều vấn đề mới mẻ có ý nghĩa tư tưởng, triết lí và nhân văn sâu sắc.
- Đoạn trích là phần lớn cảnh VII. Đây cũng là đoạn kết của vở kịch, đúng vào lúc xung đột trung tâm của vở kịch lên đến đỉnh điểm. Sau mấy tháng sống trong tình trạng "bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo", nhân vật Hồn Trương Ba ngày càng trở nên xa lạ với bạn bè, người thân trong gia đình và tự chán ghét chính mình, muốn thoát ra khỏi nghịch cảnh trớ trêu.

III. Kiến thức cơ bản

1. Màn đối thoại giữa hồn Trương Ba với xác hàng thịt :
- Hồn Trương Ba có một cuộc sống đáng hổ thẹn khi phải sống chung với phần thể xác dung tục và bị sự dung tục đồng hóa.
- Lời cảnh báo khi con người sống chung với dung tục, thì sớm hay muộn những phẩm chất tốt đẹp cũng sẽ bị cái dung tục lấn át và tàn phá. Vì thế phải đấu tranh để loại bỏ sự dung tục, giả tạo để cuộc sống trở nên tươi sáng hơn, đẹp đẽ và nhân văn hơn.

2. Màn đối thoại giữa hồn Trương Ba với người thân :

- Những người thân :
+ Vợ : Buồn bã, đau khổ, muốn chết
+ Con dâu : thông cảm, xót thương, đau lòng
+ Cái Gái : Xa lánh, sợ hãi thậm chí là ghét bỏ, ghê tởm.
- Còn với Trương Ba: đau khổ, bế tắc, thất vọng về mình. Vì trong thân xác anh hàng thịt, Hồn Trương Ba dù không muốn vẫn phải làm những điều trái với tư tưởng của mình để thỏa mãn đòi hỏi của thể xác.
=> Tất cả đều bất lực, không giúp gì được và Hồn Trương Ba rơi vào sự hụt hẫng, cô đơn. Vì thế Trương Ba phải lựa chọn một thái độ dứt khoát.

3. Màn đối thoại giữa hồn Trương Ba với Đế Thích:


Quan Niệm Của Đế Thích

- Khuyên Trương Ba chấp nhận vì thế giới không toàn vẹn “Dưới đất trên trời đều thế cả”.
- Khuyên Trương Ba nhập vào xác Cu Tị
=> Đế thích có cái nhìn quan liêu hời hợt về cuộc sống con người nói chung .

Quan niệm của Trương Ba

- Trương Ba kiên quyết từ chối “ Không thể bên trong một đàng bên ngoài một nẻo được. Tôi muốn được là tôi trọn vẹn”. “Ông chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống nhưng sống như thế nào thì ông chẳng cần biết”.
- Kêu gọi Đế Thích sữa sai bằng việc cho cu Tị sống lại
=> Con người chỉ thật sự hạnh phúc, thật sự có giá trị khi sống đúng là mình, hài hòa trong một thể thống nhất giữa linh hồn và thể xác.

Qua màn đối thoại ta thấy vẻ đẹp tâm hồn của con người trong cuộc đấu tranh chống lại sự dung tục, giả tạo, bảo vệ quyền được sống toàn vẹn, tự nhiên. Đó chính là chất thơ trong kịch của Lưu Quang Vũ.

4. Kết thúc vỡ kịch :

- Hồn Trương ba chấp nhận cái chết làm sáng bừng lên nhân cách cao đẹp của Trương Ba, thể hiện sự chiến thắng của cái thiện, cái đẹp và sự sống đích thực.

5. Nghệ thuật và ý nghĩa văn bản


a. Nghệ thuật :

- Sáng tác từ cốt truyện dân gian;
- Nghệ thuật dựng tình huống độc đáo, xây dựng, dẫn dắt xung đột kịch hợp lí.
- Nghệ thuật dựng hành động kịch, đối thoại, độc thoại nội tâm sinh động.

b. Ý nghĩa văn bản :

- Một trong những điều quý giá nhất của con người là được sống là mình, sống trọn vẹn với những giá trị mình có và theo đuổi;
- Sự sống chỉ thật sự có ý nghĩa khi con người được sống trong sự hài hòa tự nhiên giữa thể xác và tâm hồn.
 
CHAT
  1. Hide Nguyễn @ Hide Nguyễn: Shoutbox has been pruned!

Bình luận mới

Trang cá nhân

Chúc Diễn đàn Tất Niên vui vẻ, an lành :)
Việt Nam chiến thắng.
19h30 chung kết AFF 2022 Việt Nam - Thái Lan
Chúc mừng năm mới 2023~ Mong một năm mưa thuận gió hòa, kinh doanh, việc làm khấm khá lên.
Chúc cả nhà sức khỏe, thành công và nhiều may mắn!
Ghé site mình tham quan nhé: www.bichkhoa.com
Đón chào năm mới 2023! Mong thuận buồm xuôi gió, vạn sự hanh thông.
Chúc mừng năm mới 2023!

VnKienthuc lúc này

Không có thành viên trực tuyến.

Định hướng

Diễn đàn VnKienthuc.com là nơi thảo luận và chia sẻ về mọi kiến thức hữu ích trong học tập và cuộc sống, khởi nghiệp, kinh doanh,...
Top