Bài 7 Khởi nghĩa nông dân ở đàng ngoài thế kỉ XVIII -Lịch sử 8

[Trang Dimple]

Bài 7 Khởi nghĩa nông dân ở đàng ngoài thế kỉ XVIII -Lịch sử 8​

1. Bối cảnh lịch sử

- Giữa thế kỉ XVIII, chính quyền phong kiến Đàng Ngoài lâm vào khủng hoảng:

+ Vua Lê bạc nhược, chúa Trịnh chỉ lo hưởng thụ, tận thu thuế, bóc lột nhân dân.

+ Sản xuất nông nghiệp đình đốn, hạn hán, mất mùa liên tiếp xảy ra; thủ công nghiệp ngày càng sa sút, các đô thị suy tàn.

+ Đời sống nhân dân cơ cực.

=> Cuộc sống khó khăn về mọi mặt đã thúc đẩy nông dân Đàng Ngoài vùng lên khởi nghĩa chống lại chính quyền phong kiến.

2 Một số cuộc khởi nghĩa lớn của phong trào nông dân Đàng Ngoài

- Khởi nghĩa của Nguyễn Hữu Cầu (1741 - 1751):

+ Địa bàn hoạt động: hoạt động chính ở vùng Đồ Sơn, Văn Đồn... sau đó, mở rộng ra vùng: Kinh Bắc, Thăng Long, Sơn Nam, Thanh Hoá, Nghệ An.

+ Kết quả: năm 1751, quân Trịnh tấn công dồn dập, khởi nghĩa thất bại

- Khởi nghĩa của Hoàng Công Chất (1739 - 1769):

+ Địa bàn hoạt động: vùng Điện Biên, Tây Bắc

+ Kết quả: sau khi Hoàng Công Chất mất, con trai ông tiếp tục chỉ huy cuộc khởi nghĩa, kéo dài đến năm 1769 thì bị dập tắt.

- Khởi nghĩa của Nguyễn Danh Phương (1740 - 1751):

+ Địa bàn hoạt động: xây dựng căn cứ ở Tam Đảo (Vĩnh Phúc), rồi mở rộng hoạt động ra các trấn Sơn Tây, Tuyên Quang.

+ Kết quả: năm 1751, trước sự tấn công ồ ạt của quân Trịnh, Nguyễn Danh Phương bị bắt. Khởi nghĩa thất bại.

3. Kết quả, ý nghĩa lịch sử và tác động của phong trào nông dân ở Đàng Ngoài thế kỉ XVIII

- Kết quả: các cuộc khởi nghĩa diễn ra sôi nổi, quyết liệt nhưng cuối cùng đều thất bại, nhiều thủ lĩnh bị bắt, bị xử tử.

- Ý nghĩa:

+ Thể hiện ý chí đấu tranh chống áp bức, bất công của nhân dân;

+ Buộc chúa Trịnh phải thực hiện một số chính sách như: khuyến khích khai hoang, đưa nông dân lưu tán về quê làm ăn,....

- Tác động:

+ Đẩy chính quyền Lê - Trịnh lún sâu vào cuộc khủng hoảng sâu sắc, toàn diện;

+ Chuẩn bị "mảnh đất" thuận lợi cho phong trào Tây Sơn phát triển mạnh mẽ ra Đàng Ngoài vào cuối thế kỉ XVIII.

 

[Trang Dimple]

Vì sao khởi nghĩa nông dân lại thất bại?
Dựa trên các nguồn tài liệu về lịch sử Việt Nam, đặc biệt là phong trào nông dân Đàng Ngoài thế kỉ XVIII và khởi nghĩa nông dân Yên Thế, các cuộc khởi nghĩa nông dân thường thất bại do những nguyên nhân chính sau đây:

• Tính chất địa phương và thiếu sự liên kết: Các cuộc khởi nghĩa thường diễn ra lẻ tẻ, rời rạc và bó hẹp trong một địa phương nhất định,. Dù có quy mô lớn như khởi nghĩa Nguyễn Hữu Cầu hay Hoàng Công Chất, các phong trào này vẫn thiếu sự phối hợp thống nhất trên phạm vi cả nước, tạo điều kiện cho chính quyền phong kiến tập trung lực lượng đàn áp từng cuộc một,.
• Chênh lệch về lực lượng và vũ khí: So với quân đội chính quy của nhà nước phong kiến (như chúa Trịnh) hoặc thực dân Pháp, nghĩa quân nông dân thường có vũ khí thô sơ hơn và thiếu sự huấn luyện bài bản,. Đối phương thường có ưu thế tuyệt đối về hỏa lực và quân số để bao vây, cô lập nghĩa quân,.
• Thiếu đường lối lãnh đạo đúng đắn và tiên tiến: Các cuộc khởi nghĩa nông dân mang tính tự phát cao,. Dù các thủ lĩnh như Đề Thám hay Nguyễn Hữu Cầu rất tài năng và dũng cảm, nhưng phong trào vẫn thiếu một hệ tư tưởng chính trị tiên tiến dẫn đường và một kế hoạch tác chiến chiến lược dài hạn,.
• Sự cấu kết của các thế lực phản động: Trong các giai đoạn sau, như khởi nghĩa Yên Thế, phong trào không chỉ đối đầu với thực dân Pháp mà còn bị chính quyền phong kiến bù nhìn cấu kết đàn áp, khiến nghĩa quân rơi vào tình thế bị bao vây từ nhiều phía.
• Sự suy yếu theo thời gian: Do các cuộc chiến kéo dài hàng chục năm, lực lượng nghĩa quân dần bị tiêu hao, trong khi nguồn lương thực và nhân lực từ nhân dân cũng bị kiệt quệ do chiến tranh và thiên tai liên miên,.

Mặc dù thất bại, các cuộc khởi nghĩa nông dân vẫn có ý nghĩa lịch sử to lớn, thể hiện ý chí quật cường chống áp bức, làm lung lay tận gốc chế độ phong kiến mục nát và tạo tiền đề cho các phong trào yêu nước sau này,,.

 

[Trang Dimple]

Ý nghĩa của phong trào nông dân
Dựa trên các nguồn tài liệu lịch sử, các phong trào nông dân Việt Nam (tiêu biểu là phong trào nông dân Đàng Ngoài thế kỉ XVIII và phong trào Tây Sơn) có những ý nghĩa lịch sử vô cùng to lớn:

• Đánh đòn mạnh mẽ vào chế độ phong kiến mục nát: Các cuộc khởi nghĩa đã thể hiện ý chí quật cường và tinh thần đấu tranh chống áp bức, bất công của nhân dân. Chúng giáng đòn mạnh mẽ, làm lung lay và đẩy chính quyền phong kiến (như Lê – Trịnh ở Đàng Ngoài) lún sâu vào cuộc khủng hoảng toàn diện.
• Xóa bỏ tình trạng chia cắt, thống nhất đất nước: Đây là ý nghĩa nổi bật nhất của phong trào Tây Sơn. Phong trào này đã lật đổ các chính quyền phong kiến Nguyễn, Trịnh, xóa bỏ ranh giới chia cắt Đàng Trong – Đàng Ngoài kéo dài hơn hai thế kỉ, từ đó đặt cơ sở cho việc khôi phục nền thống nhất quốc gia.
• Bảo vệ độc lập dân tộc và chủ quyền lãnh thổ: Phong trào nông dân (điển hình là nghĩa quân Tây Sơn) đã đảm nhận sứ mệnh dân tộc, đánh tan các cuộc xâm lược của quân Xiêm và quân Thanh, bảo vệ vững chắc nền độc lập của Tổ quốc.
• Buộc giai cấp thống trị phải điều chỉnh chính sách: Sức mạnh của các cuộc khởi nghĩa đã buộc chính quyền phong kiến phải thực hiện một số chính sách có lợi hơn cho dân, ví dụ như khuyến khích khai hoang, đưa nông dân lưu tán về quê cũ làm ăn nhằm ổn định tình hình xã hội.
• Tạo tiền đề cho những biến động lịch sử tiếp theo: Các phong trào nông dân ở Đàng Ngoài đã chuẩn bị một "mảnh đất" thuận lợi về mặt xã hội và tinh thần cho phong trào Tây Sơn phát triển mạnh mẽ ra phía Bắc vào cuối thế kỉ XVIII.

Tóm lại, dù nhiều cuộc khởi nghĩa cuối cùng thất bại, nhưng chúng đã trở thành động lực thúc đẩy sự biến đổi của xã hội, khẳng định vai trò của quần chúng nhân dân trong việc quyết định những bước ngoặt của lịch sử dân tộc.