Chào mừng Bạn tham gia Diễn Đàn VNKienThuc.com - Định hướng Forum Kiến Thức
- HÃY TẠO CHỦ ĐỀ KIẾN THỨC HỮU ÍCH VÀ CÙNG NHAU THẢO LUẬN
Kết nối: VnKienthuc FB - VNK groups | Nhà Tài Trợ: Trúc Coffee - Mì Cay Hàn Quốc - Cafe & Trà chanh Bắc Ninh

Trả lời chủ đề

Nội dung: <blockquote data-quote="Trang Dimple" data-source="post: 202067" data-attributes="member: 288054">Trật tự hai cực Ianta và Chiến tranh lạnh, nội dung nào có trước? Sự chuyển dịch trong quan hệ quốc tế từ năm 1945 đến năm 2026?Theo quan điểm cá nhân:I. Trật tự hai cực Ialta (Yalta) là hệ thống phân chia thế giới thành hai phe đối lập sau Chiến tranh thế giới thứ hai, đứng đầu là hai siêu cường: Liên Xô và Mỹ.1. Bản chất?Hai cực: Thế giới chia làm hai trận tuyến:Cực Xã hội chủ nghĩa: Do Liên Xô đứng đầu (Đông Âu, một phần châu Á).Cực Tư bản chủ nghĩa: Do Mỹ đứng đầu (Tây Âu, Bắc Mỹ, Nhật Bản).Chi phối: Mọi vấn đề chính trị, quân sự, kinh tế toàn cầu giai đoạn này đều xoay quanh sự cạnh tranh và đối đầu giữa hai khối này (thường gọi là Chiến tranh Lạnh).2. Hình thành khi nào?Thời điểm: Bắt đầu hình thành từ hội nghị tại Ialta (Liên Xô) vào tháng 2/1945.Sự kiện: Ba cường quốc (Liên Xô, Mỹ, Anh) họp lại để bàn về việc kết thúc chiến tranh và phân chia khu vực ảnh hưởng tại châu Âu và châu Á.Định hình rõ nét: Đến năm 1947 (với Học thuyết Truman của Mỹ) và 1949 (khi các liên minh quân sự như NATO ra đời), trật tự này chính thức được xác lập hoàn toàn.3. Sụp đổ khi nào?Trật tự này tồn tại hơn 40 năm và kết thúc vào khoảng năm 1989 - 1991 khi chế độ Xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và Liên Xô tan rã.II. Chiến tranh Lạnh là trạng thái đối đầu căng thẳng về mọi mặt (chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa...) giữa hai phe: Phe Tư bản chủ nghĩa (do Mỹ đứng đầu) và Phe Xã hội chủ nghĩa (do Liên Xô đứng đầu).1. Tại sao gọi là "Lạnh"?Không trực tiếp bắn nhau: Hai siêu cường Mỹ và Liên Xô không bao giờ tuyên chiến hay đưa quân đội trực tiếp đối đầu trên chiến trường.Chạy đua vũ trang: Thay vào đó, họ chạy đua chế tạo vũ khí hạt nhân, tranh giành ảnh hưởng tại các nước thứ ba và dùng các biện pháp bao vây kinh tế, tình báo (như CIA và KGB).2. Hình thành từ khi nào?Chiến tranh Lạnh bắt đầu nhen nhóm ngay sau khi Thế chiến II kết thúc (1945), nhưng được xác định chính thức qua các cột mốc:Tháng 3/1947: Tổng thống Mỹ Truman đọc thông điệp trước Quốc hội, khẳng định Mỹ sẽ giúp đỡ các nước chống lại sự "bành trướng" của chủ nghĩa cộng sản. Đây được coi là sự kiện mở đầu Chiến tranh Lạnh.Năm 1949: Sự ra đời của khối quân sự NATO (do Mỹ đứng đầu).Năm 1955: Liên Xô và các nước Đông Âu thành lập khối quân sự Vácsava để đối trọng. Đến đây, sự phân chia hai phe chính thức hoàn tất.3. Kết thúc khi nào?Cuộc chiến này kéo dài hơn 40 năm và chính thức chấm dứt vào tháng 12/1989 sau cuộc gặp gỡ tại đảo Malta giữa lãnh đạo hai nước (Bush "cha" và Gorbachev).III. Trật tự hai cực Ianta và Chiến tranh lạnh, nội dung nào có trước?Nếu phải chọn một câu trả lời chính xác nhất trong bối cảnh học thuật và thi cử, thì Trật tự hai cực I-an-ta có trước.Dưới đây là lý do tại sao trật tự này được xem là tiền đề, tạo ra cái "khung" cho Chiến tranh Lạnh bùng phát:1. Về mốc thời gian hình thànhTrật tự hai cực I-an-ta: Được định hình từ tháng 2/1945 (Hội nghị I-an-ta). Lúc này Chiến tranh thế giới thứ hai chưa kết thúc, Liên Xô và Mỹ vẫn còn là đồng minh sát cánh chống phát xít.Chiến tranh Lạnh: Chỉ thực sự bắt đầu từ tháng 3/1947 (với Học thuyết Truman). Đây là thời điểm mối quan hệ đồng minh chính thức tan vỡ và chuyển sang đối đầu.2. Về mối quan hệ Nhân - QuảCái khung (I-an-ta): Hội nghị I-an-ta chia thế giới thành các khu vực ảnh hưởng (ví dụ: Đông Âu thuộc Liên Xô, Tây Âu thuộc Mỹ).Sự xung đột (Chiến tranh Lạnh): Chính việc tranh chấp, bảo vệ và mở rộng các khu vực ảnh hưởng đã định ra trong trật tự I-an-ta này đã dẫn đến cuộc Chiến tranh Lạnh.3. Sự khác biệt về bản chấtI-an-ta là một thỏa thuận địa chính trị giữa các cường quốc thắng trận để phân chia quyền lợi.Chiến tranh Lạnh là tình trạng đối đầu gay gắt về tư tưởng, quân sự và kinh tế nảy sinh dựa trên sự phân chia đó.Tóm lại: Xét về trình tự lịch sử, Trật tự I-an-ta là nền tảng (có trước), còn Chiến tranh Lạnh là hệ quả (có sau) của sự phân cực đó.IV. Cách nhìn nhận sự hình thành của hai sự kiện này theo hướng đan xen và tương hỗ là cách tiếp cận sâu sắc và khách quan hơn là chỉ nhìn theo mốc thời gian cứng nhắc.Chúng ta có thể hiểu sự "đan xen" này qua các góc độ sau:1. Sự cộng sinh về hình tháiHội nghị I-an-ta (2/1945): Gieo "mầm mống" cho sự phân chia. Lúc này, các cường quốc vẫn còn là đồng minh chống phát xít, nhưng những thỏa thuận về khu vực ảnh hưởng đã ngầm chứa đựng sự đối đầu.Chiến tranh Lạnh: Là "dòng điện" chạy trong cái khung I-an-ta đó. Chính sự nghi kỵ, đối đầu của Chiến tranh Lạnh đã biến những thỏa thuận phân chia địa chính trị tại I-an-ta thành một trật tự hai cực gay gắt, thay vì chỉ là sự phân chia khu vực quản lý hành chính đơn thuần.2. Hai mặt của một vấn đề (hay hai mặt của đồng xu)Nếu không có những thỏa thuận tại I-an-ta để xác lập ranh giới (như ở Đức, Triều Tiên), Chiến tranh Lạnh có lẽ đã bùng phát thành một cuộc chiến tranh tổng lực sớm hơn.Ngược lại, nếu không có sự đối đầu của Chiến tranh Lạnh, trật tự I-an-ta có thể đã sụp đổ hoặc thay đổi hình thái khi các nước đồng minh không còn kẻ thù chung là Phát xít.3. Tính tương đối về mốc thời gian1945 - 1947: Là giai đoạn "quá độ" cực kỳ mập mờ. Đây vừa là lúc trật tự I-an-ta đang hình thành, vừa là lúc Chiến tranh Lạnh đang nhen nhóm (từ diễn văn "Bức màn sắt" của Churchill đến Học thuyết Truman).Khó có thể vạch ra một đường kẻ phấn chính xác để nói cái nào dừng lại thì cái kia mới bắt đầu.Tóm lại: Trật tự hai cực I-an-ta giống như một "vỏ bọc" địa chính trị, còn Chiến tranh Lạnh là "nội dung" chính trị - tư tưởng bên trong. Cả hai cùng vận động, bồi đắp cho nhau để tạo nên diện mạo thế giới suốt gần nửa thế kỷ.V. Tiến trình biến đổi trong quan hệ quốc tế từ năm 1945 đến 20261. Trật tự Thế giới Hai cực Ianta (1945 - 1991)Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, trật tự thế giới mới được hình thành dựa trên các thỏa thuận tại hội nghị Ianta.Đặc điểm: Thế giới bị chia thành hai phe đối lập do hai siêu cường đứng đầu: Mỹ (phe Tư bản chủ nghĩa) và Liên Xô (phe Xã hội chủ nghĩa).Chi phối: Mọi vấn đề quốc tế lớn đều xoay quanh sự cạnh tranh gay gắt về quân sự, kinh tế và ý thức hệ giữa hai cực này (thời kỳ Chiến tranh Lạnh).Kết thúc: Sự khủng hoảng và sụp đổ của chế độ Xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu năm 1991 đã chính thức chấm dứt trật tự Hai cực.2. Sự hình thành Trật tự Đơn cực (1991 - đầu những năm 2000)Sự tan rã của Liên Xô tạo ra một "khoảng trống quyền lực", dẫn đến sự hình thành trật tự đơn cực.Bối cảnh: Đối trọng duy nhất của Mỹ biến mất. Mỹ vươn lên trở thành siêu cường duy nhất sở hữu sức mạnh áp đảo về mọi mặt (quân sự, kinh tế, khoa học - kỹ thuật).Đặc điểm: Mỹ đóng vai trò dẫn dắt các quan hệ quốc tế, áp đặt các giá trị kinh tế - chính trị của mình lên phạm vi toàn cầu và thường xuyên hành động đơn phương trong các vấn đề an ninh.Biểu hiện: Mỹ chi phối các định chế tài chính toàn cầu và tự cho mình quyền can thiệp vào các điểm nóng xung đột mà không cần sự đồng thuận rộng rãi.3. Xu thế chuyển dịch sang Trật tự Đa cực (Từ đầu thế kỷ XXI đến nay)Trật tự đơn cực không duy trì được lâu dài do quy luật phát triển không đồng đều của các quốc gia.Sự trỗi dậy của các trung tâm mới: Trung Quốc vươn lên mạnh mẽ về kinh tế; Nga phục hồi vị thế cường quốc; Ấn Độ và EU khẳng định tiếng nói độc lập.Sự hình thành các khối liên kết: Các tổ chức như BRICS, SCO hay ASEAN tạo ra các mạng lưới hợp tác đa phương, giảm bớt sự phụ thuộc vào phương Tây.Đặc điểm hiện nay: Quyền lực thế giới đang được phân tán. Thế giới hiện đại là một hệ thống "đa cực, đa trung tâm", nơi không một quốc gia nào có thể tự mình quyết định vận mệnh của cả nhân loại.VI. Hai cuộc xung đột tại Ukraine và Iran không chỉ là các điểm nóng cục bộ mà còn là những "động cơ" thúc đẩy sự thay đổi diện mạo của quan hệ quốc tế đương đại. 1. Thúc đẩy sự hình thành các khối liên kết mớiSự giao thoa giữa hai cuộc xung đột này đã tạo ra những trục liên minh rõ rệt, đẩy thế giới rời xa trật tự đơn cực:Trục Nga - Iran - Trung Quốc - Triều Tiên: Nga và Iran đã thắt chặt quan hệ quốc phòng; Iran cung cấp máy bay không người lái (UAV) cho Nga tại Ukraine, trong khi Nga và Trung Quốc được xem là các đối tác chiến lược hỗ trợ Iran trước sức ép từ phương Tây.Sự hồi sinh và mở rộng của NATO: Xung đột Ukraine đã khiến NATO đoàn kết hơn, mở rộng thành viên (Phần Lan, Thụy Điển) và tăng cường hiện diện quân sự tại Đông Âu để răn đe Nga. 2. Sự phân tán nguồn lực và sự chú ý của phương TâyCăng thẳng tại Trung Đông liên quan đến Iran đã tạo ra áp lực kép cho Mỹ và đồng minh:Chia sẻ nguồn lực: Khi xung đột Iran leo thang, sự chú ý và hỗ trợ quân sự của phương Tây bị phân tán, khiến Ukraine đối mặt với nguy cơ thiếu hụt vũ khí và sự suy giảm cam kết viện trợ từ các nước vốn đang phải lo ngại về bất ổn tại Trung Đông.Thách thức ngoại giao: Mỹ phải đồng thời xử lý hai cuộc khủng hoảng lớn, làm suy giảm khả năng tập trung vào chiến lược xoay trục sang khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. 3. Khủng hoảng năng lượng và an ninh lương thực toàn cầuCả hai khu vực xung đột đều là những mắt xích trọng yếu trong chuỗi cung ứng toàn cầu:Năng lượng: Xung đột tại Ukraine khiến châu Âu phải cắt giảm phụ thuộc vào khí đốt Nga. Đồng thời, căng thẳng tại Trung Đông đe dọa các tuyến đường hàng hải quan trọng (như eo biển Hormuz), làm tăng giá dầu thô và gây lạm phát toàn cầu.Lương thực: Ukraine là "vựa lúa" của châu Âu; cuộc chiến kéo dài đã làm gián đoạn nguồn cung, gây mất an ninh lương thực nghiêm trọng tại các nước đang phát triển, đặc biệt là ở Trung Đông và Bắc Phi. 4. Thách thức đối với luật pháp và định chế quốc tếSự bế tắc của Liên hợp quốc: Các cuộc xung đột này phơi bày sự chia rẽ sâu sắc trong Hội đồng Bảo an, nơi các cường quốc sử dụng quyền phủ quyết khiến LHQ khó đưa ra các giải pháp hòa bình hiệu quả.Định hình lại "Luật chơi": Việc phương Tây sử dụng các biện pháp trừng phạt kinh tế ngặt nghèo chống lại Nga và Iran đã thúc đẩy xu hướng "phi đô la hóa" và tìm kiếm các hệ thống tài chính thay thế ở nhiều quốc gia khác. 5. Tác động đến cấu trúc an ninh vùng và toàn cầuTại châu Âu: Xung đột Ukraine buộc các nước phải tái định nghĩa về an ninh quốc phòng, tăng chi tiêu quân sự lên mức cao kỷ lục kể từ sau Chiến tranh Lạnh.Tại Trung Đông: Vai trò của Iran và các đòn tấn công từ Israel khiến khu vực này luôn trong tình trạng báo động đỏ, làm đình trệ các tiến trình hòa bình và thỏa thuận hạt nhânTóm lại, sự kết nối giữa "mặt trận" Ukraine và Iran đang đẩy nhanh quá trình hình thành một trật tự đa cực đầy biến động, nơi các cường quốc cạnh tranh quyết liệt và các quốc gia tầm trung buộc phải tìm cách tự chủ chiến lược để tồn tại.Lịch sử thế giới từ sau 1945 đến nay là một quá trình biến động liên tục: từ sự đối đầu nghẹt thở của Hai cực, đến sự thống trị ngắn ngủi của Đơn cực, và hiện đang tiến tới sự cân bằng phức tạp của Đa cực. Xu thế đa cực mang lại cơ hội cho các quốc gia đang phát triển có tiếng nói công bằng hơn trên trường quốc tế.</blockquote>

Tên

Mã xác nhận